Từ chuyện "hả hê" trước cái chết của Renee Nicole Good
 

Vụ nhân viên ICE Jonathan Ross ra tay bắn chết cô Renee Nicole Good ngày 7 Tháng Giêng, 2026, đã làm bùng lên làn sóng biểu tình tại khắp nước Mỹ. Tuy nhiên nếu có theo dõi trên mạng xã hội, bên dưới những status của các tờ báo lớn tường thuật sự việc, vẫn có một tỷ lệ rất đông những người bày tỏ sự hả hê bằng cách "thả mặt cười" và viết ra những lời bình luận đầy ác ý, dù trước đó không lâu họ đã từng phẫn nộ và "lên án bạo lực" khi nhân vật hoạt động cực hữu Charlie Kirk bị ám sát chết.

Người biểu tình phản đối ICE trước cao ốc Trump Tower ở Manhattan, New York City, hôm 11 tháng Giêng, 2026. (Ảnh minh họa)

Trong làn sóng bố ráp dữ dội của ICE, bao nhiêu người đã nằm xuống?
Mức độ sử dụng bạo lực nặng tay của ICE (U.S. Immigration and Customs Enforcement) ngày càng trở nên kinh khủng hơn. Chỉ trong 4 tháng vừa qua, ICE đã nổ súng bắn ít nhất 9 người ở 5 tiểu bang và Washington, D.C. Tất cả các nạn nhân, tương tự như cô Renee Nicole Good, đều bị bắn khi đang ở trong xe.

Tháng 9/2025, ICE chặn một người đàn ông lái chiếc Subaru trên một con đường đông đúc ở Chicago. Nạn nhân, một người nhập cư Mexico tên Silverio Villegas-Gonzalez, đã bị bắn chết chưa đầy một phút sau đó. Tháng sau, một nạn nhân Mexico khác – Carlitos Ricardo Parias, ở Los Angeles – cũng bị bắn chết tại một chốt giao thông…

2025 được ghi nhận là năm kinh khủng nhất đối với những người nhập cư nói chung. "Chết trong đồn công an" do "tự té ngã" hoặc "tự tử" giờ đây không còn là câu nói mỉa mai gợi lên hình ảnh man rợ của một quốc gia "vô pháp, vô thiên" như chế độ CS Việt Nam là mà chuyện đang xảy ra ở một đất nước vốn từng là "thượng tôn pháp luật" như ở Mỹ.

32 người chết trong các trại giam ICE đã biến năm 2025 là năm có số người chết nhiều nhất trong lịch sử "thực thi pháp luật" của ICE trong hơn hai thập niên qua. Một số người chết khi mới đến Mỹ gần đây để xin tỵ nạn. Một số người đã từng sống nhiều năm ở Mỹ. Một số từng bị bắt vì tội hình sự và đã thụ án. Một số khác bị bắt trong các cuộc truy quét bừa bãi của ICE. Họ chết vì bị suy tim, đột quỵ, suy hô hấp,… hoặc "tự tử".

Tính cho đến giữa tháng 12/2025, ICE đang cho giam giữ 68,440 người. Điều đáng chú ý nhất là gần 75% trong số họ đều không có tiền án hình sự. Tháng Mười Hai cũng là tháng có nhiều người đã chết trong các trại giam ICE, với 6 nạn nhân ("2025 was ICE’s deadliest year in two decades. Here are the 32 people who died in custody"/The Guardian).

Cùng với chiến dịch bố ráp khốc liệt, chính quyền Trump đã tăng tốc việc cho xây lên hàng loạt các trại giam người nhập cư. Khi thông qua Đạo Luật To Đẹp (One Big Beautiful Bill Act – OBBB) vào tháng 7/2025, Quốc Hội đã cung cấp ngân sách dồi dào cho chương trình nghị sự chống dân nhập cư.

Ngoài 46,5 tỷ USD cho việc xây bức tường biên giới, OBBB đã rộng rãi cấp 74,9 tỷ USD cho ICE, cao gấp đôi toàn bộ ngân sách thời Joe Biden và nhiều hơn mức chi tiêu quân sự hàng năm của tất cả các nước thế giới, trừ 8 quốc gia lớn nhất. Trong đó, 45 tỷ USD được dùng để lập ra các trại giam mới; và gần 30 tỷ USD dành cho việc thực hiện các chiến dịch "ra quân đồng loạt" lẫn cho tuyển mộ thêm hàng ngàn nhân viên mới ("The Vast, Terrifying Scale of Trump’s Detention State"/Mother Jones).

