Cộng đồng tình báo Mỹ vốn nổi tiếng là “phủ sóng” sâu rộng khắp thế giới, song cũng có những vụ việc mà các điệp viên Mỹ bất đắc dĩ trở thành kẻ ngoài cuộc, gây ra những hậu quả khôn lường cho chính sách đối ngoại của Nhà Trắng, điển hình là sự kiện Tết Mậu thân năm 1968 ở Việt Nam.
Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu thân
Đêm 30 rạng ngày 31/1/1968, vào thời điểm Tết nguyên đán, quân dân Việt Nam tạo một cú sốc lớn cho Mỹ khi nhất tề tổng tiến công và nổi dậy đồng loạt ở 64 thành phố, thị xã và nhiều vùng nông thôn rộng lớn, tiến công hàng loạt căn cứ quân sự, các sân bay, kho tàng, bến cảng, hệ thống giao thông, đánh trúng vào các sào huyệt cơ quan đầu não quan trọng của ngụy quyền.
Đây là một thất bại thảm hại của quân đội Mỹ sau ba năm tìm – diệt bởi công tác chuẩn bị cho cuộc tổng tiến công được tiến hành rất chu đáo, công phu, tỉ mỉ và hoàn toàn bí mật.
Quan trọng hơn, sự kiện này đã giáng đòn sét đánh, làm cho hơn một triệu quân Mỹ trở tay không kịp, kinh hoàng và lúng túng. Nó còn là đòn quyết định giáng vào chiến lược chiến tranh cục bộ của đế quốc Mỹ, mở ra một cục diện mới, buộc đế quốc Mỹ phải thương lượng với Việt Nam ở Paris.
Sự kiện này gây chấn động lớn trên thế giới và là chủ đề gây nhiều bàn cãi nhất. Nó còn có một vai trò và hệ quả rất to lớn trong cuộc chiến tranh xâm lược của Mỹ ở Việt Nam.
Ngay sau thất bại này, Chính phủ Mỹ đã tiến hành một cuộc điều tra, theo đó, giới chức và các chuyên gia tình báo Mỹ đều thừa nhận rằng, dù trước đó nhận được nhiều cảnh báo nhưng vì không có được đầy đủ thông tin tình báo nên họ hoàn toàn bất ngờ trước quy mô cũng như thời điểm tiến công của quân dân Việt Nam.
Glenn E. Helm, người thủ thư của hải quân Mỹ thời gian đó thì cho rằng, nguyên nhân thất bại ngoài kỹ năng thu thập thông tin còn do những trở ngại về ngôn ngữ và sự đánh giá sai lầm về chiến lược của quân dân Việt Nam.
Trận Trân Châu Cảng
Ở Mỹ, riêng cái tên Trân Châu Cảng cũng có nghĩa là sự bất ngờ, sự thất bại và sự gượng dậy từ đống tro tàn. 70 năm trôi qua, cuộc tấn công bất ngờ của quân Nhật nhằm vào lực lượng Mỹ đóng ở Hawaii vẫn là một trong những ký ức lịch sử mạnh mẽ nhất của tình báo Mỹ.
Ngày 7/12/1941, khi bình minh vừa ló rạng, các máy bay Nhật bất ngờ đánh úp hạm đội Thái Bình Dương của Mỹ tại Trân Châu Cảng. Trong vòng vài giờ, quân Nhật cũng đánh Philippines, Wake Island, Guam cùng các mục tiêu khác ở Thái Bình Dương. Các căn cứ của Mỹ ở nơi nào cũng bị bất ngờ bởi chúng hoàn toàn không ở trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu.
“Sự trơ trụi của các căn cứ của Mỹ ở Thái Bình Dương tiếp tục khiến thế hệ sau này không thể hiểu nổi”, nhà báo, nhà lịch sử người Anh Max Hastings viết trong cuốn sách mới về chiến tranh thế giới thứ 2 của ông.
Hastings phủ nhận thông tin cho rằng, Tổng thống Franklin Roosevelt khi đó cho phép Trân Châu Cảng bị tấn công để Mỹ có “cớ” tham gia vào chiến tranh thế giới thứ 2.
Một ủy ban của Quốc hội Mỹ đã tiến hành điều trần sâu rộng về thảm họa Trân Châu Cảng sau khi chiến tranh kết thúc. Trong số những kết luận được đưa ra có kết luận lực lượng Mỹ tập trung quá nhiều vào huấn luyện đến nỗi họ bị “mù” trước một cuộc tấn công có thể xảy ra và các chỉ huy quân đội Mỹ đã quá lo lắng về sự phá hoại đến nỗi họ “khóa” hết các kho đạn dược chống máy bay, thay vì phân phát nó cho các điểm bắn.
