NGƯỜI TƯỞNG MỌI THỨ ĐÃ YÊN
 

Ông Vinh có thói quen thở phào khi mọi thứ im tiếng.
Một tuần không có sự cố ở cửa hàng, ông thấy yên. Một tháng không ai phàn nàn, ông thấy ổn. Hai đứa con không gọi về than thiếu tiền, ông tin rằng đời đã vào guồng. Ông không cần nhiều, chỉ cần “đừng có chuyện”.
Những năm tháng chật vật khiến ông Vinh quý sự bình lặng như người từng đi qua bão. Ông mở tiệm tạp hóa nhỏ ở đầu hẻm. Không giàu, nhưng đều. Ông quen với cảnh sáng mở cửa, chiều dọn hàng, tối ngồi xem tin. Mỗi ngày như một viên gạch lặng lẽ xếp lên, thành một bức tường đủ che gió.
Có những lúc, ông Vinh đứng nhìn bức tường ấy và tự nhủ: vậy là xong. Vậy là đời đã yên.
Nhưng đời không báo trước khi nó đổi.
Sự đổi thường bắt đầu bằng những thứ nhỏ đến mức người ta xem là ngẫu nhiên. Một buổi sáng, khách quen ghé ít hơn. Ông nghĩ chắc mưa. Hôm sau vẫn ít, ông nghĩ chắc người ta bận. Tuần đó, số lượng giảm đều, nhưng không rơi mạnh. Ông không lo. Ông nói với vợ: “Chắc vài hôm là lại như cũ.”
Vợ ông không phản bác. Chỉ nhìn sổ ghi nợ, lật qua lật lại như đang cân một điều gì đó.
Rồi bên kia đường mở một cửa hàng tiện lợi. Sáng khai trương, băng rôn đỏ, loa mở nhạc, nhân viên mặc đồng phục cười tươi. Ông Vinh đi ngang, liếc nhanh rồi quay về.
“Rồi cũng vậy thôi,” ông nói. “Người ta mua gần nhà vẫn tiện.”
Những ngày đầu, ông vẫn mở cửa như thường. Vẫn cười chào. Vẫn cân đường, cân muối, bán lẻ từng gói bột ngọt. Nhưng ông bắt đầu thấy một thứ lạ: người ta ghé cửa hàng mới để mua nước, mua bánh, mua mấy thứ lặt vặt. Còn vào tiệm ông thì hỏi giá nhiều hơn mua.
Ông Vinh bảo mình đừng nghĩ ngợi. Mọi thứ sẽ ổn. Người ta không thể bỏ tiệm quen dễ vậy.
Nhưng tiệm quen không giữ chân người ta bằng ký ức. Nó giữ bằng việc nó còn phù hợp.
Một buổi chiều, ông Vinh nhìn kệ hàng, thấy vài món bán chậm. Ông định nhập ít lại, rồi thôi. Ông quen giữ nguyên: loại này bán thế, giá này bán vậy, giờ giấc này mở vậy. “Đừng đổi nữa. Mình yên rồi.” Đó là câu ông tự nói.
Câu nói ấy nghe giống bình an, nhưng thực ra là một cách từ chối nhìn vào sự thay đổi đang đến.
Con trai ông Vinh về thăm, thấy tiệm vắng, hỏi: “Ba có thử bán online chưa?”
Ông Vinh cười: “Tiệm tạp hóa bán online ai mua.”
Con trai không cãi, chỉ nói: “Giờ người ta đặt đủ thứ.”
Ông Vinh nghe, gật cho xong. Trong lòng, ông nghĩ: thời của mình khác. Mình không rảnh mà học mấy cái đó. Mình chỉ cần yên.
Một tháng sau, nhà cung cấp tăng giá. Không tăng nhiều. Nhưng đủ để ông Vinh phân vân: tăng giá thì sợ khách bỏ, giữ giá thì lời mỏng. Ông chọn giữ như cũ. Vì ông sợ động. Ông sợ chỉ một điều: thay đổi sẽ kéo theo rắc rối.
Nhưng rắc rối không cần ông mời. Nó tự đến.
Một tối, ông Vinh kiểm lại tiền, thấy hụt. Không phải hụt vì trộm. Hụt vì doanh thu giảm mà chi phí vẫn vậy. Ông ngồi lặng, cảm giác như bức tường mình xây nhiều năm đang bị nước ngấm từ chân.
Vợ ông đặt chén trà xuống, nói rất nhẹ: “Mình tưởng yên rồi, nên mình ngủ quên.”
Ông Vinh muốn phản bác. Muốn nói rằng ông vẫn làm việc, vẫn mở cửa đều, vẫn dậy sớm. Nhưng ông không nói được. Vì ông hiểu, ngủ quên không phải là ngủ trên giường. Ngủ quên là sống theo quán tính, không còn quan sát.
Đêm đó, ông Vinh ra trước cửa tiệm, đứng nhìn ánh đèn trắng bên cửa hàng tiện lợi. Người ta ra vào đều. Có người trẻ, có người già, có cả mấy người từng mua ở tiệm ông. Ông không giận. Ông chỉ thấy một điều: đời đã đổi, nhưng ông vẫn đứng trong ngày cũ.
Sáng hôm sau, ông Vinh không đóng cửa. Ông vẫn mở như thường. Nhưng ông làm một việc khác: ông đứng lâu hơn ở cửa, nhìn kỹ hơn những người đi ngang. Nhìn họ mua gì, giờ nào đông, giờ nào vắng. Ông không kết luận vội, chỉ nhìn.
Rồi ông bắt đầu thay đổi rất nhỏ.
Ông sắp lại kệ hàng cho dễ thấy. Ông nhập thêm vài món người trẻ hay mua. Ông treo bảng giá rõ ràng. Ông tập cách ghi đơn cho mấy nhà quanh hẻm, ai cần thì gọi, ông giao. Không phải bán online lớn lao. Chỉ là bước ra khỏi thói quen “cứ vậy mà làm”.
Ban đầu, ông vụng. Có hôm giao nhầm. Có hôm quên đơn. Nhưng ông thấy trong lòng có một thứ đã lâu không có: cảm giác mình đang thức.
Ông Vinh hiểu ra điều mà trước đây ông không muốn nghe: “yên” không bao giờ là trạng thái vĩnh viễn. Yên chỉ là khoảng lặng giữa hai đợt sóng. Nếu người ta ngủ trong khoảng lặng ấy, đến khi sóng tới, người ta trở tay không kịp.
Một buổi chiều, khách quen ghé lại, mua một ít đồ rồi nói: “Tiệm giờ nhìn gọn gàng hơn hen.”
Ông Vinh cười, không nói nhiều. Trong lòng, ông không còn tự nhủ “vậy là xong” nữa. Ông chỉ tự nhủ một câu khác: “Đời đang đi. Mình cũng phải đi.”
Vì ông đã thấy: đời không phá vỡ ai. Đời chỉ chuyển nhịp. Ai chịu nhìn, chịu đổi, thì tiếp tục. Ai tưởng mọi thứ đã yên, sẽ bị chính sự yên ả đó ru ngủ.
Và khi tỉnh dậy, người ta không mất vì biến đổi. Người ta mất vì đã ngừng quan sát.

VietBF@sưu tập