Từ đảo Guam đến mái nhà người cố vấn Mỹ
Sau ngày rời quê hương trong biến động 1975, gia đình cựu Trung tướng Ngô Quang Trưởng, cũng như bao người tị nạn khác, tạm dừng chân trên đảo Guam rồi được chuyển sang Hoa Kỳ.
Họ được đưa vào trại Fort Chaffee. Vài tháng sau, một cánh cửa nhỏ mở ra: Trung tướng John Cushman – Chỉ huy trưởng trường huấn luyện sĩ quan tham mưu Fort Leavenworth ở Kansas, từng là cố vấn cho tướng Trưởng tại Việt Nam – đứng ra bảo trợ gia đình về sống chung trong nhà mình.
Cuộc đời lưu vong của một vị tướng bắt đầu như thế, không kèn không trống, giữa một miền đất lạ, dưới mái nhà người bạn cũ.

Bữa ăn tướng Mỹ và cái tủi của người đàn bà Việt
Theo lời bà Nguyễn Tường Nhung – phu nhân tướng Trưởng – dù được ông bà tướng Cushman đối xử tử tế, nhà lúc nào cũng ấm áp, thân tình, nhưng những bữa ăn lại khiến bà không khỏi tủi thân.
Sáng cereal với sữa, trưa hot dog hay pizza, tối vài món đơn giản, có thứ bà không nuốt nổi đành chịu đói. Bà từng nghĩ: “Tướng tá gì mà ăn kham khổ vậy?” Cho đến khi một lần Đại tướng Richard Stilwell – cấp phó của Westmoreland, từng quen biết ông bà ở Việt Nam – ghé thăm.
Hôm ấy, ông bà Cushman tiếp vị đại tướng danh tiếng bằng… dĩa cà ri gà, ít salad và bánh mì sandwich. Bà Nhung chợt hiểu: đời sống các tướng Mỹ thanh bạch đến lạ. Họ mang lon sao trên vai, nhưng trong bếp chỉ là những dĩa ăn bình thường như mọi gia đình trung lưu khác.

Bước chân tay trắng trên đất Virginia
May mắn cho gia đình, không lâu sau Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ mời tướng Trưởng về Virginia cộng tác với trung tâm quân sử, ghi lại những kinh nghiệm chiến trường của Quân lực VNCH.
Gia đình dọn sang Virginia – nơi ông sẽ sống cho đến cuối đời, còn bà Nhung bây giờ vẫn an hưởng tuổi già bên con cháu. Đến Mỹ tay trắng, khi việc ở trung tâm quân sử mới bắt đầu, những tướng tá Mỹ quen biết gom góp tặng ông bà 5.000 đô-la làm vốn liếng ban đầu. Một số tiền nhỏ, nhưng chứa đựng nghĩa tình đồng đội.
Về Virginia, gia đình thuê một căn chung cư, bắt đầu cuộc đời “làm lại từ đầu” đúng nghĩa.

Tướng trận mạc và đồng lương công chức
Tướng Trưởng đi làm với mức lương 1.000 đô mỗi tháng – nếu quy ra thời giá bây giờ cũng chỉ tầm gần 6.000 đô – đủ trang trải cho gia đình khiêm tốn. Ban ngày ông làm việc cho trung tâm quân sử, tối lại vào đại học cộng đồng học thêm, như bao di dân khác cố gắng theo kịp nhịp sống mới.
Bà Nhung nghe bạn bè rủ đi học nghề tóc. Trong số học viên có không ít phu nhân tướng tá VNCH. Họ từng dự quốc yến, từng khoác áo dạ hội bên cạnh phu quân trong những buổi tiếp tân long trọng. Nay tất cả ngồi chung một lớp, ghi ghi chép chép, đếm từng giờ thực tập để đủ hai ngàn giờ lấy bằng thợ cắt tóc.
Ra nghề, bà lãnh lương 75 đô một tuần. Làm vài năm có chút vốn và kinh nghiệm, bà sang lại một tiệm tóc nhỏ với hai thợ. Cày bừa suốt tuần mà vẫn không khá, bận rộn triền miên, khách khó tính, chuyện tranh giành khách giữa thợ với nhau làm bà thêm mệt mỏi. Cuối cùng bà sang tiệm cho người khác, trở lại làm thợ thuê.
Khó ai hình dung người phụ nữ từng là phu nhân một trung tướng, xuất thân từ một gia đình danh tiếng, từng được Tổng thống Park Chung Hee của Nam Hàn thết quốc yến, giờ phải đứng suốt ngày sau ghế cắt tóc, kiếm từng đồng tip trên xứ người. Nhưng đó là thân phận chung của nhiều gia đình tướng tá tác chiến: chiến trường thì lẫy lừng, bỏ lại sau lưng chỉ là bộ quân phục, không vali tiền vàng nào như những lời đồn ác ý.

Hành trình tìm việc của một “bại binh chi tướng”
Việc làm ở trung tâm quân sử không kéo dài mãi. Viết xong bộ tài liệu về kinh nghiệm chiến tranh, ông… hết việc. Tướng Trưởng phải đi tìm một chỗ đứng mới trong xã hội Mỹ.
Trung tâm giới thiệu việc làm gửi ông đi đếm xe ở một ngã ba đường – công việc đơn giản nhưng đơn điệu, chỉ vài tháng thì kết thúc. Qua giới thiệu của một vị tướng Mỹ khác, ông chuyển sang làm vườn, chăm sóc cắt tỉa cây cảnh. Công việc tưởng nhẹ nhàng, nhưng chủ vườn lại cần người khuân vác nặng, cuối cùng cũng đành chia tay.
Sau cùng ông đăng ký học một khóa điện toán ngắn hạn theo chương trình hỗ trợ người tị nạn. Học xong, ông tìm được việc làm cho hãng đường sắt của chính phủ ở Washington DC. Ngày ngày, vị tướng từng chỉ huy quân đoàn, từng điều động sư đoàn nhảy dù, giờ lặng lẽ đón xe bus đi làm như một công chức Á Đông nhỏ con giữa rừng người Mỹ.
Có lẽ nhiều đồng nghiệp lúc ấy không hề biết người đàn ông im lặng hay cúi đầu trước màn hình kia chính là tác giả của ba cuốn sách quân sử mà Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ lưu trữ: “The Easter Offensive of 1972”, “The Territorial Forces” và “RVNAF and US Operational Cooperation and Coordination”. Với họ, ông chỉ là một nhân viên cần mẫn, đi làm đều, lãnh lương đủ, chấm dứt một đời trận mạc trong sự vô danh đáng kính.

Những mùa hoa, mùa ve và “lòng chợt bình yên”
Về hưu, con cái đã trưởng thành, học hành xong, ông bà bớt nặng gánh. Họ bắt đầu biết đến những chuyến du lịch như bao đôi vợ chồng già khác: sang Pháp, sang Anh, thăm một vài nước châu Âu. Có lần sang Anh, ông bà gặp lại cựu Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, được ông mời ra phố Tàu ăn tối – cuộc hội ngộ lặng lẽ giữa hai người từng đứng đầu quân đoàn và quân đội một thời.
Trong hồi ký “Tháng Ngày Qua”, bà Nhung không chỉ kể chuyện chiến tranh hay tị nạn, bà viết nhiều về hoa, về tường vi, bằng lăng tím, những mùa sim miền Trung, ve sầu gọi hè trên xứ người, những mùa Lễ Tạ Ơn, sinh nhật bên chồng và con cháu.
Người đọc cảm nhận được rằng chỉ khi trái tim đã đi qua những thác ghềnh dữ dội, con người mới đủ bình tĩnh để nhìn lại những điều rất nhỏ: sắc tím một cành hoa, tiếng ve sầu đầu hạ, buổi chiều gió thổi qua ô cửa sổ một khu chung cư bình yên. Không phải ngẫu nhiên phần cuối hồi ký của bà mang tên “Lòng chợt bình yên”.

Căn bệnh cuối đời và chọn lựa của người tướng thua trận
Bình yên không kéo dài lâu. Một ngày, bác sĩ báo tin: tướng Trưởng bị ung thư phổi ở giai đoạn 3, có lẽ chỉ còn sống thêm sáu tháng. Ông bình thản đón nhận, từ chối chữa trị tích cực.
Nhưng sự chăm sóc tận tụy và yêu thương âm thầm của bà Nguyễn Tường Nhung cùng gia đình đã kéo dài những ngày cuối của ông thêm hai năm nữa. Đầu năm 2007, ông ra đi ở tuổi 77. Trước khi mất, ông dặn con cái không báo tin rầm rộ, không làm tang lễ linh đình.
Dù vậy, đồng đội cũ và gia đình vẫn tổ chức một lễ tưởng niệm, không thể để ông biến mất trong im lặng tuyệt đối như chính ông muốn. “Bại binh chi tướng bất khả ngôn dũng” – bại tướng không thể khoe mình dũng cảm. Có lẽ đó là lý do ông chọn cho mình một cái kết khiêm nhường, tránh mọi phô trương.

Tro cốt rải trên đèo Hải Vân
Di nguyện sau cùng của ông: mang tro cốt về rải trên đèo Hải Vân – nơi mây nước chập chùng, nơi biết bao người lính, kể cả lính VNCH lẫn lính Mỹ, đã ngã xuống trong cuộc chiến mà một thời ông đem cả đời lính để chiến đấu.
Từ một con dốc trên đỉnh đèo nhìn ra biển, tro cốt ông hòa vào gió, vào mây, vào sóng. Người con kiêu hùng của Bến Tre, của miền Trung, cuối cùng trở về với đất Mẹ, nghe tiếng rừng xạc xào, tiếng biển vỗ, nghe lại âm vọng của những đoàn quân năm xưa từng đi qua thung lũng, núi đèo, và không ít người nằm lại.
Ông mang theo nỗi dằn vặt của một người tướng thua trận – không bảo vệ được thành quách, không giữ được miền Nam. Nhưng cái quyền quyết định số phận cuộc chiến nào đâu nằm trong tay một tướng quân. Ông chỉ là một quân nhân đã chọn đứng về một phía, chiến đấu theo danh dự và trách nhiệm của mình, rồi chấp nhận kết cục lịch sử.

Sau lưng một người đã nằm xuống: khen, chê và lặng im
Mỗi khi một bài viết về tướng Ngô Quang Trưởng xuất hiện trên mạng, phần bình luận phía dưới lại nhắc lại những tranh cãi cũ: người kính phục gọi ông là “danh tướng thanh liêm”, “người con của quê hương Bến Tre”; người bên kia chiến tuyến chụp lên ông những chữ “bán nước”, “đu càng”, “chọn sai phe”.
Có những người lính già QLVNCH, từng chiến đấu dưới quyền ông, kể lại sự nghiêm khắc, kỷ luật và tài thao lược của vị tư lệnh, bảo rằng họ thua trận nhưng không hèn, không có gì phải xấu hổ với lịch sử. Có những bạn trẻ sinh sau 1975, mỗi lần đọc lại chuyện 1975 đều thấy buồn vô hạn, xin được nghe thêm về những người lính miền Nam.
Trong tiếng ồn ào của khen chê, người ta dễ quên rằng đằng sau cấp bậc và huy chương là một đời sống rất người: một người đàn ông mất nước phải đứng đếm xe ở ngã ba đường, phải đi học nghề điện toán ngắn hạn để tìm việc, phải im lặng trên xe bus mỗi sáng; một người đàn bà từng dự quốc yến, từng mặc áo dài lụa bên cạnh tướng chồng, nay đứng cả ngày sau ghế cắt tóc, đối diện với những khách hàng khó tính.

Lòng chợt bình yên trước một đời người
Gấp lại những trang hồi ức của bà Nguyễn Tường Nhung, người đọc không chỉ thấy số phận của một trung tướng, mà còn thấy hành trình chịu đựng và vượt lên của một gia đình Việt Nam giữa thế kỷ đầy bão tố.
Từ Guam đến Fort Chaffee, từ mái nhà của tướng Cushman ở Kansas đến căn chung cư thuê ở Virginia, từ đỉnh cao quân đoàn đến bàn giấy hãng đường sắt, từ phòng quốc yến đến tiệm cắt tóc nhỏ… tất cả nối lại thành một đường zigzag số phận. Đến cuối đường, tro cốt ông hòa vào gió trên đèo Hải Vân, còn bà ở lại với những mùa hoa, mùa ve, với “lòng chợt bình yên” giữa xứ sở từng là nơi lưu vong.
Giữa những tranh cãi không bao giờ dứt về cuộc chiến, có lẽ điều mà chúng ta có thể làm, là dành một phút im lặng cho những con người đã đi qua nó – dưới bất cứ lá cờ nào. Và trong phút lặng ấy, hình ảnh cựu Trung tướng Ngô Quang Trưởng và phu nhân Nguyễn Tường Nhung hiện lên không phải như huyền thoại hay tội đồ, mà như hai phận người đã đi hết trách nhiệm của mình trong phần lịch sử họ được sinh ra để gánh vác.

Mùa Đông Surrey và tấm bảng “The White House”

Mùa Đông năm 1976, chúng tôi bay từ Washington, DC sang London để thăm ông bà cựu Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu. Trước đó, chúng tôi đã viết thư báo giờ giấc, chuyến bay, và chỉ được ông trả lời vỏn vẹn một câu: “Sẽ có người ra đón.” Tưởng sẽ là ai đó trong toán tùy tùng, ai dè vừa bước ra cửa phi trường Heathrow đã thấy chính ông đứng đó, tay vẫy, mặt cười hiền. Cảm giác lúc ấy thật khó tả: hơn một năm sau bao biến cố, bỗng gặp lại người từng ngồi ghế nguyên thủ ở một góc phi trường lạnh buốt xứ người.

Ông tự tay lái xe đưa chúng tôi về căn nhà nhỏ xinh ở vùng Surrey, ngoại ô London. Trên cửa treo một tấm bảng với mấy chữ khá lớn: “The White House.” Chúng tôi ghé tai hỏi nhỏ: “Bảng này tổng thống cho treo à?” Ông cười, bảo: “Bên này villa người ta hay đặt tên cho dễ nhận, bảng này chủ cũ để lại.” Tự tay ông xách va-li cho khách, đưa lên phòng trên lầu hai, cúi xuống vặn hộp sưởi cho ấm rồi dặn dò như một người anh trong nhà: nếu lạnh quá thì cứ bật thêm cái hộp sưởi thứ hai. Chiều hôm ấy ông khuyên nên đi ngủ sớm cho lại sức sau chuyến bay dài, sáng hôm sau “thủng thẳng dậy lúc nào cũng được.”

Phu nhân Nguyễn Thị Mai Anh – người đàn bà đứng phía sau

Sáng hôm sau, từ trên lầu bước xuống, chúng tôi thấy ông đang ngồi đọc báo, gương mặt đã bớt đi cái căng thẳng của những bữa điểm tâm trong Tháng Ba, Tháng Tư năm 1975. Chỉ hơn một năm mà trông ông già đi thấy rõ, nhưng phong độ vẫn chững chạc, dáng ngồi vẫn đường bệ của một nguyên thủ. Còn bà thì gần như không đổi: vẫn trẻ trung, dịu dàng, nồng ấm.

Trong khi ông xem báo, bà loay hoay trong bếp. Chỉ ít phút sau, trên bàn đã bày sẵn hai tô hủ tiếu đúng hương vị miền Nam, thơm nức mùi Mỹ Tho, thêm ly cà phê đậm đà. Bà Thiệu vốn là người Mỹ Tho, mà hủ tiếu Mỹ Tho thì ngon có tiếng. Bà mời chúng tôi lại ăn cho nóng. Hỏi sao bà không ngồi cùng cho vui, bà chỉ mỉm cười: “Tôi ăn rồi, để cho hai ông dễ nói chuyện.”

Câu nói tưởng như chuyện thường ngày nhưng lại phản chiếu rất rõ nếp sống của bà trong suốt mười năm ông làm tổng thống. Bà luôn đứng lùi ra phía sau, xa chính trị, không can dự chuyện triều chính, chỉ lo gia đình và những công tác xã hội. Trong những năm chúng tôi làm việc ở Dinh Độc Lập, rất ít khi thấy bà xuất hiện, ngay cả khi tổng thống tiếp khách ngoại giao. Hình ảnh phu nhân tổng thống ở đây không phải là một “Đệ nhất phu nhân quyền lực” mà là một người phụ nữ miền Tây hiền lành, chọn đứng ngoài ánh đèn chính trị, lặng lẽ làm điểm tựa phía sau.

