Cộng đồng t́nh báo Mỹ vốn nổi tiếng là “phủ sóng” sâu rộng khắp thế giới, song cũng có những vụ việc mà các điệp viên Mỹ bất đắc dĩ trở thành kẻ ngoài cuộc, gây ra những hậu quả khôn lường cho chính sách đối ngoại của Nhà Trắng, điển h́nh là sự kiện Tết Mậu thân năm 1968 ở Việt Nam.
Chiến tranh Yom Kippur
Chiều 6/10/1973, những tiếng cầu nguyện trong ngày lễ Sám hối Yom Kippur lặng lẽ và thiêng liêng nhất của năm tại Israel đột ngột bị ngắt quăng bởi tiếng c̣i hú dồn dập. Trên đường, xe tải, xe buưt và xe jeep quân sự phóng như điên. Toàn thể Israel bàng hoàng trước tin quân Ai Cập và Syria đă vượt biên giới.
T́nh thế quả thực vô cùng nguy ngập. Liên quân Arab tấn công đúng vào ngày lễ trọng khi mà toàn dân Do Thái hầu như ngừng làm việc. Tất cả các viên chức đều nghỉ và đến giáo đường cầu nguyện. Đài phát thanh im tiếng. Hệ thống giao thông liên lạc giảm hoạt động đến mức tối thiểu. An ninh quốc pḥng hết sức lơi lỏng.
Chiến sự nổ ra ở biên giới, Bộ Quốc pḥng Israel đột ngột sôi lên như đàn ong vỡ tổ. Tin từ mặt trận báo về tới tấp. Vào đúng 1h55' (giờ địa phương), Syria điều 1.400 xe tăng và hơn 1.000 khẩu pháo tấn công lên cao nguyên Golan. Trong khi đó ở đây, Israel chỉ để gần 180 xe tăng và 50 pháo. Chênh lệch lực lượng quá lớn (tỷ lệ 12:1, lợi thế nghiêng về Syria), cộng với sự bất ngờ khiến quân Do Thái phải lùi liên tục.
Với người Do Thái, tháng 10/1973 thực sự là những ngày đen tối. Chiến tranh Yom Kippur xảy ra bất ngờ và khủng khiếp, đột ngột đe dọa an ninh, thậm chí cả sự sống c̣n của Israel. Mặc dù vào cuối cuộc xung đột, Tel Aviv lật ngược t́nh thế, kề dao vào cổ cả Cairo lẫn Damascus, nhưng điều này chẳng thể loại bỏ được nỗi choáng váng khiến cả đất nước Do Thái chao đảo rất lâu sau đó.
Người ta đặt câu hỏi: Làm thế nào mà một thảm họa như vậy lại xảy ra? Tại sao t́nh báo Israel - được đánh giá là mạnh nhất vùng - lại không “đánh hơi” được việc hai nước láng giềng chuẩn bị chiến tranh?
Theo tài liệu mà Trung tâm an ninh quốc gia của ĐH George Washington thu thập được, t́nh báo Israel bối rối vô cùng. Những thông tin họ thu được cực kỳ mâu thuẫn.
Ngay từ cuối tháng 4, mật vụ Do Thái có trong tay kế hoạch hành quân chi tiết của Cairo và Damascus. Israel biết rằng đội quân thứ 2 và thứ 3 của Ai Cập sẽ vượt kênh và thọc sâu 10 km vào bán đảo Sinai. Sau đó, bộ binh và thiết giáp sẽ đổ quân đánh úp đèo Mitla và Gidi - điểm giao chiến lược. Trong lúc đó, hải quân và lính dù tấn công Sharm el-Sheikh ở cực Nam Sinai..
Tuy nhiên, các chính trị gia Israel, sau nhiều lần bị báo động giả, không tin rằng người Arab có ư định gây chiến nghiêm túc. Cách suy đoán này của họ được củng cố hơn nữa nhờ những bản phân tích thông tin t́nh báo của Mỹ, trong đó khẳng định, cuộc tấn công sẽ không thể xảy ra.
Đến ngày 4/10, Israel bắt đầu chột dạ khi toàn bộ cố vấn Xô Viết và gia đ́nh của họ đột ngột rời Ai Cập và Syria mà không đưa ra lời giải thích chính thức nào, đồng thời máy bay vận tải chở nhiều vũ khí và quân trang lại nối đuôi nhau bay từ Moscow tới Damacus.