Ngoài ra, hai nhà sử học Jonathan Parshall và J. Michael Wenger cho rằng, lý do Mỹ bị bất ngờ là các chỉ huy không hiểu được một cuộc chiến với sự tham gia của tàu sân bay phát triển nhanh tới mức nào.
Kế hoạch tấn công vào Trân Châu Cảng gồm sự tham gia của hàng trăm máy bay xuất phát từ nhiều tàu sân bay, rồi hợp thành một đàn ong tấn công. Đó là kỹ năng mà Mỹ không hề biết quân đội Nhật sở hữu. “Dường như tình báo Mỹ đã bỏ sót thông tin quan trọng này”, Messrs. Parshall và Wenger nhấn mạnh.
Trong khi đó, ông Roberta Wholstetter, tác giả của cuốn “Trân Châu Cảng: Cảnh báo và quyết định” cho rằng, một tuần trước khi xảy ra sự kiện này, một tùy viên quân sự ở Java đã cảnh báo Mỹ về cuộc tấn công của Nhật tại Hawaii, Philippines và Thái Lan.
“Chưa bao giờ chúng ta lại có một bức tranh thông tin tình báo tổng thể về kẻ thù như vậy”, ông Roberta Wholstetter cho hay.
Tuy nhiên, chuyên gia này khẳng định, bức tranh này đã không được đánh giá một cách đầy đủ và chính xác bởi không có sự phối hợp, chia sẻ thông tin tình báo một cách bài bản giữa các cơ quan trong Chính phủ.
Cuộc xâm nhập vịnh con lợn
Tháng 4/1961, những người Cuba lưu vong do CIA huấn luyện thực hiện cuộc xâm chiếm Cuba với sự hỗ trợ của quân đội Mỹ nhằm kích động một cuộc nổi dậy, theo đó, lật đổ Chính phủ Fidel Castro.
Tuy nhiên, Chính phủ Cuba đã biết trước về cuộc xâm lược này, thông qua mạng lưới gián điệp xâm nhập vào hàng ngũ huấn luyện quân đào ngũ ở Guatemala cũng như nguồn tin từ Liên Xô.
Vào ngày 13/4/1961, đài phát thành Moscow phát đi một bản tin tiếng Anh tiên đoán một cuộc xâm lược "theo một kịch bản do CIA dàn dựng" sử dụng những "tên tội phạm" do CIA trả lương trong tuần tới. Quả thực, cuộc xâm lược diễn ra bốn ngày sau đó.
Tuy nhiên, kết quả của cuộc xâm chiếm không gì tệ hơn. Toàn bộ 1.500 quân Cuba lưu vong do Mỹ huấn luyện bài bản bị quân cách mạng Cuba tiêu diệt gọn. Phía Mỹ, ngoài những thiệt hại về vật chất, khí tài quân sự còn có bốn phi công bỏ mạng sáng ngày 19/4.
Không chỉ vậy, theo những tài liệu công bố sau đó, dù biết chắc là Liên Xô đã nhận có được thông tin chính xác về vụ xâm lược nhưng CIA vẫn không thông báo cho Tổng thống Kenedy để thay đổi kế hoạch.
Ngoài ra, chính CIA đã bắn nhầm vào các phi công phe mình trong cuộc xâm nhập bất thành. Đặc vụ CIA bắn súng trường và súng máy vào máy bay B-26 do CIA cấp cho lực lượng xâm nhập người Cuba lưu vong, chúng được ngụy trang giống như máy bay quân sự của Cuba.
Sau khi vụ việc kết thúc, Giám đốc CIA Allen Dulles và các Phó giám đốc Charles P. Cabell và Richard Bissell đều bị cách chức. Nội bộ CIA trở nên xáo trộn nghiêm trọng do những báo cáo sai phạm từ vụ vịnh con lợn này.
Như vậy, một chiến dịch xâm lược của Mỹ nhằm mục đích duy nhất là lật đổ chính quyền của nhà cách mạng Cuba Fidel Castro cuối cùng biến thành thảm họa đối với chính những kẻ đã tạo ra nó bởi thất bại thảm hại trong việc giữ kín thông tin.
Trà My (tổng hợp)
Tình báo Mỹ chưa quên ‘quả đắng’ trong sự kiện Tết Mậu thân (Kỳ 1+2)