Bệnh viện Vì Dân – món quà cho người nghèo

Ngồi với chúng tôi trong căn nhà nhỏ ở Surrey, điều bà nói nhiều nhất không phải là chuyện quyền lực, không phải những buổi quốc yến hay quốc khách, mà lại là Bệnh viện Vì Dân. Bà kể, ý tưởng xây một nhà thương bắt đầu từ những lần vào Chợ Rẫy thăm bệnh nhân. Có hôm thấy hai người phải chen chúc trên một giường nhỏ, bà mủi lòng đến ám ảnh. Từ đó, bà bắt đầu vận động xây một bệnh viện đàng hoàng, như một bước đầu để cải thiện nền y tế cho người nghèo.

Bệnh viện Vì Dân được xây theo tiêu chuẩn quốc tế, có 400 giường bệnh, trang bị hiện đại. Người bệnh đến khám, chữa trị đều được miễn phí. Bác sĩ, y sĩ, y tá được chọn lọc kỹ lưỡng, thêm sinh viên y, dược tình nguyện đến làm việc từ thiện. Bà nhấn mạnh: tài trợ cho bệnh viện hoàn toàn không dính đến ngân sách quốc gia, mà do các cơ quan từ thiện, những người hảo tâm trong nước và ngoại giao đoàn đóng góp. Bà nhắc đến sự hỗ trợ đặc biệt của bốn tòa đại sứ: Đài Loan, Nam Hàn, Nhật và Hòa Lan.

Bà đi vận động xây nhà thương không phải để đánh bóng tên tuổi, không phải để lấy điểm chính trị như lời đồn, mà vì một niềm đam mê công tác xã hội rất… đàn bà, rất người. Trong ký ức bà, đó là niềm vui lớn, là thứ di sản bà muốn để lại cho dân nghèo. Về sau, khi sống ở Boston, mỗi lần kể đến những lần phải lái xe chở ông Thiệu đi cấp cứu ban đêm, bà thở dài: “Tiếc là bây giờ không còn Bệnh viện Vì Dân để chị săn sóc cho ông già.”

Bom rơi trên nóc Dinh và câu chuyện “ông già định ở lại”

Nhắc đến chính trị, có một biến cố làm bà rúng động, nhớ mãi: vụ ném bom Dinh Độc Lập ngày 8 Tháng Tư, 1975. Một phi công VNCH nổi loạn đã thả hai quả bom xuống dinh. Một quả xuyên thủng bãi trực thăng trên nóc, lọt xuống rồi nổ tung. Khi ấy, ông Thiệu vừa ngồi xuống bàn nhỏ ngoài hành lang để dùng bát phở sáng, mới gắp sợi bánh đầu tiên thì cận vệ đã xô tới, kéo ông vào thang máy xuống hầm trú ẩn.

Bà kể, ngay gần thang máy có một quả bom “dài thòng” rơi sát bên nhưng không nổ. Trên bãi trực thăng, chỗ mỏng nhất bị đánh trúng, thảm dày bốc cháy, mùi khét tỏa khắp nơi. Bà bị kẹt trong phòng gia đình vì cô giúp việc hoảng loạn, tay run đến mức không mở nổi khóa cầu thang. Một lúc lâu sau mới có sĩ quan chạy đến dìu bà xuống hầm, khói đặc đến mức bà gần như nghẹt thở.

Đầu Tháng Tư năm ấy, phong trào chống đối nổi lên khắp nơi, người người, phe phái đòi ông từ chức. Ngày 20 Tháng Tư, Đại sứ Graham Martin – theo chỉ thị của Henry Kissinger – tới Dinh Độc Lập khuyên ông nhường ghế, với kế hoạch đưa Tướng Dương Văn Minh lên thay. Câu hỏi của ông Thiệu rất thẳng: “Nếu tôi từ chức thì viện trợ có đến không?” Martin trả lời lấp lửng: “Tôi không dám hứa, nhưng cũng có thể.”

Hôm sau, ông mời các tướng lãnh đến họp. Ông kể lại chuyện đại sứ Mỹ nói, rồi bảo: nếu ông là chướng ngại cho hòa bình, ông sẵn sàng từ chức. Cả phòng im lặng. “Thế là đã rõ họ không muốn tôi ngồi lại,” ông nói với chúng tôi sau này. Chiều 22 Tháng Tư, ông lên truyền hình tuyên bố từ chức, tố cáo Hoa Kỳ đã thất ước, cắt quân viện để “chiến sĩ của chúng tôi chết đuối dưới làn mưa đạn của địch.” Ông khẳng định: “Tôi từ chức, nhưng tôi không đào ngũ.”

Vậy tại sao ông ra đi? Lịch sử và dư luận đã cãi nhau mấy chục năm nay. Nhưng trong câu chuyện đời riêng, bà lại kể một chi tiết khác: sau khi từ chức, ông mặc quần xà lỏn, quay qua nói với vợ: “Mẹ con mày đi đi, tôi ở lại.” Trong miệng ông lúc đó còn ngậm một “cục gì” trong hàm răng – thứ thuốc độc mà điệp viên thường dùng để phòng khi rơi vào bước đường cùng. Bà bảo rất giản dị: “Ông già định ở lại.”

Việc ông ra đi ngày 25 Tháng Tư, 1975, phần lớn là do áp lực từ tân Tổng Thống Trần Văn Hương – người ký sắc lệnh cử cựu Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu và cựu Thủ Tướng Trần Thiện Khiêm sang Đài Loan phân ưu khi Tưởng Giới Thạch qua đời – và cũng vì chính phía Mỹ, phía tướng Minh đều muốn ông rời khỏi Việt Nam. Câu chuyện về “đào ngũ” vì vậy không chỉ có một mặt, và lịch sử không đơn giản là một dòng chữ kết tội.

Lưu vong xứ sương mù và người bạn mang biểu tượng “lên voi”

Sau ngày rời Sài Gòn, ông bà chọn nước Anh làm nơi tạm dung. Chính phủ Anh tôn trọng đời sống riêng tư của gia đình, chỉ âm thầm bố trí một sĩ quan an ninh cấp đại úy để bảo vệ, hướng dẫn ông hòa nhập với môi trường mới. Trong căn villa nhỏ mang cái tên “The White House” ở Surrey, một nguyên thủ quốc gia bắt đầu học lại từ đầu: tự lái xe, tự đi chợ, tự lo những chuyện vặt mà ở Dinh Độc Lập từng có cả một bộ máy phục vụ.

Câu chuyện với Hoa Kỳ thì không chấm dứt ở đó. Sau Hiệp Định Paris, Tổng Thống Richard Nixon mời ông sang thăm, nhưng tiếp tại tư dinh Casa Pacifica ở San Clemente chứ không phải Washington. Bữa tiệc khoản đãi chỉ vỏn vẹn mười hai người, với cái cớ là “không đủ chỗ.” Trong cái lạnh lẽo đó, điều an ủi ông là thái độ và tình cảm của Thống Đốc Ronald Reagan. Trước đó, khi ông Reagan qua Sài Gòn, ông Thiệu tiếp đón nồng hậu và tặng cho vị thống đốc một cặp ngà voi, đùa rằng: “Một ngày nào đó, ngài sẽ lên voi.”

Lịch sử trớ trêu mà cũng khéo sắp đặt: năm 1976, Reagan tranh cử nhưng chưa được đảng Cộng Hòa chọn; nước Mỹ sau Nixon và Ford ngày càng mất uy tín; rồi đến thời Jimmy Carter, hình ảnh Hoa Kỳ sau “tháo chạy khỏi Việt Nam” càng bị coi thường hơn. Mãi đến cuộc bầu cử 1980, Reagan mới thật sự “lên voi”, lời nói đùa ở Sài Gòn biến thành sự thật. Cũng từ thời Reagan, gia đình ông Thiệu mới dọn sang Mỹ định cư.

Mùa Thu Boston, 9/11 và giấc ngủ ngàn thu

Ở Mỹ, ông bà sống rất đạm bạc tại một căn nhà nhỏ gần Boston. Trong bếp, mì gói Mama chất đầy từng chồng. Bà cười hiền, bảo: “Không sao, quen rồi, quen từ lúc ông già còn làm tổng thống.” Bà hay gọi chồng là “ông già” hoặc “tía”, giọng miền Tây nghe vừa mộc mạc, vừa thương. Người ta đồn đãi đủ điều về chuyện “ông già với bà này cô kia”, bà cũng chỉ nhún vai: “Tía đi rồi tía lại về,” một câu nói vừa thản nhiên, vừa chan chứa độ lượng.

Có những năm ông bệnh tim nặng, bà phải tự lái xe chở ông đi cấp cứu ban đêm. Trên đất Mỹ rộng lớn, một phụ nữ nhỏ bé tuổi xế chiều phải lái xe vòng vèo tới bệnh viện, có hôm 1 giờ sáng mới về tới nhà, một mình lò dò trong hầm đậu xe tối om, sợ ma đến mức phải… đi giật lùi. Sáng hôm sau, bà vẫn đùa: “Thôi thì cũng còn tôi để lái xe cho ông tổng thống.” Ông chỉ mỉm cười: “Cám ơn bà.” Trong những câu chuyện nhỏ nhặt ấy, người ta thấy rõ hơn bất cứ bản tiểu sử nào thứ tình nghĩa vợ chồng lặng lẽ, bền bĩ suốt đời.

Năm kỷ niệm 50 năm thành hôn, người con trai Nguyễn Quang Lộc mời ba má sang Hawaii nghỉ ngơi. Vừa đến nơi được vài hôm thì biến cố 11 Tháng Chín 2001 xảy ra. Ông xem truyền hình, thấy chiếc máy bay cất cánh từ chính phi trường Boston – nơi ông đang cư ngụ – lao vào tòa tháp Trung Tâm Thương Mại Quốc Tế, rồi một chiếc khác đâm vào Ngũ Giác Đài. Ông bàng hoàng, lo ra, như thấy lại một lịch sử khác đang lặp lại. Xúc động này ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe vốn đã yếu của ông.

Ông nôn nóng muốn về lại Boston ngay, nhưng máy bay toàn quốc bị đình chỉ, cả tuần sau mới bay được. Về đến nhà, bệnh ông trở nặng. Chiều Thứ Bảy, ngày 29 Tháng Chín, 2001, tại Trung Tâm Y Tế Beth Israel Deaconess, ông lặng lẽ đi vào giấc ngủ muôn đời, chưa đầy ba tuần sau biến cố 9/11. Có nhà bình luận Mỹ đã đặt câu hỏi: sau kinh nghiệm Việt Nam và cái chết của Nguyễn Văn Thiệu, liệu Hoa Kỳ có thực sự quyết tâm và nhất quán khi bước vào cuộc chiến chống khủng bố và công cuộc xây dựng Afghanistan hay không? Ở một nơi nào đó bên kia thế giới, có lẽ ông đã tự có câu trả lời cho riêng mình.

“Đức Lưu Quang” và người phụ nữ tên Mai Anh

Sau khi ông mất, trong cái lạnh cắt da của mùa Đông Boston, chúng tôi cùng một người bạn – Tiến sĩ Tạ Văn Tài ở Harvard – đến thăm bà. Bà sống một mình với con chó nhỏ, trong căn nhà đơn sơ, bộ xa lông cũ kỹ đã sờn. Trên một bục cao là tấm hình ông và một chai sâm banh. Bà kể: năm nào tới ngày kỷ niệm thành hôn, ông cũng mua một chai sâm banh, tự tay mở, rót cho bà một ly dù bà không biết uống rượu, chỉ để giữ một nghi thức, một kỷ niệm không bao giờ phai. Khi ông mất, bà vẫn để chai rượu đó bên hình ông, như muốn giữ lại mãi cái ngày vui riêng của hai người.

Có lần, ngồi trước bàn thờ, chúng tôi hỏi ông người Mỹ nghĩ gì về ông. Ông thở dài, bảo: khen có, chê có, có vị tướng Mỹ còn nói ông “nhu nhược.” Lý do: “Tổng thống không cương quyết đủ để ra lệnh tử hình khi cần thiết.” Ông thiệt thà trả lời: “Suốt đời, tôi đã tránh không có cái nợ máu.” Thực tế, trong mười năm cầm quyền, không có tội nhân chính trị nào phải ra pháp trường. Trên bàn thờ nhà bà ở Newton, Massachusetts, vẫn treo bức hoành “Đức Lưu Quang” – ba chữ do chính tay ông viết rồi cho người thêu, để nhắc con cái rằng ánh sáng của đạo đức mới là thứ còn lại sau cùng.

Nếu tin rằng mọi sự trên đời đều do Trời an bài, thì có lẽ Trời cũng đã giữ ông qua ít nhất sáu lần bị đe dọa đảo chính, để bà không phải trở thành quả phụ của một tổng thống khi ông còn tại chức. Rồi đến ngày 15 Tháng Mười, 2021, bà cũng lặng lẽ ra đi, theo “ông già” về thế giới bên kia. Từ đó, “Cô Bảy Mỹ Tho” Nguyễn Thị Mai Anh chắc đã được gần “Cậu Tám Phan Rang” Nguyễn Văn Thiệu, không còn cảnh lái xe một mình trong đêm tuyết, cũng không còn những lời dèm pha, thị phi chính trị nào chạm tới.

Lịch sử sẽ còn tranh luận mãi về vai trò và trách nhiệm của ông trong sự sụp đổ của VNCH. Có người xem ông là biểu tượng của một thời đã mất, có người trách ông chưa đủ cứng rắn, chưa đủ quyết liệt. Nhưng câu chuyện đời thường về một “ông già định ở lại”, về một người vợ tên Mai Anh lặng lẽ đứng sau lưng chồng, về Bệnh viện Vì Dân, về chai sâm banh kỷ niệm và bức hoành “Đức Lưu Quang” – tất cả những điều đó giúp chúng ta nhìn ông bà bằng một ánh mắt khác: ít phán xét hơn, nhiều nhân tình hơn.

Và biết đâu, ở một góc nào đó trên Nước Chúa Kitô mà nhiều người vẫn cầu xin cho ông bà được nghỉ yên, hai bóng dáng xưa của Dinh Độc Lập giờ đang ngồi bên nhau, nhắc lại chuyện hủ tiếu Mỹ Tho ở Surrey, chuyện cặp ngà voi tặng Ronald Reagan, chuyện “tía đi rồi tía lại về”, và mỉm cười trước những cơn bão chính trị đã trôi tuột như mây bay trên bầu trời Việt Nam năm nào.
Tác giả: Tiến Sĩ Nguyễn Tiến Hưng (chỉnh sửa Gibbs VIETBF)

Sự việc đáng sợ gì đã xảy ra giữa "thủy quái" và người thợ lặn?

Giữa đại dương sâu thẳm ngoài khơi Na Uy, một thợ lặn tự do chỉ trong tích tắc biến từ người quan sát sang nhân vật chính của một màn kịch kinh hoàng: con "thủy quái" khổng lồ bơi thẳng tới, há miệng như muốn nuốt chửng cô. May mắn thay, nó đổi hướng đúng lúc để lại cô đứng đó với hơi thở dồn dập và trái tim vẫn rộn lên vì sống sót.

Thợ lặn suýt bị "thủy quái" nuốt chửng

Cô thợ lặn tên Cindy Yang, 45 tuổi, đang thực hiện một chuyến lặn ngắm sinh vật biển ngoài khơi Na Uy.

Bầu không khí ban đầu nghiêm tĩnh: nước lạnh, ánh sáng yếu dần khi cô lặn sâu xuống, xung quanh là những đàn cá tung tăng, lớp bọt nhỏ phả ra từ bộ đồ lặn.

Thợ lặn suýt bị “thủy quái” nuốt chửng. (Nguồn: Dailymail)

Bất ngờ, trong khoảnh khắc ấy, "thủy quái" khổng lồ xuất hiện từ bên dưới là một con cá voi lớn lao bơi thẳng về phía cô. Những hình ảnh từ clip cho thấy con vật gần như mở miệng ngay trước mặt cô, tạo nên cảnh tượng "như bị nuốt" chỉ còn cách vài centimet.

