Bài phát biểu gây xôn xao của Thủ tướng Canada tại WEF Davos
 

Thủ tướng Canada Mark Carney vừa có bài phát biểu gây chú ý tại Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) Davos, cho rằng hệ thống quản trị toàn cầu do Mỹ dẫn dắt đang trải qua “đứt gãy”, với đặc trưng là cạnh tranh giữa các cường quốc và sự “phai nhạt” của trật tự dựa trên luật lệ.


Thủ tướng Canada Mark Carney phát biểu tại WEF Davos 2026. (Ảnh: AP)

Bài phát biểu của ông Carney trước giới tinh hoa chính trị và tài chính được đưa ra chỉ 1 ngày trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến phát biểu tại diễn đàn này.

Kể từ khi bước vào chính trường Canada năm 2025, ông Carney nhiều lần cảnh báo thế giới sẽ không trở lại trạng thái “bình thường” như trước khi ông Trump lên nắm quyền. Ông tái khẳng định thông điệp này trong bài phát biểu ngày 20/1, trong đó ông không nêu đích danh Tổng thống Trump nhưng phân tích tác động của vị tổng thống Mỹ đối với các vấn đề toàn cầu.

“Chúng ta đang ở giữa một sự đứt gãy, chứ không phải một giai đoạn chuyển tiếp”, Thủ tướng Carney nói.

Ông khẳng định Canada đã hưởng lợi từ “trật tự quốc tế dựa trên luật lệ” trước đây, bao gồm cả “bá quyền của Mỹ” - điều giúp duy trì các tuyến hàng hải mở, hệ thống tài chính ổn định, an ninh tập thể và ủng hộ các khuôn khổ giải quyết tranh chấp.

Nhà lãnh đạo Canada cho rằng một thực tế mới đã hình thành.

“Hãy gọi đúng tên của nó: Một hệ thống cạnh tranh gay gắt giữa các cường quốc, nơi những nước mạnh nhất theo đuổi lợi ích của mình bằng cách sử dụng hội nhập kinh tế như một công cụ cưỡng ép”, ông nói.

Theo Thủ tướng Carney, những quốc gia như Canada không thể tiếp tục hy vọng “nghe theo sẽ được an toàn”.

“Điều đó sẽ không xảy ra”, ông nói.

“Câu hỏi đặt ra với các cường quốc tầm trung như Canada không phải là có thích ứng với thực tế mới này hay không. Chúng ta phải thích ứng. Câu hỏi đặt ra là chúng ta thích ứng bằng cách dựng lên những bức tường cao hơn hay chúng ta có thể làm điều gì đó tham vọng hơn”, ông nói.

“Các cường quốc tầm trung phải hành động cùng nhau, bởi nếu chúng ta không có mặt trên bàn đàm phán, chúng ta sẽ trở thành món ăn trên thực đơn”, Thủ tướng Canada cảnh báo.

Ông cho rằng các cường quốc lớn hiện tại có đủ sức hành động đơn lẻ, vì họ có quy mô thị trường, năng lực quân sự và đòn bẩy để áp đặt điều khoản, trong khi các cường quốc tầm trung không có những công cụ như vậy.

Kiên định sát cánh với Greenland

Ông Trump sẽ tới Davos trong ngày 21/1, trong bối cảnh những tuyên bố của Mỹ về Greenland đang đe dọa xé toạc liên minh xuyên Đại Tây Dương - NATO.

Trước khi tới WEF Davos, ông Trump đưa ra nhiều phát biểu gay gắt để công kích châu Âu.

Ngày 20/1, khi được hỏi ông sẵn sàng đi xa tới mức nào để giành Greenland từ Đan Mạch, ông Trump trả lời: “Rồi các bạn sẽ biết”.

Trong khi đó, các nhà lãnh đạo châu Âu đang đoàn kết và thể hiện lập trường cứng rắn. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cam kết đứng lên chống lại “những kẻ bắt nạt”, còn Liên minh châu Âu hứa sẽ phản ứng “không khoan nhượng”.

Ông Macron tuyên bố rằng đây “không phải là thời điểm cho chủ nghĩa đế quốc mới hay chủ nghĩa thực dân mới”, đồng thời chỉ trích “sự hung hăng vô ích” khi đe dọa áp thuế với các quốc gia phản đối Mỹ tiếp quản Greenland.

Ông Trump khẳng định Greenland là yếu tố sống còn đối với an ninh của Mỹ và NATO trước Nga và Trung Quốc, trong bối cảnh Bắc cực tan băng sẽ mở ra tuyến giao thông mới thuận lợi hơn.

Ông gia tăng sức ép bằng cách đe dọa áp mức thuế lên tới 25% với 8 quốc gia châu Âu vì ủng hộ Đan Mạch, còn châu Âu tuyên bố sẽ đáp trả Mỹ.

Ngày 20/1, Thủ hiến Greenland cho biết người dân hòn đảo phải chuẩn bị cho khả năng sử dụng vũ lực quân sự.

Báo Globe and Mail của Canada vừa đưa tin quân đội nước này đã xây dựng mô hình phản ứng để phòng khả năng Mỹ tấn công Canada.

Trước đây, ông Trump nhiều lần gọi nước láng giềng phía bắc là bang thứ 51 của Mỹ, nói rằng việc sáp nhập sẽ có lợi cho Canada.

Căng thẳng giữa Mỹ và Canada về vấn đề này đã lắng xuống, cho đến khi ông Trump đăng lên mạng xã hội bức ảnh bản đồ cho thấy Canada và Venezuela được phủ bằng lá cờ Mỹ, ngụ ý việc Mỹ tiếp quản toàn diện hai quốc gia này.

“Canada kiên định sát cánh cùng Greenland và Đan Mạch, và hoàn toàn ủng hộ quyền của họ trong việc tự quyết định tương lai của Greenland”, Thủ tướng Carney phát biểu tại Thụy Sĩ.

VietBF@sưu tập