Tuy nhiên, các cơ quan t́nh báo Mỹ vẫn kiên quyết coi nhẹ khả năng xảy ra cuộc tấn công từ phía Arab. Thậm chí giới chức t́nh báo Washington khẳng định, những động thái này có thể là biểu hiện của một khủng hoảng trong quan hệ giữa các nước Arab và Liên Xô.
Hệ quả là Israel phải chịu nhiều thua thiệt sau cuộc xung đột. Lần đầu tiên kể từ sau chiến tranh lập quốc, đất nước Do Thái thấy sự sống của ḿnh mong manh đến thế. Sự tự tin của Tel Aviv không c̣n mạnh mẽ như trước. Người dân đổ lỗi cho ngành t́nh báo không kịp thời nh́n ra kế hoạch tấn công của Ai Cập và Syria và dường như t́nh báo Mỹ cũng có nhiều trách nhiệm trong sai lầm đó.
Cách mạng Hồi giáo Iran
Theo Gary Sick, một thành viên của Hội đồng an ninh quốc gia dưới thời Tổng thống Jimmy Carter, ngay trước thời điểm diễn ra cuộc cách mạng Hồi giáo Iran, t́nh báo Mỹ đă tiến hành thu thập thông tin trên khắp đất nước Hồi giáo, theo đó, nhận thấy quan điểm chống lại Vua Mohammed Reza Pahlavi cũng như Mỹ. Tuy nhiên, các báo cáo tin tức thu về lại đánh giá thấp khả năng lật đổ đức vua của phe đối lập Iran.
Tháng 8/1978, 6 tháng trước khi Vua Mohammed Reza Pahlavi do Mỹ hậu thuẫn buộc phải rời khỏi Iran, CIA vẫn quả quyết rằng “Iran không phải đang trong bối cảnh cách mạng hay thậm chí là tiền cách mạng”.
Tuy nhiên, giờ th́ ai cũng hiểu rơ rằng, cuộc cách mạng Hồi giáo đă bùng nổ tại Iran ngay đầu năm 1979 và giáo chủ Iran Ayatollah Ruhollah Khomeini lên nắm quyền chính nhờ cuộc cách mạng này, khai sinh ra nước Cộng ḥa Hồi giáo Iran, đồng thời mở ra thời kỳ căng thẳng trong quan hệ giữa Tehran và Washington kéo dài đến ngày nay.
Theo giới phân tích, cuộc cách mạng tại Iran độc đáo ở sự ngạc nhiên mà nó tạo ra trên toàn thế giới. Nó thiếu rất nhiều động cơ thông thường của một cuộc cách mạng như thất bại trong một cuộc chiến tranh, một cuộc khủng hoảng kinh tế, cuộc nổi dậy của nông dân, hoặc sự bất măn của giới quân sự song lại tạo ra một sự thay đổi sâu sắc với tốc độ thần kỳ.
Cuộc tấn công Afghanistan của Liên Xô
Tháng 12/1979, cuộc tấn công của quân đội Liên Xô vào lănh thổ Afghanistan bắt đầu nổ ra gây cú sốc lớn đối với chính quyền của Tổng thống Mỹ Carter bởi trước đó, các cơ quan t́nh báo Mỹ quả quyết rằng, nỗi ám ảnh về một vũng lầy chiến tranh hao người tốn của sẽ ngăn cản Liên Xô chiếm đóng Afghanistan.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy những phân tích của t́nh báo Mỹ hoàn toàn không chính xác. Theo cựu quan chức CIA Douglas MacEachin, vài ngày sau khi quân đội Liên Xô bắt đầu tiến vào Afghanistan, trong nội bộ CIA lan truyền một câu nói đầy mỉa mai rằng “những phân tích của chúng ta là đúng nhưng Liên Xô vẫn ngoan cố hành động”.
Trong cuốn “CIA và những lần thất bại”, tác giả John Diamond cũng cho rằng, cơ quan này hoàn toàn không đoán trước được thời điểm diễn ra cuộc xâm chiếm của Liên Xô.
Tuy nhiên, ông John cũng nhấn mạnh rằng, CIA đă cảnh báo chính quyền Carter về một số động thái quân sự của Liên Xô trong suốt năm 1979 nhưng chính giới lănh đạo đă coi nhẹ cảnh báo này.
Trà My (tổng hợp) (1300)