Cindy giật mình, tim đập nhanh, trong cái khoảnh khắc mà khả năng sinh tử hiện rõ nhất, cô không kịp phản ứng mạnh đẩy, chỉ biết giữ bình tĩnh và… cầu nguyện. May mắn thay, con cá voi dừng lại, đổi hướng và chầm chậm bơi đi để lại cô giữa lòng đại dương, vừa kinh ngạc vừa sống sót.

Lý giải từ các chuyên gia

Con sinh vật khổng lồ kia được cho là một con cá voi lưng gù (humpback whale) hoặc tương tự. Cá voi lưng gù trưởng thành có thể nặng từ 30 đến 50 tấn (30.000 - 50.000 kg). Ví dụ, trước đây đã từng có trường hợp một thợ lặn tại Biển Barents ngoài khơi Na Uy suýt bị một con humpback nặng khoảng 35.000 pound (tương đương khoảng 15. 800 kg) nuốt nhưng may mắn thay con vật chỉ "suýt" mà thôi.


Cá voi lưng gù trưởng thành có thể nặng từ 30 đến 50 tấn (30.000 - 50.000 kg). (Ảnh: Scubaverse)

Theo các nhà sinh vật biển, hành động của cá voi trong những tình huống như vậy thường không phải "nuốt người" theo nghĩa ăn thịt. Cá voi lưng gù thường săn mồi bằng cách đớp những đàn cá nhỏ hoặc sinh vật plankton, mở rộng miệng rồi lọc và một người bất ngờ lặn trong vùng đó có thể trở thành vật thể ngoài kế hoạch. Cũng chính vì vậy, sự xuất hiện đột ngột của con cá voi đã khiến tình huống trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết.

Những cảnh báo dành cho thợ lặn và người yêu biển

Mặc dù trường hợp "bị cá voi nuốt" là cực hiếm, nhưng câu chuyện này mang lại nhiều bài học quý giá:

Luôn nhận thức môi trường xung quanh: Khi lặn sâu, người tham gia cần biết rõ loại sinh vật có thể xuất hiện và hành vi của chúng.
Giữ khoảng cách an toàn: Với cá voi và các động vật biển lớn, việc tiếp cận quá gần có thể dẫn đến nguy hiểm, dù không phải do chúng hung dữ.
Luôn trang bị và chuẩn bị tâm lý: Trong môi trường nước sâu, điều bất ngờ có thể xảy ra nên tinh thần sáng suốt và hành động chậm rãi, bình tĩnh là chìa khóa.

Chỉ trong chớp mắt, từ một cảnh quan lặng lẽ dưới đáy biển, biến thành cơn ác mộng giữa lòng đại dương khi một sinh vật hàng chục tấn gần như nuốt chửng một con người. Câu chuyện của Cindy Yang dù vẫn đang cần xác minh nhiều chi tiết nhưng là lời nhắc mạnh mẽ rằng: biển cả dù đẹp và mê hoặc đến đâu, vẫn luôn chứa đựng nguy hiểm tiềm tàng. Hãy luôn tôn trọng và thận trọng, bởi vì khi đã ở giữa đại dương, bạn không chỉ đi ngắm; bạn bước vào lãnh địa của những "thủy quái" thật sự.

VietBF@ sưu tập

Tiêm (truyền) tế bào gốc đang trở thành một “cơn sốt ngầm” ở Trung Quốc. Qua điều tra phát hiện không ít thẩm mỹ viện, bệnh viện tư, công ty tế bào, thậm chí cả bệnh viện công đang thực hiện tiêm tế bào gốc cho những người hoàn toàn khỏe mạnh.


Mặc dù giá rất đắt nhưng ngày càng có nhiều người tiêm tế bào gốc để mong kéo dài tuổi xuân, Ảnh: Sina.
Cơn sốt đang lên, giá cả trên trời
“Hiện tượng này ở trong nước khá phổ biến”, bác sĩ Triệu Tranh, Phó chủ nhiệm khoa Chỉnh hình của một bệnh viện tuyến đầu, nói. Ông cho biết đội ngũ của ông có làm nghiên cứu liên quan đến tế bào gốc, và trong lâm sàng thường xuyên có bệnh nhân hỏi có thể tiêm tế bào gốc hay không. “Một số người hy vọng thông qua tiêm tế bào gốc để đảo ngược quá trình lão hóa”, ông cho hay.

Theo số liệu của Viện Nghiên cứu Foresight (Thâm Quyến), giai đoạn 2020–2024, quy mô thị trường y học tế bào gốc tại Trung Quốc liên tục tăng cao. Tuy nhiên cho đến nay, chưa có bất kỳ sản phẩm hay kỹ thuật tế bào gốc nào được Trung Quốc phê duyệt dùng cho chống lão hóa.

Ngày 5/12, tại họp báo của Ủy ban Y tế Quốc gia, người phát ngôn Hồ Cường Cường khẳng định: tế bào gốc và các điều trị tế bào – gene khác phải do cơ sở y tế có đủ tư cách thực hiện. Các thẩm mỹ viện, trung tâm chăm sóc sức khỏe không được phép làm bất kỳ hoạt động khám chữa bệnh nào. Một số cơ sở trái phép và cá nhân quảng cáo “tiêm một mũi tế bào gốc là có thể chống lão hóa, tăng miễn dịch” đã gây tổn hại cho sức khỏe và tài sản người dân.

“Ngày nào cũng có người tiêm tế bào gốc, hôm nhiều thì hơn chục người, ngày ít cũng 4 – 5 người”, Trần Lâm, nhân viên bán hàng của một công ty tế bào tại một thành phố phía Bắc cho biết. Cô nói, công ty nằm trong khu công nghiệp y sinh, có phòng thí nghiệm, ngân hàng tế bào và thực hiện luôn việc tiêm tế bào gốc.

Mới đây, phóng viên China News Weekly đóng vai khách hàng bí mật tiếp cận nhiều công ty tế bào, cơ sở thẩm mỹ, bệnh viện tư và công lập. Nhiều nơi xác nhận gần như ngày nào cũng có khách tiêm tế bào gốc: Có người trên 30 tuổi, người mắc tiểu đường, người “cận bệnh”, hoặc người hoàn toàn khỏe mạnh. Một số đến tiêm để “chống lão hóa”, số khác để “phòng ngừa bệnh tật”.

Chi phí từ 10.000 NDT (37 triệu đồng) đến vài chục vạn tệ (hàng tỷ đồng) mỗi lần, tùy liều lượng và loại tế bào. Đa phần các cơ sở đều yêu cầu khám tổng quát trước, gồm siêu âm, xét nghiệm sinh hóa, tầm soát ung thư, bệnh truyền nhiễm… Sau đó sẽ “thiết kế phác đồ cá nhân hóa”. Những người suy tim và có u ác tính…thì không chỉ định tiêm.

Nhân viên của một số công ty tế bào gốc sử dụng nền tảng mạng xã hội để tìm kiếm nhóm đối tượng mục tiêu. Các thẩm mỹ viện nhỏ thường thiếu nguồn lực để thực hiện tiêm tế bào gốc và sẽ giới thiệu những người có nhu cầu này đến các bệnh viện tư nhân và cơ sở thẩm mỹ y khoa đối tác.

Nhiều mối quan hệ ngầm giữa công ty tế bào và bác sĩ bệnh viện công cũng được phanh phui: bác sĩ giới thiệu bệnh nhân, công ty cung cấp tế bào, thực hiện tiêm ngay tại phòng trống, văn phòng bác sĩ, hoặc thậm chí cử y tá đến nhà.

Một bác sĩ thẩm mỹ tại cơ sở cao cấp tiết lộ giá 200.000 – 400.000 NDT/mũi, (750 triệu – 1.5 tỷ đồng) tùy lượng tế bào. Một công ty khác cho biết họ có dịch vụ chuyển viện sang Nhật điều trị tế bào gốc, trọn gói phiên dịch, di chuyển, giá trên 1 triệu NDT/mũi (3,7 tỷ đồng).

Thế giới hiện mới ở giai đoạn đầu thương mại hóa

Trên toàn cầu, liệu pháp tế bào gốc vẫn đang trong giai đoạn ban đầu thương mại hóa. Năm ngoái, FDA Mỹ lần đầu phê duyệt liệu pháp MSC (sử dụng tế bào gốc trung mô - lấy từ tủy xương, mô mỡ, dây rốn, nhau thai…- điều hòa miễn dịch, giảm viêm và hỗ trợ tái tạo mô trong cơ thể) để điều trị bệnh GVHD (mảnh ghép chống lại cơ thể) kháng steroid ở trẻ từ 2 tháng tuổi. Tại Trung Quốc, MSC đầu tiên cũng chỉ được phê duyệt có điều kiện cho bệnh miễn dịch đặc thù.

Các ứng dụng hợp pháp trên thế giới chỉ giới hạn cho một số bệnh miễn dịch, không bao gồm chống lão hóa hay phòng bệnh.

Nhưng tại Hainan Boao Lecheng (Bác Ngao Lạc Thành, Hải Nam) – đặc khu y tế duy nhất của Trung Quốc – một số công nghệ tế bào gốc tiên tiến quốc tế chưa được phê duyệt trong nước vẫn có thể được sử dụng cho các bệnh như thoái hóa khớp gối, tim thiếu máu… với giá 30.000–150.000 NDT/lần. Một số nguồn tin cho biết có tình trạng tiêm vượt chỉ định.

Trong quá trình điều tra, phóng viên phát hiện hầu hết tế bào gốc hiện đang được sử dụng để truyền cho người trên thị trường là MSC. "Những MSC được sử dụng bất hợp pháp nhiều nhất là MSC có nguồn gốc từ dây rốn vì chúng tương đối dễ kiếm", Triệu Tranh nói. Ông nói thêm rằng việc tiêm tế bào gốc hiện đã xuất hiện ở nhiều thành phố hạng ba và hạng tư, mà không có chỉ định rõ ràng hoặc giám sát hiệu quả, điều này chẳng khác nào "ngành công nghiệp ngầm".

Chứng cứ khoa học cực kỳ hạn chế
Dù thị trường bùng nổ, các bằng chứng chứng minh tế bào gốc có thể chống lão hóa là cực kỳ yếu.

Gần đây, phóng viên đóng giả là một người có sức khỏe không tốt được dẫn đến phòng khám của ông Từ Minh để tư vấn về việc tiêm tế bào gốc. Từ Minh nói tiêm tế bào gốc có thể được sử dụng như một phương pháp quản lý sức khỏe dự phòng, thực hiện 1-2 lần một năm, giúp điều hòa miễn dịch và làm chậm quá trình lão hóa. "Vợ tôi và tôi đều tiêm. Vợ tôi tiêm MSC hai lần một năm, còn tôi được tiêm một lần".

Một số đại lý bán hàng của các công ty tế bào nói với phóng viên việc quảng bá tế bào gốc trên thị trường hiện nay chủ yếu dựa vào những lời giới thiệu truyền miệng; nếu nó không hiệu quả, sẽ không có nhiều người muốn tiêm.

Tuy nhiên, theo bác sĩ Triệu Tranh, cảm giác này giống phản ứng tạm thời sau truyền dịch hoặc truyền máu, không chứng minh hiệu quả chống lão hóa.

Giới khoa học cho rằng, hiện chưa có dấu ấn sinh học chuẩn để đánh giá lão hóa; các nghiên cứu về tế bào gốc mới ở mức thử nghiệm trên động vật và rất ít thử nghiệm lâm sàng chất lượng cao.

Một số nghiên cứu thấy tế bào gốc có thể hỗ trợ giảm viêm, nhưng tác dụng hạn chế và thuốc nhỏ phân tử (small-molecule drugs) giá rẻ cũng làm được.

Theo báo cáo "Chuyên gia chia sẻ nghiên cứu thuốc kéo dài tuổi thọ 2024" của Hội Y học Lão khoa thuộc Hiệp hội Y khoa Trung Quốc, liệu pháp tế bào gốc chỉ là chiến lược “hứa hẹn”, nhưng bằng chứng còn sơ sài, cần nghiên cứu lớn và nghiêm ngặt hơn.

Hiện hiệu quả chống lão hóa trong y tế lâm sàng vẫn ở mức khuyến cáo mức C – không được khuyến nghị sử dụng.

Nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng
Nguy cơ lớn nhất đến từ các cơ sở kém chuẩn, phòng thí nghiệm sơ sài, nguồn tế bào không truy xuất được.

Các rủi ro gồm: Nhiễm khuẩn, nhiễm virus trong quá trình nuôi cấy tế bào (như HBV, HIV); tế bào gốc có thể tăng sinh bất thường, có dấu hiệu tạo khối u giống trong thí nghiệm động vật.

Hiện không có thống kê chính thức về các tác dụng phụ do phần lớn hoạt động tiêm diễn ra trong “giao dịch ngầm”. Một số cơ sở tuyên bố “đã ở vào thử nghiệm lâm sàng giai đoạn III” nhưng không có dữ liệu trên hệ thống đăng ký thử nghiệm quốc gia.

Quản lý lỏng lẻo và “vùng xám”: Khái niệm “chống lão hóa” thực chất do ngành thẩm mỹ và thực phẩm chức năng tạo ra để marketing, không phải khái niệm y học. Do không có tiêu chuẩn nên khó quản lý.

Hiện Trung Quốc đang áp dụng mô hình “hai đường”: Sản phẩm tế bào gốc, quản lý như thuốc, do NMPA (National Medical Products Administration, Cục quản lý dược phẩm quốc gia) phê duyệt; kỹ thuật tế bào gốc, quản lý như kỹ thuật y tế, do Ủy ban Y tế phê duyệt.

Tháng 10/2025, chính phủ Trung Quốc ban hành Quy định quản lý nghiên cứu và ứng dụng lâm sàng công nghệ y học mới, được giới chuyên môn nhận định là sẽ thúc đẩy ngành tế bào phát triển mạnh, nhưng cũng cần siết chặt kiểm soát ứng dụng ngoài chỉ định.

VietBF@ sưu tập

Các nhà khoa học Trung Quốc phát triển công nghệ mới đồng thời tạo nước ngọt và chiết tách boron từ nước biển, mở ra bước tiến chiến lược cho vũ khí siêu vượt âm, nam châm đất hiếm và công nghiệp quốc phòng.


Động cơ scramjet là một trong những công nghệ cần đến boron. Các nhà khoa học Trung Quốc cho biết họ đã phát triển một phương pháp chiết xuất boron từ nước biển. Ảnh: Getty.
Các nhà khoa học tại Đại học Nông Lâm Tây Bắc A&F (Trung Quốc) vừa phát triển một công nghệ đột phá cho phép chiết tách và thu gom boron trực tiếp từ nước biển, một bước tiến có ý nghĩa chiến lược đối với ngành công nghiệp quốc phòng và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Boron là nguyên tố siêu nhẹ, được sử dụng làm nhiên liệu rắn cho động cơ scramjet trên một số loại vũ khí siêu vượt âm tiên tiến của Trung Quốc. Ngoài ra, nam châm đất hiếm neodymium-sắt-boron – linh kiện quan trọng trong nhiều ứng dụng quân sự và công nghiệp – cũng phụ thuộc trực tiếp vào nguồn cung boron.

Trong bối cảnh căng thẳng thương mại leo thang, khả năng tiếp cận đầy đủ ba nguyên liệu chiến lược gồm neodymium, sắt và boron trở nên đặc biệt quan trọng đối với các chuỗi cung ứng công nghệ cao.

Dù là quốc gia có nhu cầu boron lớn nhất thế giới, Trung Quốc lại không phải nhà sản xuất hàng đầu; phần lớn nguồn cung toàn cầu đến từ Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ. Trong khi đó, nước biển chứa hàm lượng boron vi lượng mà công nghệ thẩm thấu ngược hiện nay không thể loại bỏ, thậm chí có thể khiến boron bị cô đặc. Việc sử dụng lâu dài nước tinh khiết chứa boron gây hại cho sức khỏe.