Ngày 9/1, tờ The Washington Post cho biết cộng đồng địa phương từ 23 thành phố và thị trấn khắp Mỹ đang quyết liệt chống lại việc ICE dự tính cho sửa sang lại hàng loạt các nhà kho để làm trại tạm giam người nhập cư. Tùy theo diện tích nhà kho, có nơi sẽ nhốt 1,500 người nhưng cũng có chỗ sẽ chứa đến 10,000 "tội phạm". Bà Tricia McLaughlin, phụ tá thư ký Bộ Nội An, nói rằng họ "không có trung tâm giam giữ mới nào để cho công bố vào thời điểm này" nhưng các dự án được lên kế hoạch không phải là nhà kho mà là các cơ sở giam giữ. Không phải là nhà kho nhưng vẫn là nơi người ta sẽ ném vào đó những thứ [người] được cho là đáng vất đi.

Cộng đồng Á Châu trong chính sách "trông mặt bắt hình dong"
Với những người thuộc nhóm thiểu số bày tỏ sự hả hê trước việc nhân viên ICE Jonathan Ross bắn chết cô Renee Nicole Good hoặc hào hứng trước việc chính quyền Trump cho truy quét tội phạm thì nên nhận biết ra một điều này: chính sách chống nhập cư và càn quét người nhập cư luôn nhắm trực tiếp vào các cộng đồng thiểu số ở Mỹ, bất luận họ đang sống hợp pháp hay không.

Trong ít nhất 32 người chết trong các trại giam ICE trong năm 2025, có ít nhất là 5 người châu Á và trong số này có hai người Việt: Chaofeng Ge, Nhon Ngoc Nguyen, Tien Xuan Phan, Kaiyin Wong và Huabing Xie. Cho đến giờ, cái chết của họ vẫn không được chú ý nhiều và không được cho điều tra rõ ràng về nguyên nhân cụ thể nào đã gây ra.

Tháng 8/2025, Chaofeng Ge, 32 tuổi, được phát hiện ra đã treo cổ trong buồng tắm tại Trung Tâm Thụ Lý Hồ Sơ (Processing Center) Moshannon Valley ở Philipsburg, Pennsylvania. Các nhân viên điều tra cho biết Chaofeng Ge đã tự tử chết, tuy nhiên, báo cáo khám nghiệm tử thi cho thấy nạn nhân nằm chết trong tình trạng hai tay và hai chân bị trói ngược phía sau.

Tính cho đến thời điểm bài báo của Los Angeles Times tường thuật vụ này được cho đăng tải lên,("Deaths of Asian immigrants in ICE custody reveal a community under threat", ngày 6 tháng Giêng, 2026), chính quyền liên bang vẫn chưa công bố ra toàn bộ hồ sơ có liên quan đến cái chết của Chaofeng Ge cho gia đình nạn nhân.

Hầu hết những cái chết trong trại giam ICE đều xuất phát từ tình trạng đối xử tồi tệ, khi người bị giam hầu như không được chăm sóc y tế và điều kiện sống khắc nghiệt. Cách đối xử nặng nề và tàn nhẫn trong các chiến dịch truy bắt của ICE còn cho thấy bầu không khí khủng bố rộng hơn mà chính sách trục xuất hàng loạt đang gieo rắc vào các cộng đồng thiểu số, trong đó dĩ nhiên có cộng đồng châu Á.

Hiện cứ bảy người nhập cư gốc châu Á sống ở Mỹ thì có một người không có giấy tờ hợp pháp và tất nhiên luôn đối mặt với nguy cơ bị trục xuất. Sinh viên châu Á không có giấy tờ hợp pháp chiếm một tỷ lệ cao đáng kể, trong đó có khoảng 16.5% người hội đủ điều kiện thụ hưởng quyền lợi từ chương trình DACA (Deferred Action for Childhood Arrivals – Hoãn trục xuất đối với người nhập cư đến Mỹ từ khi còn nhỏ).

