Ukraine trao mỏ lithium chiến lược cho nhóm đầu tư thân cận ông Trump
 

Tỷ phú Ronald S. Lauder, bạn thân của ông Trump, nằm trong nhóm đầu tư được Ukraine trao quyền khai thác mỏ lithium chiến lược.

Ronald S. Lauder là một trong các nhân vật đầu tư "trúng thầu"(?) khai thác mỏ lithium quan trọng tại Ukraine. Ông này từng quen biết Tổng thống Trump từ thời đại học. (Ảnh: New York Times)
Quyết định này xảy ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump đang tìm kiếm các cơ hội đầu tư tại Ukraine.

Theo tờ New York Times, Ukraine ngày 9/1 đã trao quyền khai thác một mỏ lithium lớn thuộc quyền sở hữu chính phủ cho một nhóm đầu tư trong đó có một tỷ phú là bạn thân của Tổng thống Trump, trong bối cảnh chính quyền của ông Trump đang tìm kiếm các cơ hội đầu tư tại quốc gia bị cuộc xâm lăng của Nga tàn phá gần 4 năm qua.

Quyết định này được đưa ra bởi một ủy ban của chính phủ Ukraine, theo lời 2 thành viên ủy ban yêu cầu xin giấu tên. Dù vẫn cần sự phê chuẩn chính thức của Nội các Ukraine, các giới chức cho biết thỏa thuận này về nguyên tắc đã được cho thông qua.

Liên danh trúng thầu(?) có mối liên hệ chặt chẽ với chính quyền Tổng thống Trump. Nhóm này bao gồm Ronald S. Lauder, người thừa kế tập đoàn mỹ phẩm Estée Lauder, quen biết ông Trump từ thời đại học và từng đề xuất ý tưởng mua Greenland. Nhân vật đầu tư còn lại là TechMet, một công ty năng lượng có phần sở hữu thuộc một cơ quan đầu tư của chính phủ Mỹ được thành lập trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump.

Hai thành viên ủy ban cho biết liên danh trúng thầu đã vượt các đối thủ khi đáp ứng hầu hết tiêu chuẩn đấu thầu, đồng thời bác bỏ mọi cáo buộc có sự thiên vị. Tuy vậy, bằng cách vun đắp mối giao du với giới đầu tư có liên hệ với Tổng thống Trump, Kiev đang đặt mình vào vị thế thuận lợi với nhà lãnh đạo Mỹ, đúng vào thời điểm Ukraine cần sự hậu thuẫn của Washington trong các cuộc đàm phán hòa bình với Nga.

Đại diện của ông Lauder và TechMet chưa trả lời ngay lập tức yêu cầu được bình luận.

Kể từ khi Tổng thống Trump trở lại nắm quyền, liên minh Mỹ-Ukraine đã mang màu sắc "làm ăn giao dịch" rõ nét hơn, khi Washington tạm cho ngưng phần lớn nguồn viện trợ quân sự cho Kiev và thay vào đó tập trung vào các cơ hội phát sinh lời từ nguồn đầu tư và buôn bán vũ khí. Các giới chức Ukraine đã nhanh chóng thích nghi, đưa ra những thỏa thuận có tiềm năng sinh lợi trong lĩnh vực khai thác khoáng sản và sản xuất vũ khí.

Tính chất "có đi có lại" của mối bang giao Mỹ-Ukraine được thể hiện ra rõ trong bản dự thảo kế hoạch hòa bình đang được Kiev và Washington đàm phán. Kế hoạch này bao gồm các điều khoản về việc tái thiết hậu chiến mà Tổng thống Volodymyr Zelensky định giá khoảng 800 tỷ USD, và ông cho rằng sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho các công ty kinh doanh Mỹ.

"Có rất nhiều nguồn của cải có thể cho khai thác", Tổng thống Trump nói hồi tháng trước, khi đón ông Zelensky tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Florida.