Nghiên cứu công bố ngày 7/11 trên tạp chí Science Bulletin cho biết nhóm của ông Fan Zhimin tại Phòng thí nghiệm trọng điểm tỉnh Thiểm Tây đã phát triển một giải pháp hoàn toàn mới dựa trên công nghệ bay hơi giao diện sử dụng năng lượng mặt trời (SDIE). Đây là công nghệ bền vững sản xuất nước ngọt, và với các tiến bộ mới trong việc tích hợp vật liệu hấp phụ chọn lọc, SDIE còn có thể đồng thời thu hồi các nguyên tố giá trị như lithium, uranium hay cesium.

Dựa trên nguyên lý này, nhóm nghiên cứu đã thiết kế một hệ thống duy nhất có khả năng dùng năng lượng mặt trời để đồng thời tách nước ngọt và boron từ nước biển. Họ tạo ra một loại gel mới có tên MMS, sử dụng natri alginate làm nền và bổ sung hai thành phần công nghệ cao: MXene và MgO.

MXene là vật liệu nano cacbide kim loại chuyển tiếp hai chiều có cấu trúc giống graphene, nổi tiếng nhờ hiệu suất chuyển đổi quang nhiệt rất cao, giúp tăng tốc quá trình bay hơi nước. Trong khi đó, MgO đóng vai trò chất hấp phụ, giữ lại boron một cách hiệu quả.

Theo mô tả, gel MMS được tạo thành những tấm mỏng dày 2 mm. Lớp trên nổi trên mặt nước để tiếp xúc với ánh sáng, trong khi lớp dưới tiếp xúc trực tiếp với nước biển để hấp thụ. Khi ánh sáng làm bốc hơi nước ở lớp MXene phía trên, một gradient nồng độ hình thành, kéo nước biển đi lên xuyên qua gel. Đồng thời, lớp dưới liên tục hút nước và boron, nhờ hạt MgO giữ chất này lại.

Nhóm nghiên cứu cho biết quá trình này tạo ra nước ngọt từ sự bay hơi của gel MXene-MgO, trong khi boron từ nước biển được giữ lại và tích tụ. Trong thí nghiệm, hệ thống đạt tốc độ bay hơi tối đa 2,14 kg nước mỗi mét vuông gel mỗi giờ, thu gom 225,52 mg boron.

Điều làm MMS đặc biệt hiệu quả là cấu trúc xốp phân cấp độc đáo và sự kết hợp giữa MXene và MgO. MXene hấp thụ ánh sáng dải rộng và chuyển đổi quang nhiệt mạnh, còn MgO cho phép hấp phụ boron có chọn lọc. Nhóm nghiên cứu nói rằng sự tương tác giữa nhiệt độ, nồng độ và chuyển động dòng chảy bên trong gel đã tăng cường đáng kể tốc độ hấp phụ.

Để thử nghiệm ngoài thực tế, các nhà khoa học đã lắp đặt thiết bị tại Hong Kong. Sau 3 giờ vận hành, nước ngưng tụ xuất hiện ở phần trên thiết bị. Dù bức xạ mặt trời trong tháng 3 khá yếu, gel vẫn đạt năng suất 5,20 kg nước mỗi mét vuông và thu gom 122,45 mg boron, đồng thời không phát hiện ion boron trong phần nước thu được.

Theo bài báo, gel MMS có thể tái sử dụng nhiều lần. Sau bảy chu kỳ, khả năng hấp phụ boron vẫn trên 86%, còn tốc độ bay hơi gần như không suy giảm.

Ông Fan kết luận rằng MMS “có tiềm năng lớn trong việc đồng thời sản xuất nước ngọt và chiết tách boron từ nước biển hoặc nước lợ”, đồng thời cho biết nhóm nghiên cứu muốn thảo luận sâu hơn về chi phí và khả năng mở rộng công nghệ cho các ứng dụng quy mô lớn.

VietBF@ sưu tập

Cuộc sống đang yên bình thì anh H. nhận được một cuộc gọi từ số lạ đòi con. Kết cục, suốt 5 năm, anh H. đã nuôi nấng con trai của vợ và người khác mà không hề hay biết.
Cuộc sống gia đình đang yên ấm, anh L.V.H. (38 tuổi, Ninh Bình) bất ngờ nhận được cuộc gọi từ một số điện thoại lạ. Người đàn ông ở đầu dây bên kia khẳng định đứa con trai thứ hai của anh H. là “con ruột” của ông ta và yêu cầu anh H. trả lại đứa trẻ.

Cú sốc khiến anh H. rơi vào trạng thái hoang mang cực độ. Gần 10 năm hôn nhân, anh và vợ có hai con đủ nếp đủ tẻ, cuộc sống nhìn từ ngoài vào gần như không có điều gì đáng chê trách.

Hai năm trước, cả gia đình anh H. quyết định rời Hà Nội về quê khởi nghiệp với mong muốn có môi trường tốt hơn để nuôi dạy con. Thế nhưng, cuộc điện thoại ấy đã phá vỡ tất cả. Người đàn ông lạ nói rằng từng có quan hệ "ngoài luồng" với vợ anh H. và kết cục là vợ anh có sinh ra một đứa bé. Trước đây, ông ta không muốn nhận con nhưng một tai nạn khiến người này mất khả năng sinh sản nên muốn đưa đứa trẻ về để “duy trì nòi giống”.

Ban đầu, anh H. cho rằng đó chỉ là một trò phá hoại gia đình. Suốt thời gian chung sống, anh chưa từng nghi ngờ vợ cũng không thấy cô có dấu hiệu phản bội. Thế nhưng những lời buộc tội lạnh lùng ấy cứ quanh quẩn trong đầu, khiến anh dần để ý hơn đến ngoại hình của con trai. Cậu bé quả thật không giống anh một chút nào.


Mẫu móng tay xét nghiệm ADN. Ảnh minh họa: CGAT.

Cuối cùng, vì không chịu được sự dằn vặt, anh H. quyết định lên Hà Nội làm xét nghiệm ADN. Anh chuẩn bị hai mẫu móng tay của mình và con trai cẩn thận cho vào túi zip, lái xe hơn trăm cây số trong trạng thái đầy lo lắng.

Khi cầm tờ kết quả trên tay, anh như bị “tát vào mặt”. Đứa trẻ anh yêu thương suốt 5 năm qua không có quan hệ huyết thống với anh. Người vợ bật khóc, thừa nhận đã mắc sai lầm khi đi du lịch cùng công ty.

Trong men say, cô không giữ được mình và lỡ đi quá giới hạn với một đồng nghiệp - cũng chính là người đàn ông gọi điện đòi con. Cô khẳng định giữa họ không hề có tình cảm, chỉ là một lần lầm lỡ trong đêm và bản thân không ngờ mình lại mang thai.

Sự thật con trai không phải máu mủ khiến anh H. không thể tha thứ cho vợ. Dù cô quỳ gối cầu xin, anh vẫn quyết định ly hôn. Cô ôm con về nhà mẹ đẻ rồi sau đó kết hôn với người đàn ông kia.

Câu chuyện của anh H. là một trong rất nhiều trường hợp tìm đến các trung tâm xét nghiệm ADN với nỗi đau và sự dằn vặt như vậy.

Theo bà Nguyễn Thị Nga, Giám đốc Trung tâm Phân tích ADN và Công nghệ di truyền Hà Nội, để tránh rắc rối pháp lý, người dân cần hiểu rõ hai loại xét nghiệm ADN phổ biến hiện nay: Xét nghiệm ADN tự nguyện và hành chính.

Xét nghiệm ADN tự nguyện áp dụng khi khách hàng có nghi ngờ và muốn kiểm tra quan hệ huyết thống. Kết quả chỉ có giá trị tham khảo, không sử dụng tại cơ quan hành chính. Xét nghiệm ADN hành chính dùng trong các thủ tục pháp lý như làm giấy khai sinh, xác định trách nhiệm cấp dưỡng sau ly hôn, phân chia thừa kế, nhập tịch…

Với mẫu xét nghiệm tự nguyện, khách hàng có thể dùng nhiều mẫu như máu, niêm mạc miệng, tóc có chân, móng tay - chân, bàn chải đánh răng. Khách hàng tự lấy mẫu và gửi về trung tâm.

Theo bà Nga, với nhiều gia đình, kết quả ADN có thể là sự giải tỏa nhưng với không ít người, đó là nỗi đau không gì bù đắp. Bởi vậy, các chuyên gia luôn khuyên những người muốn làm xét nghiệm cần chuẩn bị tâm lý thật kỹ, vì sự thật đôi khi không dễ chấp nhận.

Dù thuộc hình thức nào, độ chính xác của xét nghiệm ADN hiện nay rất cao: 100% cho kết quả không có quan hệ huyết thống và 99,99999998% khi có quan hệ huyết thống.

VietBF@sưu tập

Nghiên cứu chỉ ra các tư tưởng truyền thống và hiện đại đan xen khiến phụ nữ Trung Quốc lo lắng về việc liệu có nên quan hệ tình dục trong thời gian hẹn hò.


Tư tưởng truyền thống khiến phụ nữ e ngại về vấn đề trinh tiết. Ảnh minh họa: Reuters.
"Cuộc chiến trinh tiết" là một trong những lĩnh vực xung đột được Liu Jieyu - giáo sư xã hội học và nghiên cứu Trung Quốc tại Khoa Nghiên cứu Phương Đông và Châu Phi, Đại học London (Anh) - phát hiện khi thực hiện dự án kéo dài trong 3 năm, khảo sát các gia đình 3 thế hệ.

Trong cuốn sách Embedded Generations: Family Life and Social Change in Contemporary China (tạm dịch Những Thế Hệ Gắn Kết: Đời Sống Gia Đình và Biến Đổi Xã Hội trong Trung Quốc Đương Đại), xuất bản ngày 25/11, Liu chỉ ra rằng nhiều nam giới trẻ Trung Quốc chịu ảnh hưởng của quan điểm tự do phương Tây, cởi mở với quan hệ tình dục trước hôn nhân và thường gây áp lực buộc bạn gái phải quan hệ tình dục trong khi hẹn hò.

Mặt khác, đàn ông vẫn muốn cô dâu của mình còn trinh. Cộng với kỳ vọng của thế hệ trước - vốn phản đối việc quan hệ tình dục trước hôn nhân - nhiều phụ nữ trẻ thấy mình đang phải đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan khi nói về tình dục.

"Quyết định có nên đánh mất trinh tiết trong thời gian hẹn hò hay không là một cuộc đấu tranh của thế hệ phụ nữ một con sinh trong thập niên 1980", Liu viết trong cuốn sách do Princeton University Press xuất bản.

Ràng buộc bằng trinh tiết
Với nguồn tài trợ từ Hội đồng nghiên cứu châu Âu, Liu đã thành lập một nhóm nghiên cứu vào năm 2016 để thực hiện nghiên cứu thực địa chuyên sâu tại các vùng nông thôn ở các tỉnh Sơn Đông, Hồ Nam và Phúc Kiến, cũng như các khu vực thành thị bao gồm Thiên Tân, Quảng Châu và Tây An.

Hàng trăm cuộc phỏng vấn đã được thực hiện với các thành viên của 43 gia đình thành thị và 37 gia đình nông thôn, nhằm tìm hiểu những thay đổi trong các khía cạnh khác nhau của cuộc sống gia đình qua 3 thế hệ: cao tuổi (1930-1950); trung niên (1950-1970); thế hệ trẻ (1980-2000).

Cuốn sách kết luận rằng gia đình Trung Quốc chịu ảnh hưởng đan xen giữa các giá trị truyền thống và hiện đại, cùng với các yếu tố như giai đoạn cuộc đời, mức độ giàu có, trình độ học vấn và việc họ sống ở khu vực nông thôn hay thành thị.

"Khi bắt đầu nghiên cứu, tôi muốn tìm ra những thay đổi, nhưng thay vào đó, tôi phát hiện ra rất nhiều sự tiếp nối giữa các thế hệ", Liu chia sẻ với South China Morning Post, cho biết giá trị truyền thống vẫn chiếm ưu thế.

Quan hệ tình dục trước hôn nhân trở nên phổ biến hơn trong giới trẻ từ cuối thập niên 1990, sau khi Internet phát triển mạnh mẽ và chính phủ thay đổi cách mô tả việc sống chung chưa kết hôn - từ "sống chung bất hợp pháp" thành "sống chung không kết hôn".

Theo kết quả nghiên cứu, trong số những người được phỏng vấn thuộc thế hệ trẻ, có 60% phụ nữ và 80% nam giới từng quan hệ tình dục trước hôn nhân.

Tuy nhiên, số lượng bạn tình trung bình không tăng đáng kể và phần lớn nam giới lẫn phụ nữ sau đó đều kết hôn với người mà họ từng có quan hệ tình dục đầu tiên. Số bạn tình trung bình của nữ giới trong nhóm tuổi trẻ nhất là 0-1 người, trong khi nam giới cùng độ tuổi có trung bình 0-2 bạn tình.

"Vì vậy, quan hệ tình dục trước hôn nhân ở Trung Quốc phần lớn đóng vai trò như một giai đoạn chuyển tiếp dẫn tới hôn nhân", cuốn sách viết.

Dưới ảnh hưởng của các quan điểm tự do, thế hệ trẻ ngày nay tin rằng quan hệ tình dục là một phần tự nhiên của quá trình hẹn hò. Tuy nhiên, xu hướng này đặt phụ nữ vào tình thế khó xử, đặc biệt khi họ không chắc chắn liệu mối quan hệ có dẫn đến hôn nhân hay không.

Liu viết rằng trong các cuộc trò chuyện với nam giới được phỏng vấn, ban đầu hầu hết họ nói rằng sẽ tôn trọng quyết định của bạn gái về việc đồng ý hay không quan hệ, nhưng khi trao đổi sâu hơn, chỉ khoảng 30% thật sự có ý như vậy. Một số người thừa nhận rằng lần quan hệ đầu tiên với bạn gái là do họ "ép buộc".

Một số phụ nữ cho biết họ cảm thấy có nghĩa vụ phải kết hôn với người đàn ông mà mình đã quan hệ lần đầu. Một số đàn ông đã lợi dụng những chuẩn mực xã hội quanh khái niệm trinh tiết để "giữ chân" người phụ nữ mà họ muốn cưới.

"Sự kết hợp giữa những kỳ vọng mâu thuẫn này mang hàm ý giới tính rõ rệt. Đối với đàn ông, nó giúp họ 'chiếm được' người bạn đời mà họ mong muốn", Liu viết.

Nữ học giả cũng nói với SCMP rằng: "Những kỳ vọng mâu thuẫn - vừa đòi hỏi cô dâu phải là trinh nữ, vừa mong bạn gái sẵn sàng quan hệ để thể hiện tình yêu và sự cam kết - đã tạo ra vô số lo lắng và căng thẳng cho phụ nữ, đồng thời duy trì bất bình đẳng giới trong quan hệ tình dục".

Dưới góc độ giáo dục, Liu khuyến khích phụ nữ biết nói "không", bởi họ cần tự đưa ra quyết định của mình và giữ quyền tự chủ, thay vì bị bạn trai gây áp lực. "Tôi nghĩ chúng ta cần nâng cao nhận thức cho phụ nữ", bà nói thêm.

Tỷ lệ ngoại tình cao hơn cả Mỹ
Nghiên cứu của Liu cũng chỉ ra rằng tỷ lệ ngoại tình đã tăng mạnh trong hai thập kỷ qua. Dẫn lại các nghiên cứu trước đó, bà cho biết tỷ lệ ngoại tình tăng từ 16,5% ở nam giới và 4,5% ở nữ giới năm 2006, lên 33,4% ở nam và 11,4% ở nữ vào năm 2015. Đến năm 2020, con số này lại tăng lên 35% ở đàn ông có gia đình và 23% ở phụ nữ có gia đình.

"Tỷ lệ ngoại tình ở Trung Quốc hiện tương đương với một số quốc gia phát triển, và cao hơn cả Mỹ", cuốn sách nêu rõ.

Rất ít người được phỏng vấn thừa nhận mình từng ngoại tình, nhưng 70% nam giới trẻ cho biết họ "cởi mở" với ý tưởng này. Phụ nữ có quan điểm đa dạng hơn - một số phản đối kịch liệt, trong khi số khác cho rằng có thể tách biệt "cuộc sống" và "hôn nhân".