Với những gì đang xảy ra, gần như chẳng có ai là được an toàn, từ người Mỹ Latinh đến người châu Á, từ người sống bất hợp pháp đến người có thẻ xanh và thậm chí người có quốc tịch Mỹ, từ những người vì quá sợ hãi đến mức phải sống chui sống nhủi đến những người công khai lên tiếng chống lại làn sóng đàn áp và bố ráp.

Yunseo Chung, sinh viên người Mỹ gốc Nam Hàn 21 tuổi và là thường trú nhân hợp pháp, đã bị ICE rút thẻ xanh và tìm cách để trục xuất cô. Lý do: Yunseo Chung dám thực hiện quyền tự do ngôn luận ở một đất nước tự do bằng cách tham gia các cuộc biểu tình phá hoại đất nước Mỹ được tổ chức tại Đại Học Columbia.

Yuanxin Zheng là một trường hợp khác. Nạn nhân này chỉ mới có 6 tuổi. Cùng cha nhập cư vào Mỹ vào tháng 4/2025, Yuanxin Zheng có tên trong hồ sơ xin tỵ nạn. Tuy nhiên, ngày 26/11, Yuanxin Zheng đã bị chia cắt ra khỏi gia đình. Trong hơn 2,600 trẻ em bị ICE bắt trong năm 2025, Yuanxin là một trong những em nhỏ tuổi nhất. Los Angeles Times cho biết, dù cha của Yuanxin cầu xin chỉ được gọi một cú điện thoại ngắn để biết tung tích con nhưng vẫn bị từ chối. Cuối cùng, ICE cho phép hai cha con được đoàn tụ vào 3 tuần lễ sau, chỉ để cho hai cha con cùng ra phi trường với lệnh trục xuất ra khỏi nước Mỹ.

Màu da là… "dấu hiệu khả nghi"?
Hiện có hơn 3 triệu người gốc Đông Nam Á đang sống tại Mỹ, trong đó 17,000 người có lệnh trục xuất chủ yếu từ những tội hình sự mà họ đã mắc phải và đã trở về sống hợp pháp, làm ăn lương thiện, sau khi đã thụ án tù xong. Với hơn 2,000 người đã bị trục xuất, người Đông Nam Á có nguy cơ bị trục xuất cao gấp ba đến năm lần so với các nhóm người nhập cư khác ("Ice’s deportations of south-east Asian refugees creating 'ripple effect' of trauma: 'I didn’t get to say bye to my husband'"/The Guardian).

Tháng 7/2025, Tom Homan, viên chức cao cấp nhất đặc trách vấn đề biên giới của chính quyền Trump, từng là quyền giám đốc ICE từ tháng Giêng, 2017 đến tháng 6/2018, có nói rằng, ICE chẳng cần lý do hợp lý (probable cause) nào cả khi cho bắt giữ người.

Trong cuộc phỏng vấn với Fox News, Tom Homan còn nói: "Người dân cần hiểu rằng nhân viên ICE và lực lượng Tuần Tra Biên Giới không cần lý do hợp lý để chặn một người và cho thẩm vấn. Họ chỉ cần dựa vào sự quan sát, thu thập những tình tiết có thể diễn giải được (trở thành bằng chứng chống người thi hành công vụ), dựa trên vị trí đang đứng, nghề nghiệp, diện mạo bên ngoài và hành vi của người đó" ("They just go through the observations, get articulable facts, based on their location, their occupation, their physical appearance, their actions").

Nói cách khác, cái gọi là "trông mặt bắt hình dong" ("their physical appearance") là một trong những yếu tố căn bản trong chính sách và cách thực thi chống nhập cư của chính quyền Trump. Nó cho thấy không chỉ vấn đề về tiền án hình sự mà ngay cả màu da cũng là dấu hiệu của tội phạm dù nạn nhân có phạm pháp hay không ở ngay thời điểm bị bắt, hoặc đã từng phạm pháp trong quá khứ nhưng đang có cuộc sống lương thiện ở hiện tại. Nó cũng cho thấy rằng nhóm thiểu số đang cười cợt trước những vụ vây bắt và giết người của ICE là thành phần không bao giờ được "ưu tiên" nằm trong tâm trí của những kẻ muốn "làm cho nước Mỹ, nước-Mỹ-của-họ, vĩ đại trở lại".