Phương Tây thống nhất tan rã trong kỷ nguyên Trump
 

Trật tự tự do quốc tế đang đi đến hồi kết, thậm chí có thể đã sụp đổ. Phát biểu gần đây của Phó chánh văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller - ca ngợi việc Mỹ can thiệp quân sự vào Venezuela và bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro - cho thấy Washington ngày càng công khai theo đuổi logic sức mạnh, coi quyền lực và vũ lực là “quy luật sắt đá” chi phối thế giới, Mark Leonard - Giám đốc kiêm đồng sáng lập Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR) bình luận.


Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump không chỉ góp phần kết thúc trật tự tự do quốc tế, mà còn phải chịu trách nhiệm cho sự tan rã của Phương Tây thống nhất, ông Leonard nhấn mạnh.

Trong khi các lãnh đạo châu Âu tìm cách làm nhẹ đi chiến dịch quân sự trái luật pháp quốc tế của Mỹ tại Venezuela hay phớt lờ các yêu sách của ông Trump với Greenland, thì người dân châu Âu đã sớm nhận ra rằng Mỹ hiện nay giống một đối thủ hơn là một đồng minh.

Kết luận này được phản ánh rõ trong cuộc khảo sát do Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR) và Đại học Oxford thực hiện vào tháng 11/2025, dựa trên phỏng vấn 26.000 người tại 21 quốc gia. Chỉ 1/6 số người được hỏi coi Mỹ là đồng minh, trong khi 1/5 xem Mỹ là đối thủ hoặc kẻ thù. Tại Đức, Pháp và Tây Ban Nha, tỷ lệ này gần 30%; tại Thụy Sĩ - quốc gia bị ông Trump đe dọa áp thuế cao hơn - con số lên tới 39%.


Niềm tin vào Mỹ suy giảm nhanh chóng trên khắp châu Âu. Song song với đó, cách thế giới nhìn nhận châu Âu cũng đang thay đổi. Khi Trump theo đuổi chính sách “Nước Mỹ trên hết”, thường xuyên gạt châu Âu ra bên lề, nhiều quốc gia bắt đầu coi Liên minh châu Âu (EU) là một chủ thể địa chính trị độc lập, có chủ quyền.

Sự thay đổi này thể hiện rõ tại Nga. Hai năm trước, 64% người Nga coi Mỹ là đối thủ, nhưng hiện nay con số này giảm còn 37%. Thay vào đó, sự thù địch chuyển sang châu Âu, khi 72% người Nga coi EU là đối thủ hoặc kẻ thù, tăng so với một năm trước.

Sự điều chỉnh chính sách của Washington đối với Nga cũng kéo theo thay đổi trong cách tiếp cận Ukraine. Kết quả là người Ukraine - từng xem Mỹ là đồng minh lớn nhất - nay ngày càng trông cậy vào châu Âu. Gần hai phần ba người Ukraine tin rằng quan hệ với EU sẽ được củng cố, trong khi chỉ khoảng một phần ba cho rằng quan hệ với Mỹ sẽ cải thiện.

Tác động của ông Trump không chỉ giới hạn ở châu Âu. Ở quy mô toàn cầu, nhiệm kỳ mới của ông đang đẩy nhiều quốc gia rời xa Mỹ và xích lại gần Trung Quốc. Từ Nam Phi, Brazil đến Thổ Nhĩ Kỳ, đa số người dân tin rằng quan hệ với Bắc Kinh sẽ sâu sắc hơn trong 5 năm tới, và tại nhiều nước, Trung Quốc được xem là đồng minh nhiều hơn Mỹ.

Tại Ấn Độ và Nam Phi - những quốc gia gần đây chịu sức ép từ Washington - sự đảo chiều là rõ rệt. Cuối năm 2024, 84% người Ấn Độ coi chiến thắng của ông Trump là tích cực, nhưng nay con số này chỉ còn 53%.

Dù khảo sát được tiến hành trước khi Mỹ can thiệp Venezuela và trước các phát ngôn về Greenland, tác giả cho rằng xu hướng các nước xa rời Mỹ, nghiêng về Trung Quốc và sự chia rẽ xuyên Đại Tây Dương nhiều khả năng sẽ còn gia tăng, khi ngay cả các đồng minh thân cận nhất cũng lo ngại trước một nước Mỹ mang tính áp đặt.

Trong bối cảnh đó, các lãnh đạo châu Âu đang bị kẹt giữa phản ứng riêng tư và những tuyên bố công khai. Tuy nhiên, khảo sát cho thấy người dân châu Âu nhận thức rõ thế giới đang trở nên nguy hiểm và ủng hộ nhiều biện pháp cứng rắn hơn, bao gồm tăng chi tiêu quốc phòng, tái áp dụng nghĩa vụ quân sự và thậm chí xem xét một cơ chế răn đe hạt nhân của châu Âu.

Theo ông Leonard, trật tự dựa trên luật lệ đang nhường chỗ cho một thế giới của các vùng ảnh hưởng, nơi sức mạnh quyết định tất cả và phương Tây bị chia rẽ từ bên trong. Trong thế giới đó, châu Âu phải lựa chọn: trở thành một cực quyền lực với không gian ảnh hưởng riêng, hoặc chỉ là kẻ đứng ngoài trong cuộc chơi của người khác.

Vietbf @ Sưu tầm