Liu cho rằng ảnh hưởng của giá trị phương Tây, sự giám sát lỏng lẻo hơn của nhà nước với đời tư, sự phát triển của ngành công nghiệp tình dục, di cư nông thôn - thành thị, cùng với sự phổ biến của hình ảnh tình yêu và thân mật trên truyền thông đều góp phần làm gia tăng đáng kể tỷ lệ ngoại tình.

Các giá trị truyền thống cũng đóng một vai trò nhất định trong xu hướng này. Liu giải thích rằng áp lực kết hôn ở Trung Quốc tăng mạnh khi một người bước qua tuổi 25, và nhiều người muốn lập gia đình trước tuổi 30.

"Bên cạnh đó, giới trẻ bị khuyên không nên yêu quá sớm, vì cha mẹ sợ điều đó ảnh hưởng đến việc học. Điều này khiến quãng thời gian để họ tận hưởng tình yêu lãng mạn trở nên ngắn ngủi, và khi kết hôn, người bạn đời chưa chắc là người họ thực sự yêu. Đó cũng là nguyên nhân dẫn đến các vụ ngoại tình sau hôn nhân", bà nói.

Tuy nhiên, đa số người được phỏng vấn cho biết họ vẫn muốn giữ gìn gia đình, hoặc để làm tròn đạo hiếu với cha mẹ, hoặc vì con cái.

Liu nhận thấy tỷ lệ phụ nữ chủ động ly hôn tăng rõ rệt trong thế hệ trẻ. Tuy nhiên, khi lớn tuổi hơn, phụ nữ lại ngại ly hôn hơn, vì sợ khó tìm được bạn đời mới. Ngược lại, nhiều đàn ông cho rằng ly hôn tốn kém và phức tạp, nên chọn duy trì hôn nhân trong khi vẫn ngoại tình.

Bình luận về tỷ lệ ly hôn gia tăng ở Trung Quốc, Liu cho biết phần lớn các vụ ly hôn xảy ra trong giới trẻ, và hôn nhân càng kéo dài, việc chấm dứt càng khó khăn hơn. Mức độ thân mật tình dục trong hôn nhân phụ thuộc nhiều hơn vào giai đoạn cuộc sống của mỗi cặp vợ chồng hơn là sự khác biệt thế hệ - bởi việc chăm sóc con cái, áp lực công việc và mong muốn có con đều có thể gây căng thẳng.

Tuy vậy, cuốn sách cũng ghi nhận một điểm chung ở những người được phỏng vấn cảm thấy hạnh phúc trong đời sống tình dục vợ chồng: "Sự thấu hiểu sâu sắc và gắn bó được vun đắp qua nhiều năm hỗ trợ, điều chỉnh lẫn nhau đã tạo nên cảm giác thân mật sâu sắc giữa hai vợ chồng, và điều đó được phản chiếu trong sự hòa hợp và cảm xúc của đời sống tình dục".

VietBF@ sưu tập

Một nạn nhân người Thái Nguyên bị các đối tượng lừa đảo chiếm đoạt tài sản bằng thủ đoạn “bắt cóc online” đã đến trình báo Công an phường Phú Bài (TP Huế) và được lực lượng chức năng giải cứu an toàn.
Ngày 8/12, Công an phường Phú Bài (TP Huế) cho biết vừa kịp thời giải cứu một nạn nhân bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản bằng thủ đoạn “bắt cóc online”.

Trước đó, Công an phường Phú Bài tiếp nhận trình báo của em N.T.H. (sinh năm 2007, trú tại tỉnh Thái Nguyên). H. cho biết em bị các đối tượng gọi điện giả danh công an và Viện kiểm sát, vu cáo liên quan đường dây lừa đảo tại TP.HCM. Để tạo niềm tin, kẻ gian còn thực hiện cuộc gọi video có người mặc trang phục công an, sau đó yêu cầu H. tham gia nhóm Zoom Workspace và tuyệt đối không thông báo cho bất kỳ ai.


Theo sự chỉ dẫn của các đối tượng lừa đảo, H. đã chuyển 500.000 đồng rồi 5.000.000 đồng vào tài khoản do chúng cung cấp. Em tiếp tục bị yêu cầu mua điện thoại và sim mới nhằm cắt kết nối với gia đình. Từ ngày 1/12, H. bị chỉ đạo di chuyển liên tục từ Thái Nguyên đến Hà Nội, Thanh Hóa, TP Huế và một số địa phương khác.

Quá trình này, kẻ gian hướng dẫn H. truy cập một ứng dụng trên Zalo có tên “Công ty Tài chính FE CREDIT” để làm hồ sơ vay 18.000.000 đồng, sau đó ép chuyển toàn bộ khoản vay vào tài khoản của người khác.

Ngày 2/12, nhóm lừa đảo tiếp tục chuyển 2.000.000 đồng qua ví MoMo để H. thuê khách sạn và chi tiêu, duy trì việc kiểm soát. Đến 23h cùng ngày, H. đến phường Phú Bài và thuê nhà nghỉ lưu trú.

Nhận thấy những bất thường, H. đã đến Công an phường Phú Bài trình báo. Qua xác minh, lực lượng chức năng xác định H. là nạn nhân của thủ đoạn “bắt cóc online”; trong đó các đối tượng buộc nạn nhân chuyển tiền, mua thiết bị mới để cắt liên lạc và liên tục di chuyển nhằm kiểm soát và chiếm đoạt tài sản.

Công an phường Phú Bài hiện đã liên hệ gia đình H. tại Thái Nguyên để đón em trở về nhà an toàn.

VietBF@sưu tập

Chắc chắn một ngày, lòng tốt sẽ được số hóa, định danh, đi theo những đường ray minh bạch mà Nhà nước kiến tạo, đến đúng từng địa chỉ, từng con người. Mọi sự cố từ thiện xảy ra chỉ như một vài nốt trầm buồn, cú sốc cần thiết để chúng ta bừng tỉnh.

Năm nào cũng vậy, cứ gần đến giao thừa tôi lại có thói quen đi dạo một lát để cảm nhận không khí phố phường ngày cuối năm. Khi đi ngang qua các cổng bệnh viện lớn, đập vào mắt tôi là cảnh tượng những người nằm ở vỉa hè, đắp những tấm chăn mỏng, kiên nhẫn đợi các đoàn từ thiện tới phát quà Tết và phong bì lì xì.

Nhưng đằng sau khung cảnh ấy là những sự thật khác. Khi thấy bóng dáng lực lượng chức năng xuất hiện, những người đang nằm bỗng bật dậy nhanh thoăn thoắt, vơ vội đồ đạc và tản đi nhanh chóng. Để rồi, ngay khi chiếc xe tuần tra khuất bóng, họ lại quay về đúng vị trí cũ, nằm xuống và tiếp tục vai diễn khổ hạnh.

Đã đến lúc kết thúc việc từ thiện “ngây thơ”

Thực tế đau lòng là việc đi “nhận” quà từ thiện đã là một "nghề" kiếm thêm dịp Tết. Những suất cơm, những phong bì lì xì mà các gia đình, thậm chí nhiều cháu nhỏ ngây thơ chắt chiu dành dụm, “đút lợn” cả năm trời với tấm lòng trong trẻo nhất, cuối cùng lại bị trao nhầm chỗ cho những thân phận không xứng đáng.

Câu chuyện ở cổng bệnh viện ấy là hình ảnh thu nhỏ của một vấn đề lớn hơn đang diễn ra trên quy mô toàn quốc: lòng tốt "ngây thơ" đang trở thành miếng mồi ngon cho sự thiếu minh bạch.

Và tháng 12 này, lại có một câu chuyện “ngây thơ” nữa dẫn tới một cuộc khủng hoảng niềm tin mang tên "Nuôi em".


Đã đến lúc số hóa hoạt động từ thiện. Ảnh: TL

Dự án "Nuôi em" từng được ví như một câu chuyện cổ tích hiện đại. Mô hình "một kèm một" - một người nuôi, một trẻ nhận, với chi phí chỉ bằng vài ly trà sữa mỗi tháng - đã đánh trúng vào tâm lý muốn nhìn thấy sự kết nối trực tiếp của người Việt. Sự tham gia của ca sỹ Đen Vâu với bản hit “Nấu ăn cho em” càng khiến dự án trở thành một "thương hiệu quốc dân" về sự tử tế.

Thế nhưng, khi quy mô dự án tăng lên đến hàng chục nghìn học sinh, dòng tiền lên tới hàng trăm tỷ đồng, thì "chiếc áo" quản trị thủ công dựa trên Excel và niềm tin cá nhân đã bị rách toạc.

Những ngày qua, cộng đồng mạng dậy sóng với các nghi vấn: Tại sao một mã học sinh lại có nhiều người cùng nuôi (trùng mã)? Tại sao trẻ đã bỏ học vẫn có tên trong danh sách nhận tiền? Tại sao bữa ăn thực tế lại nghèo nàn dinh dưỡng so với số tiền đóng góp?

Dù kết luận cuối cùng cần chờ các cơ quan chức năng, nhưng ngay lúc này, chúng ta buộc phải thừa nhận một sự thật: cũng giống như việc chúng ta ngây thơ trao quà cho những người không xứng đáng ở cổng bệnh viện vì nhìn thấy họ khổ, hàng vạn nhà hảo tâm đã chuyển tiền tỷ vào tài khoản cá nhân của người vận hành dự án "Nuôi em" chỉ vì tin vào những hình ảnh cảm động trên mạng xã hội.

Chúng ta có lẽ đã quên mất một nguyên tắc cốt tử: lòng tốt không đi kèm sự kiểm soát là lòng tốt mù quáng.

Khi lòng tốt được “quản lý”

Nhìn rộng ra thế giới, không một quốc gia phát triển nào để mặc cho hoạt động từ thiện vận hành theo kiểu "mạnh ai nấy làm", dựa hoàn toàn vào tài khoản cá nhân và cảm xúc nhất thời.

Tại sao lực lượng chức năng phải dẹp những nhóm người tụ tập ở cổng bệnh viện đêm giao thừa? Không phải vì họ vô cảm mà vì họ biết rõ đó là mảnh đất màu mỡ cho sự lừa đảo, thậm chí là có tổ chức và gây mất an ninh trật tự. Tương tự, việc để dòng tiền từ thiện hàng trăm tỷ đồng chảy tự do qua các tài khoản cá nhân cũng tạo ra những rủi ro cực lớn về an ninh tiền tệ và rửa tiền.

Hãy nhìn sang Trung Quốc. Sau hàng loạt bê bối của các tổ chức từ thiện thập kỷ trước, nước này đã ban hành Luật Từ thiện 2016 với những quy định "bàn tay sắt". Chỉ các tổ chức được cấp phép mới được gây quỹ công khai. Quan trọng hơn, họ dùng công nghệ để siết chặt quản lý. Các nền tảng như "Ant Love" của tập đoàn Ant Financial sử dụng Blockchain để ghi lại từng đồng nhân dân tệ luân chuyển. Người làm từ thiện có thể theo dõi dòng tiền của mình đi từ ví điện tử đến tận tay người nhận, với dữ liệu không thể bị ai đó âm thầm sửa đổi trên file Excel.

Hay tại Nga, nhận thấy sự rủi ro của các dòng tiền không kiểm soát, Chính phủ đã thành lập Quỹ Tài trợ Tổng thống. Thay vì để các NGO hoạt động manh mún, Nhà nước đứng ra "đặt hàng" và cấp vốn cho các tổ chức xã hội để giải quyết các vấn đề cụ thể. Nhà nước chuyển từ vai trò "cấm, ngăn chặn" sang vai trò "nhà đầu tư", định hướng dòng chảy của lòng tốt vào đúng những chỗ xã hội cần nhất.

Tại Singapore, mô hình quản trị cực kỳ tinh gọn. Ủy ban Từ thiện quản lý một cổng thông tin quốc gia. Mọi tổ chức gây quỹ đều phải tuân thủ quy tắc 30/70: chi phí gây quỹ/vận hành không được quá 30%. Mọi báo cáo tài chính đều được công khai trực tuyến. Nếu anh không minh bạch, anh sẽ bị xử lý và dừng hoạt động ngay lập tức.

Từ thiện số: "Liều thuốc" cho sự “ngây thơ”

"Nuôi em", cơn bão sao kê hay những lùm xùm về từ thiện trước đây của chúng ta đều là những hồi chuông cảnh báo rằng: Nhà nước không thể chỉ đóng vai trò là người cấp giấy phép hay người đi "dọn dẹp" hậu quả. Nhà nước cần củng cố thế của một "kiến trúc sư trưởng" trong hệ sinh thái an sinh xã hội.

Việt Nam đang có một nền tảng rất thuận lợi để làm việc này: hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (Đề án 06) và ứng dụng VNeID. Theo quan điểm của tôi, đây chính là nền tảng để chuyển từ "từ thiện ngây thơ" sang "từ thiện số".

Hãy quay lại câu chuyện ở cổng bệnh viện. Nếu chúng ta quản lý từ thiện bằng dữ liệu thì khi một nhóm có ý định lừa đảo xuất hiện, chỉ cần quét mã định danh, hệ thống sẽ cảnh báo ngay: "Người này có nhà ở phố X, có sức lao động, không thuộc diện trợ cấp". Khi đó, lòng tốt của người dân sẽ không bị lợi dụng và nguồn lực đó sẽ được dành cho những người thực sự cần.

Tương tự với "Nuôi em", nếu tích hợp hoạt động này vào "ví an sinh" trên VNeID, bài toán minh bạch sẽ được giải quyết triệt để. Danh sách trẻ em cần hỗ trợ cơm trưa sẽ được trích xuất trực tiếp từ dữ liệu hộ nghèo/cận nghèo của Bộ Công an và Bộ Nội vụ, được xác thực tận cấp xã chứ không phải do một cá nhân tự đi khảo sát và lập danh sách trên giấy.

Khi một nhà hảo tâm chuyển tiền nuôi một trẻ em khó khăn qua ứng dụng, hệ thống Blockchain sẽ ghi nhận và ngay lập tức "khóa" nhu cầu của em này lại trên toàn hệ thống. Không ai có thể dùng mã số của em đó để đi xin tiền người thứ hai. Tiền sẽ đi thẳng từ người dân đến tài khoản của nhà trường hoặc đơn vị cung cấp suất ăn, bỏ qua mọi khâu trung gian là tài khoản cá nhân.

Nhà nước, khi đó, không làm thay việc quyên góp nhưng cung cấp một "sân chơi" sạch, nơi lòng tốt được bảo vệ bằng công nghệ và pháp luật.

Đã đến lúc lòng tốt cần được “số hóa”

Để thực hiện cuộc chuyển đổi này, sự thay đổi phải đến từ chính nhận thức của mỗi người chúng ta. Chúng ta cần học cách làm từ thiện có trách nhiệm.

Các nhà hảo tâm cần đòi hỏi sự minh bạch không phải như một sự ban ơn mà như một tiêu chuẩn bắt buộc. Hãy ngừng chuyển tiền tỷ vào các tài khoản cá nhân không có cơ chế đồng kiểm soát. Hãy yêu cầu các báo cáo kiểm toán độc lập thay vì những file sao kê ngân hàng dài dằng dặc nhưng vô nghĩa về mặt giải trình chi tiêu.

Uy tín cá nhân của bất kỳ ai đó vận động từ thiện, dù lớn đến đâu, cũng không thể thay thế cho quy trình quản trị tài chính chuyên nghiệp. Người nổi tiếng nên trả lại vai trò quản lý tiền bạc cho các quỹ có pháp nhân, có bộ máy kế toán, kiểm toán và dùng sức ảnh hưởng của mình để lan tỏa thông điệp thay vì trực tiếp "ôm" tiền.

Chắc chắn sẽ có một ngày gần đây, lòng tốt sẽ được số hóa, được định danh, đi theo những đường ray minh bạch mà Nhà nước kiến tạo, đến đúng từng địa chỉ, đúng từng con người. Mọi sự cố từ thiện đã xảy ra chỉ là một vài nốt trầm buồn, một vài cú sốc cần thiết để chúng ta bừng tỉnh. Đừng để sự vỡ mộng làm chúng ta nguội lạnh lòng tin. Hãy để nó là động lực để chúng ta xây dựng một nền văn hóa từ thiện mới: từ thiện dựa trên dữ liệu và sự thượng tôn pháp luật để kiến tạo nên một mạng lưới an sinh bao phủ, nơi không ai bị bỏ lại phía sau. Và quan trọng hơn cả là không ai có thể trục lợi từ sự khốn khó của đồng bào.