Chính phủ Ukraine cũng đã phát đi tín hiệu sẵn sàng tăng cường hợp tác kinh doanh với các công ty Mỹ qua những thỏa thuận tốt đẹp hơn. Hồi tháng trước, Ukraine đã bổ nhiệm ông Patrick Fragman, cựu CEO của Westinghouse, một tập đoàn kỹ nghệ hạt nhân lớn của Mỹ, vào hội đồng giám sát của Energoatom, tập đoàn hạt nhân quốc doanh của Ukraine. Trên cương vị tại Westinghouse, ông Fragman từng mở rộng giao dịch hợp tác giữa công ty này và Energoatom.

Một số giới chức và doanh nhân Ukraine thừa nhận việc bổ nhiệm này có thể gây ra sự xung đột về lợi ích. Tuy nhiên, họ cho rằng đây có nhiều khả năng sẽ là một tín hiệu gửi đến chính quyền Trump rằng Kiev sẵn sàng để hợp tác sâu rộng hơn, đặc biệt nếu điều đó giúp thúc đẩy một thỏa thuận về hòa bình. Ông Trump đã đề xuất Mỹ tham gia phụ trách một nhà máy điện hạt nhân lớn của Ukraine đang nằm dưới sự kiểm soát của Nga, như một phần của thỏa thuận về hòa bình.

Lãnh vực thu hút sự quan tâm lớn nhất từ ông Trump là nguồn tài nguyên khoáng sản của Ukraine. Mùa xuân năm ngoái, Kyiv đã ký một thỏa thuận cho phép Mỹ có cổ phần trong nguồn khoáng sản của Ukraine, hành động được xem là rộng rãi trong nỗ lực nhằm khóa chặt sự ủng hộ của Washington thông qua các ràng buộc về làm ăn kinh doanh.

Thỏa thuận này sẽ thiết lập ra một quỹ đầu tư chung Mỹ-Ukraine để tập trung vào các dự án tài nguyên thiên nhiên trong tương lai. Kể từ đó, các giới chức Ukraine tìm cách chứng minh rằng họ có thể mang lại kết quả cụ thể, và đã giới thiệu mỏ lithium, cuối cùng được trao cho ông Lauder và TechMet, như một dự án thí điểm có tiềm năng theo thỏa thuận này.

Mỏ Dobra, nằm ở miền Trung của Ukraine, là một trong những nơi có trữ lượng lithium lớn nhất của nước này. Lithium là thành phần then chốt trong các kỹ nghệ như pin xe điện. Mỏ sẽ được khai thác theo hợp đồng chia sản lượng, cho phép giới đầu tư khai thác khoáng sản để đổi lấy việc chia sẻ sản lượng với chính phủ Ukraine.

Theo thỏa thuận khoáng sản Mỹ-Ukraine, một nửa doanh thu mà chính phủ Ukraine thu được từ mỏ Dobra sẽ được chuyển vào quỹ đầu tư chung. Thỏa thuận cũng quy định rằng một công ty muốn phát triển mỏ khoáng sản và cần thêm nguồn đầu tư phải trình dự án trước tiên cho quỹ, một cơ chế được thiết kế nhằm ưu tiên lợi ích kinh doanh của Mỹ.

Trong trường hợp mỏ Dobra, điều này có thể làm phát sinh xung đột về lợi ích tiềm tàng, do cơ quan Mỹ giám sát quỹ là Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ (DFC), cũng nắm cổ phần trong TechMet.

Hiện vẫn chưa rõ ông Lauder và TechMet đã cam kết đầu tư bao nhiêu tỷ USD để phát triển mỏ lithium Dobra. Hồ sơ đấu thầu đặt mức đầu tư tối thiểu là 179 triệu USD, nhưng một thành viên của ủy ban bỏ phiếu ngày 9/1 cho biết cam kết của liên danh này cao hơn đáng kể.

Tuy nhiên, khoản đầu tư này sẽ mất đi nhiều năm mới có thể chuyển thành hoạt động khai thác thực tế và tạo ra lợi nhuận. Trước hết, liên danh phải tiến hành khảo sát địa chất để xác định giá trị thực sự của tầng đất chứa khoáng sản, sau đó tài trợ cho thiết bị và cơ sở hạ tầng cần thiết. Các chuyên gia trong ngành cho biết thông thường phải mất đi khoảng 15 năm để đi từ lúc phát hiện khả thi đến việc cho khai thác, một mốc thời gian kéo dài vượt xa nhiệm kỳ hiện tại của ông Trump.