Đã đến lúc, lòng tốt cần được "số hóa".

VietBF@sưu tập

Bạn trai của Kerstin Gurtner bị buộc tội ngộ sát sau khi để cô chết cóng một mình trên đỉnh Grossglockner, song người này phủ nhận mọi cáo buộc.


Các công tố viên cho biếtKerstin Gurtner đã bị bỏ lại trên núi trong tình trạng kiệt sức, hạ thân nhiệt và mất phương hướng. Ảnh: Kerstin Gurtner.
Kerstin Gurtner (33 tuổi) leo lên ngọn núi cao 3.798 m cùng bạn trai Thomas Plamberger (39 tuổi) - một người leo núi dày dạn kinh nghiệm - khi nhiệt độ giảm xuống -20 độ C vào ngày 18/1/2024.

Khi họ chỉ còn cách đỉnh khoảng 45 m, lúc 21h50, Gurtner kiệt sức, đôi chân không thể tiếp tục. Sau khi Plamberger bỏ bạn gái lại một mình trên núi vào khoảng 2h sáng để đi tìm sự giúp đỡ, cô tử vong vì lạnh khoảng 6 tiếng sau đó.

Một trực thăng cứu hộ được điều động lúc 7h sáng để tìm kiếm thi thể Gurtner nhưng phải hủy vì gió quá mạnh. Ba giờ sau, một đội cứu hộ đi bộ lên núi và tìm thấy thi thể nạn nhân.

Trên mạng xã hội (hiện đã khóa), Plamberger viết sau khi biết tin người yêu qua đời: “Anh nhớ em rất nhiều. Nỗi đau đớn này lớn đến mức không thể diễn tả. Em mãi trong tim anh. Không có em, thời gian trở nên vô nghĩa”.

Plamberger hiện bị buộc tội ngộ sát do cẩu thả nghiêm trọng, có thể đối mặt mức án tối đa 3 năm tù nếu bị kết tội. Anh ta phủ nhận mọi cáo buộc và gọi đây là một “tai nạn bi kịch do số phận”, nói rằng mình rời đi “với sự đồng thuận của cả hai”.


Thomas Plamberger đã bỏ lại bạn gái một mình khi chỉ còn cách đỉnh ngọn núi cao nhất nước Áo gần 50 m. Ảnh: foto-webcam.eu.
Công tố viên cho rằng khoảng 2h sáng 19/1/2024, bị cáo Thomas Plamberger đã bỏ bạn gái lại khoảng 50 m dưới đỉnh Grossglockner trong tình trạng không được che chắn, kiệt sức, hạ thân nhiệt, mất phương hướng. Cô đã chết cóng sau đó.

Bị cáo là người có kinh nghiệm leo núi cao và cũng là người lập kế hoạch nên phải được xem là người dẫn đường chịu trách nhiệm. Bạn gái anh ta chưa từng tham gia một chuyến leo núi mùa đông có độ cao, độ khó và thời gian dài như vậy.

Mặc dù điều kiện mùa đông đặc biệt khắc nghiệt, Plamberge vẫn đưa Gurtner leo lên đỉnh Grossglockner theo tuyến Stüdlgrat. Công tố viên cũng liệt kê hàng loạt thiếu sót nghiêm trọng: không báo lực lượng cứu hộ khi đêm xuống; không phát tín hiệu khi trực thăng cảnh sát bay qua lúc 22h50; chỉ gọi cảnh sát núi một lần lúc 0h35 rồi tắt chuông và không nghe các cuộc gọi đến; không di chuyển bạn gái đến nơi trú gió; không dùng túi bivouac hay chăn bạc giữ nhiệt mà họ mang theo - khiến nạn nhân hoàn toàn trơ trọi trước cái lạnh.

Phiên tòa của Plamberger sẽ diễn ra tại Innsbruck vào tháng 2/2026.

Một trang tưởng niệm mô tả Kerstin Gurtner là “người con, chị gái, chị dâu, mẹ đỡ đầu, cháu gái, bạn đời và người bạn được yêu thương”.

VietBF@ sưu tập

Một bé gái sơ sinh được phát hiện bị bỏ rơi lúc rạng sáng 6/12 tại phường Hòa Bình (Hải Phòng), hiện chính quyền địa phương đang thông báo tìm người thân.

Theo thông tin từ UBND phường Hòa Bình (TP Hải Phòng), khoảng 5h ngày 6/12, trong lúc đi tập thể dục tại đoạn đường liên thôn thuộc Tổ dân phố Thắng Lợi (khu Bờ Điều, phường Hòa Bình), bà P.T.M phát hiện một trẻ sơ sinh được đặt trên tấm bìa xốp. Bà M. lập tức đưa cháu bé đến Công an phường Hòa Bình trình báo.


Bé gái được phát hiện vào rạng sáng 6/12 tại phường Hòa Bình, Hải Phòng.

Qua xác minh ban đầu, bé gái có sức khỏe tốt, mặc bộ quần áo màu xanh, quấn khăn màu xanh, không phát hiện dị tật và nặng khoảng 5kg.

UBND phường Hòa Bình đã niêm yết công khai thông báo về trường hợp trẻ bị bỏ rơi tại trụ sở UBND phường từ ngày 7/12 - 13/12. Cha, mẹ hoặc người thân của cháu bé được đề nghị liên hệ với UBND phường (qua Văn phòng HĐND và UBND) để làm thủ tục nhận lại con.

UBND phường Hòa Bình cho biết, sau khi hết thời hạn niêm yết, nếu không có người thân đến nhận, phường sẽ phối hợp Trạm Y tế Hòa Bình số 2 làm thủ tục đăng ký khai sinh cho trẻ theo quy định.

Mới đây, một vụ việc tương tự cũng xảy ra ở xóm Tân Văn, xã Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An. Một bé trai sơ sinh được bỏ bên trong làn nhựa, với một số đồ dùng, hộp sữa và tờ giấy được cho là của người mẹ để lại với nội dung: “Do hoàn cảnh cháu không nuôi được, cháu xin gửi gia đình nuôi hộ cháu, cháu cảm ơn nhiều ạ”.

Trước đó, lúc rạng sáng 1/10, Công an phường Ninh Hoà (tỉnh Khánh Hòa) cũng nhận được thông tin có một bé gái sơ sinh nặng khoảng 3kg, vừa sinh 3 ngày tuổi bị bỏ rơi tại một ngôi miếu trên địa bàn. Bé gái được quấn trong khăn, bỏ trong một chiếc giỏ xách màu hồng và chỉ để lại ít quần áo, trên người không có thương tích gì.

UBND phường Ninh Hòa phối hợp với cơ quan chức năng xác minh vụ việc, đồng thời lên phương án chăm sóc, bảo vệ cháu bé. Chính quyền địa phương cũng lên phương án tìm lại người thân của cháu, nếu không có người nhận sẽ xử lý theo quy định.

VietBF@sưu tập

Hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu, hàng trăm triệu USD tiền từ thiện bị chiếm đoạt, sử dụng cho mục đích cá nhân của người kêu gọi.

Làm giả danh sách người nhận, chiếm đoạt 250 triệu USD

Năm 2022, Bộ Tư pháp Mỹ truy tố 47 người với cáo buộc biển thủ 250 triệu USD (khoảng 6.592 tỷ đồng) từ chương trình trợ cấp liên bang dành để lo bữa ăn cho trẻ em nghèo trong đại dịch Covid-19. Nhóm bị cáo đối mặt nhiều tội danh như đồng lõa, gian lận, rửa tiền, đưa và nhận hối lộ.

Theo cơ quan điều tra, các đối tượng lập mạng lưới “công ty ma”, liên kết với tổ chức phi lợi nhuận Feeding Our Future tại bang Minnesota để trục lợi từ chương trình hỗ trợ được Quốc hội Mỹ mở rộng trong giai đoạn đầu đại dịch.

Nhóm này báo cáo đã cung cấp bữa ăn cho hàng nghìn trẻ em mỗi ngày, nhưng thực tế làm giả hóa đơn thực phẩm, lập danh sách người nhận không có thật để rút tiền. Số tiền chiếm đoạt được dùng mua bất động sản trong và ngoài nước, xe sang, trang sức và du lịch xa xỉ. Vụ việc diễn ra trong bối cảnh Mỹ còn chịu ảnh hưởng nặng nề của Covid-19.

Bà trùm từ thiện biển thủ 11 triệu USD mua biệt thự, siêu xe cho bạn trai

Núp bóng hoạt động hỗ trợ trẻ em khó khăn, tổ chức phi lợi nhuận New Heights Community Resource Center tại Missouri (Mỹ) do Connie Bobo điều hành đã nhận hàng triệu USD từ ngân sách liên bang, nhưng phần lớn số tiền được sử dụng cho lối sống xa hoa của cá nhân Bobo.

Từ 2019–2022, Bobo báo cáo tổ chức đã chi khoảng 20 triệu USD cho hàng triệu suất ăn, nhưng điều tra cho thấy số tiền thực chi chưa đến một nửa.

Phần lớn ngân sách bị người phụ nữ này sử dụng để đầu tư bất động sản thương mại, mua dinh thự gần 1 triệu USD và nhiều tài sản cho người thân. Bobo thậm chí còn chuyển 1,4 triệu USD cho bạn trai, trong đó hơn 200.000 USD mua một chiếc Mercedes-Benz màu vàng.

Để che giấu hành vi, Bobo kê khống hóa đơn, làm giả số liệu suất ăn và đưa tên người thân, bạn bè vào ban lãnh đạo New Heights mà không thông báo cho họ. Một người chỉ biết mình “là phó chủ tịch” khi được FBI liên hệ.

Vụ việc được coi là một trong những bê bối từ thiện nghiêm trọng nhất năm 2025, đặt ra cảnh báo về minh bạch và trách nhiệm giải trình của các tổ chức thiện nguyện, đặc biệt là quỹ hỗ trợ trẻ em nghèo.

Nhà hoạt động da màu Brandon Anderson sống xa xỉ bằng tiền từ thiện

Tháng 11/2024, Văn phòng Tổng chưởng lý đặc khu Columbia (OAG) kiện Brandon Anderson, nhà hoạt động xã hội đứng đầu tổ chức phi lợi nhuận Raheem AI, cáo buộc sử dụng hơn 75.000 USD tiền quyên góp cho mục đích cá nhân từ năm 2021.

Theo đơn kiện, số tiền Anderson sử dụng trái phép chi cho thuê biệt thự, penthouse, khách sạn nghỉ dưỡng, mua đồ hiệu và trả phí thú y khẩn cấp.

Tổ chức Raheem AI, thành lập năm 2017 để hỗ trợ cộng đồng người da màu giảm xung đột với cảnh sát, dù nhận hơn 4,3 triệu USD ủng hộ, nhưng hầu như không có hoạt động rõ ràng: không có kế toán/thủ quỹ từ 2020, ban giám đốc không giám sát tài chính.

OAG yêu cầu tòa đình chỉ hoạt động của Raheem AI tại D.C., thu hồi số tiền bị sử dụng sai mục đích để trả lại nhà hảo tâm và cấm Brandon Anderson giữ chức vụ lãnh đạo tại bất kỳ tổ chức từ thiện nào.

VietBF@sưu tập

Tiktoker Clara Đào kể lại hành trình phẫu thuật nâng ngực của mình, từ chuyện chọn túi độn, nỗi đau "khủng khiếp nhất đời", đến những thay đổi trong cuộc sống.


Clara Đào không hối hận vì phẫu thuật nâng ngực.
Ngày 7/12, trên kênh TikTok cá nhân với hơn 3 triệu người theo dõi, Clara Đào (27 tuổi) dành gần 7 phút để trả lời mọi câu hỏi về ca phẫu thuật nâng ngực mà cô đã thực hiện đầu năm nay.

Clara cho biết cô dùng túi nâng ngực dung tích 355 cc cho mỗi bên. Cc dùng để chỉ độ lớn của túi ngực - số càng lớn thì vòng một càng to.

Cô chọn loại túi độn nhô cao, nghĩa là khi đặt vào, bầu ngực sẽ hơi nhô lên phía trước để nhìn đầy đặn hơn. Túi được đặt dưới cơ ngực, cách đặt phổ biến giúp ngực trông mềm mại và tự nhiên.

Trước khi phẫu thuật, vòng một của Clara gần như phẳng lì. Cô kể: "Tôi không hiểu bác sĩ làm thế nào mà không cần kéo giãn da hay đặt túi tạm, vậy mà vẫn lắp túi ngực vào được".

Ban đầu bác sĩ khuyên cô nên chọn loại nhỏ hơn, chỉ khoảng 270 - 290 cc, phù hợp dáng người nhỏ nhắn. Nhưng Clara thừa nhận cô là người "hơi cực đoan".

"Nếu muốn nhỏ thì nhỏ hẳn, còn nếu có ngực thì phải nhìn rõ. Tôi từng đòi 400 cc. Cuối cùng hai bên thống nhất 355 cc và tôi rất hài lòng", cô cho hay.


Clara Đào mất nửa triệu theo dõi chỉ sau một đêm sau khi nâng ngực.
Khi không mặc áo ngực, vòng một trông tự nhiên. Còn khi muốn "nổi bật", cô chỉ cần mặc áo ngực hoặc miếng dán để tạo khe. "Nhiều người còn tưởng tôi nâng thêm lần nữa, nhưng không, chỉ là cái áo ngực thôi", Tiktoker triệu fan nói.

Ca phẫu thuật của Clara diễn ra khoảng 3 giờ. Khi tỉnh lại, cô "lơ mơ và không nhớ gì về thời gian". Thời điểm khó khăn nhất kéo dài trong một tháng đầu.

"Sau tháng thứ nhất, tôi hồi phục khoảng 70%. Hết tháng thứ hai thì 90%. Sang tháng thứ ba là 100%. Lúc đó tôi đã có thể tập Pilates bình thường".

Hiện tại Clara còn hoạt động thể thao nhiều hơn trước, chỉ trừ các bài kéo xà khiến cô chưa thật sự thoải mái.

Một người xem hỏi Clara có bị trầm cảm sau phẫu thuật hay gặp dấu hiệu của BII (Breast Implant Illness - hội chứng liên quan túi nâng ngực) hay không. Cô đáp: "Tôi hoàn toàn ổn. Tôi không thấy mệt mỏi, buồn bã hay thay đổi tâm lý. Nhưng BII là điều có thật, và mọi người nên tự tìm hiểu kỹ trước khi quyết định".

Nhớ lại cảm giác sau phẫu thuật, Clara thừa nhận: "Đó là cơn đau tệ nhất đời tôi. Rất kinh khủng". Cô cho rằng vì mình quá ít mô tuyến vú nên da phải căng nhiều khi đặt túi.

Nữ TikToker cho biết việc nâng ngực còn đau hơn cả phẫu thuật chỉnh hàm.
"Ba ngày đầu là tệ nhất. Tôi từng phẫu thuật chỉnh hàm. Họ cắt cả xương hàm trên và dưới. Nhưng với tôi, nâng ngực còn đau hơn", nữ TikToker tâm sự.

Dù trải qua cơn đau “tệ nhất đời mình”, Clara hoàn toàn không hối hận. Cô hài lòng với kết quả lẫn toàn bộ trải nghiệm hậu phẫu. Việc thay đổi vòng một mang đến cho cô cảm giác tự do hơn trong sáng tạo nội dung, đồng thời khiến cuộc sống trở nên thú vị hơn.

Video chia sẻ của Clara hiện thu hút hơn trăm nghìn lượt xem cùng hàng loạt bình luận trái chiều. Nhiều người bày tỏ sự ủng hộ, cho rằng cơ thể là lựa chọn cá nhân và cô không đáng bị chỉ trích. Một số khác lại phản đối, cho rằng hình ảnh vòng một mới của cô "không tự nhiên" hoặc mâu thuẫn với thông điệp tự tin vóc dáng mà cô từng theo đuổi.

Trước đó, ngay khi công khai nâng ngực, Clara Đào đã mất khoảng 500.000 người theo dõi chỉ sau một đêm. Cô cũng buộc phải khóa kênh chung với bạn trai - nơi có hơn 2 triệu người theo dõi.

Clara Đào bắt đầu được chú ý từ năm 2019 nhờ series video khuyến khích sự tự tin, đặc biệt là hành trình chấp nhận hình thể "ngực phẳng". Khi còn học đại học ở Canada, cô từng bị chê bai ngoại hình, cảm thấy mặc cảm vì quá gầy.

VietBF@ sưu tập

Bệnh nhân 35 tuổi từ vùng lưu hành vi khuẩn mang bệnh Whitmore trở về trong tình trạng nguy kịch, sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng, thân nhiệt hơn 41°C và hôn mê sâu.


Bệnh nhân được xác định nhiễm Burkholderia pseudomallei - tác nhân gây bệnh Whitmore. Ảnh: BVCC.
Bệnh nhân nam L.V.T. (35 tuổi, quê Nghệ An) sinh sống và làm việc tại Thái Lan - khu vực lưu hành bệnh Whitmore cao. Anh có tiền sử đái tháo đường mới phát hiện. Khoảng 5 tuần trước khi về Việt Nam, người đàn ông xuất hiện sốt cao liên tục, khó thở, kích thích nhiều, phải nhập cấp cứu tại một cơ sở y tế ở Thái Lan.

Tại đây, bệnh nhân được đặt nội khí quản thở máy; kết quả cấy máu xác định nhiễm Burkholderia pseudomallei - tác nhân gây bệnh Whitmore. Dù được điều trị ban đầu, tình trạng vẫn diễn tiến nặng nên gia đình xin chuyển về Việt Nam để tiếp tục điều trị. Nhưng chỉ sau ít ngày, người đàn ông này rơi vào sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng, sốt cao liên tục, rối loạn ý thức và được chuyển gấp ra khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương (Hà Nội).

Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Nguyễn Kim Anh, khoa Cấp cứu, cho biết thời điểm tiếp nhận người bệnh là "khoảnh khắc rất căng thẳng". Bệnh nhân hôn mê sâu, thang điểm Glasgow chỉ còn 9, mất phản xạ đường thở, phụ thuộc hoàn toàn vào máy thở. Nhiệt độ liên tục 41-42°C kèm run cơ toàn thân, gợi ý tình trạng tăng thân nhiệt ác tính trên nền nhiễm khuẩn huyết tối cấp.

Xét nghiệm cho thấy men gan và bilirubin của anh T. tăng cao, rối loạn đông máu, creatinin tăng nhanh kèm vô niệu - biểu hiện của suy gan, suy thận cấp tiến triển. Nồng độ CK vượt quá 100.000 U/l, kèm đau cơ và nước tiểu sẫm màu, phù hợp với tiêu cơ vân cấp.

Không chỉ vậy, các chỉ số viêm như CRP, PCT tăng rất cao, phản ánh tình trạng nhiễm trùng, nhiễm độc toàn thân dữ dội. Trên nền đó là đái tháo đường chưa kiểm soát và viêm gan C mạn, khiến cơ thể người bệnh càng suy sụp.

Theo bác sĩ Kim Anh, đây là một trong những thể tối cấp của Whitmore, nhiễm khuẩn huyết nặng, suy đa tạng, rối loạn chuyển hoá sâu và nguy cơ không qua khỏi rất lớn trong thời gian rất ngắn nếu không được hồi sức tích cực ngay lập tức.

Đội ngũ bác sĩ đã phải "chạy song song" nhiều can thiệp: an thần sâu để kiểm soát kích thích và bảo vệ não, hạ thân nhiệt chủ động nhằm khống chế tình trạng tăng thân nhiệt ác tính, thiết lập đường truyền trung tâm, theo dõi huyết động liên tục, điều chỉnh toan - điện giải, phối hợp kháng sinh theo phác đồ điều trị Melioidosis và tiến hành lọc máu liên tục nhiều ngày để hỗ trợ chức năng thận, loại bỏ độc chất và giảm gánh nặng viêm.

Sau khoảng 3 ngày hồi sức cao độ, bệnh nhân bắt đầu cắt sốt, các chỉ số viêm giảm dần, huyết áp ổn định hơn với nhu cầu vận mạch giảm, chức năng gan thận cải thiện, tri giác dần hồi phục. Người bệnh cai được thở máy qua mở khí quản, tập lại hô hấp tự nhiên và phục hồi vận động.

Trong 3 tuần điều trị tích cực tại khoa Cấp cứu, các bác sĩ tiếp tục tối ưu kháng sinh, kiểm soát chặt chẽ đường huyết, hỗ trợ dinh dưỡng và phục hồi chức năng sớm. Người bệnh hồi phục từng bước, tỉnh táo hoàn toàn, tự thở khí phòng với SpO₂ 99%, huyết áp 130/80 mmHg, cơ lực chi trên đạt 5/5, chi dưới 4/5, đủ điều kiện ra viện và tiếp tục theo dõi ngoại trú.

Bác sĩ Kim Anh khuyến cáo Whitmore, còn gọi "khuẩn ăn thịt người", là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể gây suy đa tạng và không qua khỏi nhanh, đặc biệt ở những người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh gan mạn hoặc những người làm việc lâu năm trong môi trường đất, nước ẩm.

Bệnh có thể khởi phát không điển hình với các triệu chứng như sốt kéo dài, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, ho, sụt cân hoặc rối loạn tri giác, rất dễ bị bỏ sót.

Người dân có yếu tố nguy cơ hoặc triệu chứng sốt kéo dài không rõ nguyên nhân cần đến các cơ sở chuyên khoa truyền nhiễm để được xét nghiệm, chẩn đoán và điều trị kịp thời, đồng thời tuân thủ đầy đủ phác đồ kháng sinh kéo dài để tránh tái phát.

VietBF@ sưu tập

Ngôi sao nhạc Pop người Canada, Justin Bieber, đã thẳng thừng dọa sẽ "siết cổ" các nhân viên Apple vì lỗi giao diện tin nhắn gây khó chịu trên iPhone.


Nam ca sĩ cũng rất đam mê thể thao và từng luyện tập cùng huyền thoại quyền Anh Floyd Mayweather. Ảnh: YouTube.
Các quyết định thiết kế của Apple thường xuyên bị người dùng đặt câu hỏi, đặc biệt sau khi hãng giới thiệu những thay đổi lớn như giao diện Liquid Glass. Tuy nhiên, đối với trường hợp của một ca sĩ nổi tiếng, vấn đề nhỏ lại dẫn đến phản ứng gay gắt trên mạng xã hội.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X hôm 7/12, nam ca sĩ Justin Bieber đã bày tỏ thái độ không hài lòng về thiết kế trong ứng dụng Tin nhắn (Messages) của iPhone.

"Mỗi lần tôi chạm vào nút đọc chính tả sau khi gửi tin nhắn, nó lại phát ra một tiếng bíp rồi ngắt nhạc của tôi. Nếu điều này xảy ra lần nữa, tôi sẽ tìm những người ở Apple và thực hiện một cú ‘siết cổ sau’ với họ”, Bieber đe dọa.

Siết cổ sau (rear naked choke hold) là một kỹ thuật khóa cổ mà đối thủ đứng sau nạn nhân, dùng tay siết quanh cổ để cắt nguồn máu lên não, khiến đối phương bất tỉnh.


Justin Bieber cảm thấy khó chịu vì nút micro trong ứng dụng tin nhắn. Ảnh: AppleInsider.
"Ngay cả khi tôi tắt tính năng đọc chính tả, tôi vẫn vô tình chạm phải nút ghi âm giọng nói. Nút gửi (Send) không nên đảm nhận nhiều chức năng ở cùng một vị trí”, nam ca sĩ tiếp tục than phiền.

Vấn đề mà Bieber đề cập là biểu tượng micro cho tính năng đọc chính tả trong hộp nhập văn bản Tin nhắn. Biểu tượng này ban đầu là micro, sau đó chuyển thành nút Gửi khi người dùng nhập văn bản, rồi lại trở về biểu tượng mic sau khi tin nhắn được gửi.

Vị trí của nút này nằm ở góc trên bên phải bàn phím, rất dễ bị người dùng chạm nhầm. Đặc biệt, người dùng dễ vô tình nhấn đúp nút Gửi và chạm phải biểu tượng micrô vừa thay thế.

Mặc dù có thể vào Cài đặt để tắt tính năng đọc chính tả, nhưng nó sẽ được thay thế bằng biểu tượng ghi âm tin nhắn thoại - một chức năng khác cũng không thể tắt. Cả hai tính năng này đều yêu cầu iPhone ghi âm, dẫn đến việc ngắt nhạc đang phát, đây chính là nguyên nhân gây khó chịu cho Bieber.

Bài đăng của Justin Bieber nhanh chóng lan truyền nhờ lượng người theo dõi lớn. Nhiều phản hồi đã xuất hiện, bao gồm cả yêu cầu anh phê bình ứng dụng Ảnh và nhận xét về việc anh đang bước vào "kỷ nguyên quản lý sản phẩm". Một số người khác còn nhắc đến việc các nhân sự cấp cao gần đây nghỉ hưu tại Apple.

Phản ứng của ca sĩ cũng thu hút sự chú ý từ các nhân vật nổi bật trong giới công nghệ. Tỷ phú Elon Musk đã đăng lại bài viết này với hai biểu tượng lửa, trong khi Giám đốc thiết kế của OpenAI, Ian Silber, thẳng thắn mời anh: "Bạn chính thức được mời tham dự các buổi đánh giá thiết kế hàng tuần của chúng tôi".

VietBF@ sưu tập

Elon Musk xác nhận bạn gái. Elon Musk tiếp tục tạo tranh luận khi hé lộ thông tin mới về đời sống gia đình, cho thấy cách ông nhìn nhận vấn đề về con cái.


Elon Musk xác nhận có 12 người con. Ảnh: Bloomberg.
Elon Musk gần đây gây chú ý khi tiết lộ thông tin liên quan đến đời sống gia đình trong một podcast. Tỷ phú gốc Nam Phi cho biết ông và Shivon Zilis, Giám đốc vận hành cấp cao tại Neuralink, có chung ba người con, nâng tổng số con mà Musk công khai lên 12. Trước đó, thông tin 2 người có cặp song sinh vào năm 2021 đã được Reuters công bố dựa trên hồ sơ tòa án.

Trong cuộc trò chuyện mới đây, Musk nhắc đến Zilis như "bạn gái”, gián tiếp xác nhận mối quan hệ tình cảm giữa cả hai. Đây là lần đầu ông nói rõ về chuyện riêng tư với nữ giám đốc công nghệ.

"Bạn gái Shivon của tôi có dòng máu lai Ấn Độ", Musk chia sẻ trong podcast WTF? của Nikhil Kamath. Ông cũng tiết lộ một trong những người con của mình và Zilis có tên đệm Shekhar, đặt theo nhà khoa học vũ trụ gốc Ấn Độ từng đạt giải Nobel, ông Subrahmanyan Chandrasekhar.

Đến nay, Musk và Zilis đã có 4 con, gồm một cặp song sinh nam, con gái Arcadia và con trai Seldon Lycurgus

Shivon Zilis là gương mặt quen thuộc trong giới AI. Bà tốt nghiệp Đại học Yale, từng làm việc tại IBM Research và OpenAI trước khi gia nhập Neuralink, công ty phát triển chip cấy não do CEO Tesla đồng sáng lập. Mẹ của Musk từng công khai dành lời khen cho Zilis trên mạng xã hội, gọi bà là người thông minh và độc lập.

Việc Musk tiếp tục mở rộng quy mô gia đình không còn là chủ đề xa lạ đối với dư luận. Trong nhiều phát biểu, ông cho rằng tỷ lệ sinh giảm là “nguy cơ lớn nhất đối với văn minh nhân loại”. Tỷ phú 53 tuổi nhiều lần tuyên bố việc có nhiều con là điều ông coi trọng và sẵn sàng làm gương.


Elon Musk và Shivon Zilis bên cặp song sinh năm 2021. Ảnh: X/Shivon Zilis.
Tuy vậy, các chi tiết liên quan đến phương pháp hỗ trợ sinh sản, lựa chọn giới tính hay số lượng con chưa được công khai đều không được xác thực. Một số thông tin lan truyền trên mạng cho rằng Musk có “hơn 14 con” và “dùng kỹ thuật chọn phôi”, song chưa có tài liệu chính thức xác nhận về vấn đề này.

Theo dữ liệu được công bố bởi nhiều hãng tin lớn, Musk hiện có con với 3 phụ nữ gồm người vợ đầu tiên Justine Musk, ca sĩ Grimes và Shivon Zilis. Con cái của họ có độ tuổi trải dài từ sơ sinh đến đầu 20.

Bên cạnh những chia sẻ về quan điểm sinh nở, cuộc sống của Musk vẫn gây tranh luận trái chiều. Một số ý kiến cho rằng ông có quyền theo đuổi lựa chọn cá nhân, đặc biệt trong bối cảnh vị tỷ phú nhấn mạnh lo ngại về tương lai dân số toàn cầu. Ngược lại, nhiều người chỉ ra sự đối lập khi Musk kêu gọi sinh nhiều con trong khi các công ty do ông điều hành, như Tesla hay X từng tiến hành cắt giảm nhân sự quy mô lớn.

Dù những câu chuyện xung quanh gia đình Musk tiếp tục tạo sức hút, phần lớn thông tin trong thời gian gần đây đến từ chính chia sẻ của ông.

VietBF@ sưu tập

Các tính năng AI trên smartphone ByteDance có thể ảnh hưởng mô hình kinh doanh của nhiều "ông lớn" như Tencent, Alibaba.


Trợ lý AI Doubao của ByteDance trên Nubia M153. Ảnh: Doubao/X.
ByteDance vừa ra mắt smartphone tích hợp AI tại Trung Quốc. Thiết bị thu hút chú ý từ cả người dùng và đối thủ. Không chỉ vấn đề bảo mật, các công ty như Tencent, Alibaba lo rằng người mua máy sẽ dành ít thời gian hơn trên nền tảng khác.

Mang tên Nubia M153, thiết bị do ByteDance hợp tác phát triển cùng ZTE. Sản phẩm tích hợp trợ lý Doubao dựa trên mô hình AI cùng tên. Người dùng có thể kích hoạt trợ lý thông qua ứng dụng Doubao, giọng nói hoặc nút bấm bên hông.

Những tính năng AI trên M153 như dùng giọng nói để yêu cầu xóa nền khỏi ảnh, ghi nhớ sở thích và thông tin cá nhân của người dùng. Doubao còn hỗ trợ tìm, so sánh và đặt hàng sản phẩm từ nền tảng có giá thấp nhất, tuy người dùng vẫn phải thanh toán thủ công.

Lo ngại quyền riêng tư
Với số lượng giới hạn 30.000 chiếc, M153 nhanh chóng cháy hàng với giá 3.499 tệ (tương đương 495 USD). Trên thị trường “chợ đen”, thiết bị đắt hơn 1.000 tệ so với giá niêm yết.

Ngay sau khi bán ra, một số người phản ánh trợ lý Doubao trên M153 bị chặn bởi các ứng dụng ngân hàng, nền tảng WeChat (của Tencent), Taobao (Alibaba), Alipay (Ant Group) và nhiều ứng dụng khác.

WeChat nhấn mạnh chưa có động thái chặn Doubao. Tuy vậy, các thuật toán bảo mật có thể tự động nhận diện đây là ứng dụng nguy hiểm.

“Đối với chúng tôi, Doubao có quyền truy cập quá rộng, hầu như có thể mở mọi ứng dụng mà không cần dựa vào API”, giám đốc bảo mật tại một nền tảng thanh toán lớn của Trung Quốc trả lời Nikkei.

Theo người này, một trong những mối quan tâm lớn nhất từ phía nền tảng là trách nhiệm pháp lý. Nếu có khiếu nại về việc Doubao chuyển tiền nhầm, câu hỏi rằng người dùng, Doubao hay nền tảng thanh toán chịu trách nhiệm vẫn chưa có lời giải.


Thiết kế của Nubia M153. Ảnh: Wccftech.
Vị này chia sẻ thêm rằng ứng dụng tài chính đang chịu quản lý chặt chẽ hơn từ chính phủ Trung Quốc so với app thông thường. Mức độ kiểm soát rủi ro với ngân hàng thậm chí lớn hơn nền tảng thanh toán.

Việc kiểm soát dữ liệu cũng khiến nền tảng lo lắng. Theo quan điểm của giám đốc này, chính quyền Trung Quốc sẽ không để các thông tin như khoản tiết kiệm cá nhân, danh sách người thường nhận tiền rơi vào tay hãng công nghệ tư nhân lớn như ByteDance.

Giám đốc một nền tảng thương mại điện tử lớn tại Trung Quốc cho biết các nhà sản xuất smartphone như Huawei, Xiaomi sẽ không cấp nhiều quyền truy cập như vậy cho Doubao, bởi họ cũng đang phát triển trợ lý AI riêng. Người này dự đoán đó là lý do ByteDance hợp tác với ZTE, hãng điện thoại nhỏ hơn.

"Nỗi sợ" cạnh tranh
Đáp lại làn sóng phản đối, ByteDance cho biết sẽ tạm dừng một số tính năng AI của Doubao như chơi game, chuyển tiền ngân hàng và thanh toán trực tuyến. Đây được xem là bước đi cần thiết để công nghệ này “có tương lai xa, vững chắc hơn”, theo bài viết trên tài khoản WeChat của Doubao.

ByteDance nhấn mạnh sẽ tiếp tục hợp tác với các nhà sản xuất phần cứng, một phần bởi công ty không có kế hoạch tự phát triển smartphone, từ đó xây dựng quy chuẩn vận hành AI rõ ràng, an toàn.

Doubao đang dẫn đầu thị trường trợ lý AI tại Trung Quốc. Theo QuestMobile, lượng người dùng hàng tháng của Doubao trong quý III đạt 159 triệu, vượt qua DeepSeek.

Các chuyên gia cho rằng quyền riêng tư là cơ sở lớn nhất để hạn chế Doubao trên nền tảng đối thủ. Dù vậy theo Nikkei, đó chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, bởi tham vọng của Doubao cũng đe dọa mô hình kinh doanh của những "ông lớn" khác.

Zhou Hongyi, đồng sáng lập công ty an ninh mạng Qihoo 360 tại Bắc Kinh, nhận định trợ lý Doubao sẽ tác động trực tiếp đến lợi thế cạnh tranh của các công ty Internet lớn, vốn kiếm tiền dựa trên quảng cáo và thời gian người dùng ở lại nền tảng.

“Các lãnh đạo tại Meituan và Alibaba có lẽ đang họp khẩn bởi khi AI có thể trực tiếp đặt hàng, người dùng không cần mở app và xem quảng cáo nữa”, Zhou nhấn mạnh.

Zhou cho rằng các hãng công nghệ sẽ sớm đối phó. Một số ứng dụng có thể thiết kế lại giao diện để AI khó đọc hơn, hiển thị giá động, hoặc ẩn thông tin quan trọng phía sau các thao tác phức tạp hơn.

Một số ứng dụng thương mại điện tử có thể giới hạn quyền của app bên thứ ba, buộc người dùng truy cập trực tiếp để xem nội dung. Các hãng công nghệ lớn thậm chí có khả năng phát triển giao thức hạn chế quyền truy cập của AI.

Theo Zhou, các hãng smartphone như Xiaomi và Huawei có thể ra mắt hệ điều hành riêng với trợ lý AI. Trên thực tế, việc công ty phát triển mô hình hợp tác với hãng di động không mới, khi Alibaba đang làm việc cùng một số công ty như Oppo và Honor.

Đầu năm nay, Oppo giới thiệu tính năng ghi chú nhanh, sử dụng mô hình AI để tóm tắt hình ảnh và video, ghi nhớ mã đặt đồ ăn và theo dõi chi phí. Dù vậy đến cuối tháng 10, nhiều người phát hiện công cụ này bị hạn chế trên WeChat.

VietBF@ sưu tập

Bộ Quốc phòng Nhật Bản cho biết Lực lượng Phòng vệ trên biển đang theo dõi chặt chẽ hoạt động của tàu sân bay Liêu Ninh cùng nhóm tàu hộ tống diễn tập gần quần đảo Okinawa từ ngày 6/12.


Hình ảnh tàu sân bay Liêu Ninh do Lực lượng Phòng vệ của Nhật Bản ghi lại. Ảnh: Reuters.
Theo Bộ Quốc phòng Nhật Bản, Lực lượng Phòng vệ trên biển của nước này lần đầu phát hiện tàu sân bay Liêu Ninh di chuyển trên biển Hoa Đông vào khoảng 14h ngày 6/12, cách đảo Kubashima thuộc quần đảo Senkaku/Điếu Ngư khoảng 420 km về phía bắc.

Đến ngày 7/12, tàu sân bay cùng 3 khu trục hạm mang tên lửa hành trình đã di chuyển giữa đảo chính Okinawa và đảo Miyako, sau đó hướng xuống đông nam, tiến ra Thái Bình Dương. Nhóm tàu được phát hiện tiếp tục hoạt động cách đảo Okidaitojima thuộc quần đảo Okinawa khoảng 270 km về phía tây.

Bộ Quốc phòng Nhật Bản khẳng định đã quan sát hoạt động cất cánh và hạ cánh của chiến đấu cơ và trực thăng trên tàu sân bay Liêu Ninh. Khoảng 50 lượt xuất kích đã được ghi nhận trong ngày này.

Theo NHK, tiêm kích J-15 của Trung Quốc nhiều lần hướng radar về phía máy bay F-15 của Lực lượng Phòng vệ trên không Nhật Bản trong ngày 7/12.

Sang ngày 8/12, tàu Liêu Ninh và ba khu trục hạm đổi hướng, di chuyển lên phía đông bắc, đi giữa đảo chính Okinawa và đảo Minami-Daitojima, trước khi tiến thẳng về phía đông, cách đảo Kikaijima của tỉnh Kagoshima khoảng 190 km. Khoảng 50 lượt cất cánh, hạ cánh tiếp tục được phía Nhật Bản ghi nhận.

Bộ Quốc phòng Nhật Bản cho biết đây là lần đầu tiên hoạt động của chiến đấu cơ trên tàu sân bay Trung Quốc được ghi nhận tại vùng biển giữa đảo chính Okinawa và Minami-Daitojima.

Tàu Liêu Ninh vẫn hoạt động trên Thái Bình Dương, khu vực gần Nhật Bản, trong ngày 9/12. Bộ Quốc phòng Nhật Bản cho hay lực lượng phòng vệ nước này duy trì cảnh giác và theo dõi sát diễn biến.

Senkaku/Điếu Ngư là nhóm đảo không người ở nằm cách Tokyo khoảng 1.900 km và Thượng Hải khoảng 600 km, hiện do Nhật Bản kiểm soát. Căng thẳng giữa Nhật Bản và Trung Quốc liên quan chủ quyền đối với nhóm đảo đã diễn ra nhiều năm. Hiện tại, Trung Quốc và Nhật Bản liên tiếp có những tranh cãi ngoại giao, quan hệ song phương tiếp tục căng thẳng.

Theo Reuters, ngày 7/12, Nhật Bản đã triệu đại sứ Trung Quốc để phản đối hành vi mà Nhật Bản mô tả là “nguy hiểm và đáng tiếc”, sau khi phía Nhật ghi nhận tiêm kích Trung Quốc hướng radar về phía máy bay Nhật Bản đang làm nhiệm vụ theo dõi nhóm tàu của Trung Quốc.

Theo phía Nhật Bản, động thái chiếu radar vào máy bay được xem là tín hiệu của cuộc tấn công có thể xảy ra, buộc đối phương phải cơ động né tránh.

Đại sứ quán Trung Quốc bác bỏ nhận định này, đồng thời cho rằng chính máy bay Nhật Bản đã gây nguy hiểm cho hoạt động huấn luyện của tàu Liêu Ninh, khi máy bay tiếp cận quá gần trong lúc tàu diễn tập cùng ba khu trục hạm.

“Trung Quốc yêu cầu Nhật Bản ngừng vu khống, kiểm soát chặt chẽ hoạt động tiền tuyến và tránh để xảy ra các sự cố tương tự”, Đại sứ quán Trung Quốc nêu trong thông cáo.

Chánh văn phòng nội các Nhật Bản Minoru Kihara bác bỏ lập luận của Trung Quốc, nhấn mạnh máy bay Nhật Bản không gây cản trở cho hoạt động bay an toàn.

Ông cho biết Nhật Bản sẽ “ứng phó bình tĩnh nhưng kiên quyết”, đồng thời tiếp tục theo dõi chặt chẽ các động thái của quân đội Trung Quốc ở gần lãnh hải nước này.

Trước đó, tình huống giả định xoay quanh Đài Loan (Trung Quốc) từng được Thủ tướng Nhật Bản Takaichi đưa ra trong ngày 7/11 trước quốc hội. Giả định này ngay lập tức khiến mối quan hệ giữa hai nước trở nên căng thẳng nhất trong vài thập kỷ trở lại đây.

VietBF@ sưu tập

Mạng xã hội bất ngờ rầm rộ các bài đăng gây xôn xao về tên của MC Quyền Linh có tiêu đề như "MC Quyền Linh bị bắt", "Quyền Linh chính thức bị bắt"... Cùng với tin đồn là một số đoạn clip mờ, có dấu hiệu bị cắt ghép và sử dụng công nghệ AI khiến nhiều người hoang mang.

MC Quyền Linh là gương mặt quen thuộc với đông đảo khán giả Việt, thông tin này khiến nhiều người bàn tán. Tuy nhiên những thông tin này chưa được kiểm chứng, phía nam MC cũng chưa lên tiếng về những tin đồn này.

Vào hồi tháng 4, Bộ Công an triệt phá đường dây sản xuất, tiêu thụ 573 nhãn hiệu sữa bột giả các loại. Từ đây, Quyền Linh và nhiều nghệ sĩ bị khán giả gọi tên khi từng tham gia vào quảng cáo sản phẩm, trong đó có các nhãn sữa.



Trước đó, anh từng nhiều lần đăng trên Fanpage thông báo về những trường hợp anh cắt ghép hình ảnh để quảng cáo. "Họ có thể ghép hình và cắt hình ảnh, tiếng nói của Linh đang nói từ các chương trình sức khỏe của đài truyền hình hoặc là của các sản phẩm khác, lồng ghép vào các sản phẩm của họ, nói thêm nhiều công dụng… và các trang này mọc lên như nấm, xóa trang này mọc lên nhiều trang khác" - Quyền Linh từng chia sẻ trên trang cá nhân vào tháng 4-2025.

Giữa tháng 7, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch nhắc nhở Quyền Linh vì quảng cáo gây nhầm lẫn về công dụng của sản phẩm. Anh không bị xử phạt vì sự việc diễn ra đã lâu, quá thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính.

Mỹ đang bước vào cuộc “đại giải phóng dòng sông”, phá bỏ hàng nghìn con đập để giảm nguy cơ thảm họa, phục hồi hệ sinh thái và bảo vệ cộng đồng bản địa, mở đường cho phát triển bền vững lâu dài.


Sau nhiều thập kỷ xây đập, Mỹ chuyển hướng táo bạo sang dỡ bỏ hàng loạt đập để giảm rủi ro lũ lụt, cắt chi phí sửa chữa, khôi phục đa dạng sinh học và đảm bảo an toàn cho hàng triệu người. Ảnh: usace.army.mil
Theo trang tin eurasiareview.com mới đây, sau nhiều thế kỷ xây dựng đập để phục vụ phát triển kinh tế, Mỹ đang chứng kiến một xu hướng ngược lại đầy ấn tượng: phá bỏ hàng nghìn con đập để khôi phục dòng chảy tự nhiên của sông. Đây không chỉ là vấn đề môi trường mà còn liên quan đến an toàn công cộng, quyền lợi cộng đồng bản địa và tương lai bền vững.

Di sản nặng nề của kỷ nguyên xây đập
Mỹ hiện có hơn 550.000 con đập trải dài khắp đất nước. Người châu Âu bắt đầu xây đập ngay sau khi đến Bắc Mỹ, với đập Old Oaken Bucket Pond của Massachusetts được xây dựng từ năm 1640. Từ năm 1950 đến 1979, nước Mỹ trung bình xây dựng khoảng 1.700 con đập mỗi năm.

Các con đập từng đóng vai trò quan trọng trong việc tưới tiêu hàng triệu mẫu đất khô cằn, cung cấp nước uống cho các thành phố, sản xuất điện năng và kiểm soát lũ lụt.

Tuy nhiên, những con đập đã gây ra thiệt hại nặng nề cho hệ sinh thái nước ngọt. Đa dạng sinh học nước ngọt hiện nằm trong số những vấn đề bị đe dọa nhất trên hành tinh. Ở Bắc Mỹ, gần 40% cá đang bị đe dọa và 61 loài đã biến mất kể từ năm 1900.

Các con đập chặn đường di chuyển của cá di cư, ngăn cản chúng tiếp cận môi trường sống thượng nguồn để sinh sản và kiếm ăn. Hồ chứa phía sau đập biến sông thành hồ nước không tự nhiên, khiến cá hồi non phải di chuyển qua dòng nước chảy chậm, tiêu tốn nhiều năng lượng và dễ trở thành mồi cho động vật săn mồi. Nước ấm trong hồ chứa cũng có thể khiến một số loài cá bị chết.

Vấn đề an toàn và kinh tế
Hiệp hội Kỹ sư Xây dựng Mỹ đã cho mức độ an toàn đập của quốc gia là "D" vào năm 2021. Đến năm 2019, có hơn 15.000 con đập ở mức "nguy hiểm cao", nơi sự cố vỡ đập có thể dẫn đến thiệt hại về nhân mạng. Tuổi trung bình của các con đập là 57 năm và có hơn 8.000 con đập đã vượt quá 90 năm tuổi.

Theo báo cáo của Hiệp hội Kỹ sư Xây dựng Mỹ (ASCE) năm 2021, tính đến năm 2024, Mỹ cần 165 tỷ USD để phục hồi các con đập không thuộc liên bang cần sửa chữa và 27 tỷ USD nữa cho các con đập liên bang. Tại các đập nước tương đối thấp, khoảng 1.400 người đã chết đuối do tác động thủy lực không an toàn. Riêng đập Dock Street cao khoảng 1,8m ở Harrisburg, Pennsylvania, đã cướp đi sinh mạng của 31 người từ năm 1913 đến tháng 4/2025.

Một cơn bão lớn vào năm 2023 đã nhấn chìm Montpelier, Vermont, và các chuyên gia phát hiện rằng các con đập thực sự khiến tình trạng lũ lụt trở nên tồi tệ hơn. Biến đổi khí hậu đang gia tăng tần suất và cường độ của các cơn bão, đặt ra nhiều thách thức hơn nữa cho các con đập cũ, lâu năm.

Phong trào dỡ đập
Kể từ năm 2000, Mỹ đã phá bỏ nhiều đập hơn số đập xây dựng. "Phong trào" dỡ bỏ đập ngày càng phát triển đã dẫn đến việc khoảng 2.200 con đập bị phá bỏ, hầu hết được thực hiện trong 25 năm qua.
Trong nhiều trường hợp, việc phá dỡ đập rẻ hơn so với việc tân trang để đáp ứng các luật an toàn hiện đại. Đáng chú ý, chỉ có 3% số đập thủy điện. Brian Graber, Giám đốc cấp cao của River Restoration tại American Rivers, cho biết vấn đề thực sự nằm ở an toàn và kinh tế, khi các chủ đập đang lựa chọn loại bỏ những tài sản kém hiệu quả.

American Rivers đã đặt mục tiêu đầy tham vọng là hợp tác dỡ bỏ 30.000 đập và mở rộng gần 500.000 km sông vào năm 2050. Công việc này được hỗ trợ bởi các nhóm kết nối thủy lợi hiện đang hoạt động tại 26 tiểu bang và con số vẫn tiếp tục tăng.

Tóm lại, việc mở cửa các dòng sông không chỉ giúp phục hồi hệ sinh thái mà còn mở ra cơ hội trồng trọt lương thực bền vững, tạo năng lượng sạch không gây tuyệt chủng cho một số loài, và xây dựng cộng đồng công bằng hơn cho tất cả mọi người.

VietBF@ sưu tập