– Hăy ḥa nhập vào hồn Việt Nam trong những chiếc áo bà ba, áo dài, cây dù màu, cái nón lá, ḷng thảnh thơi khoác tay nhau đi trong nắng trong hoa… để thấy chỉ có quê hương là đẹp hơn cả
(Lời tác giả)
Tôi vượt biên một ḿnh rồi định cư ở Pháp.
Năm đó tôi mới 49 tuổi, vậy mà đi t́m việc làm đến đâu người ta cũng chê là tôi già !
V́ vậy, một hôm, khi chải tóc, tôi nh́n kỹ tôi trong gương.
Tôi bỗng thấy ở đó có một người có vẻ như quen nhưng thật ra th́ rất lạ :
- Mắt sâu, má hóp, mặt đầy nếp nhăn trên trán, ở đuôi mắt, ở khoé môi, mái tóc đă ngả bạc cắt tỉa thô sơ như tự tay cắt lấy.
Từ bao lâu nay tôi không để ư, bây giờ soi gương v́ bị chê già, tôi mới thấy rằng tôi của hồi trước ’’Cách mạng thành công’’ và tôi của bây giờ – nghĩa là chỉ sau có mấy năm sống dưới chế độ gọi là ưu việt – thật không giống nhau chút nào hết.
Tôi già thiệt, già trước tuổi.
Cho nên, tôi nh́n tôi không ra. Từ đó, mỗi ngày tôi …tập nh́n tôi một lần, nh́n kỹ, cho quen mắt !
Một người bạn làm việc lâu năm ở Côte d’ivoire (Phi Châu) hay tin tôi đă qua Pháp và vẫn c̣n thất nghiệp, bèn giới thiệu tôi cho Công ty Đường mía của Nhà nước.
Không biết anh ta nói thế nào mà họ nhận tôi ngay, c̣n gửi cho tôi vé máy bay nữa !
Xưa nay, tôi chưa từng quen một người da đen gốc Phi Châu nào hết. Và chỉ có vài khái niệm thô sơ về vùng Phi Châu da đen như là :
- Ở đó nóng lắm, đất đai c̣n nhiều nơi hoang vu, dân chúng th́ da đen thùi lùi, tối ngày chỉ thích vỗ trống, thích nhảy tưng tưng v.v..
V́ vậy, tôi hơi …ngán.
Nhưng cuối cùng rồi tôi quyết định qua xứ da đen để làm việc, danh dự hơn là ở lại Pháp để tháng tháng vác mặt Việt Nam đi xin trợ cấp đầu nọ, đầu kia…
Nơi tôi làm việc tên là Borotou, một cái làng nằm cách thủ đô Abidjan gần 800km !
Vùng này toàn rừng là rừng.
Không phải là rừng rậm ŕ cây cao chớn chở như ở Việt Nam.
Rừng ở đây cây thấp lưa thưa, thấp thấp cỡ mươi, mười lăm thước …coi khô hóc.
Không có núi non, chỉ có một vài đồi trũng, nhưng đồi không cao và trũng không sâu…
Nhà nước phá rừng trồng mía. Ruộng mía ngút ngàn !
Nằm ở trung tâm là khu nhà máy, khu cơ giới, khu hành chánh, khu cư xá v.v.. nằm cách nhau cỡ vài cây số.
Muốn về thủ đô Abidjan, phải lái xe hơi chạy theo đường ṃn xuyên rừng gần ba chục cây số mới ra tới đường cái tráng nhựa.
Từ đó chạy đi Touba, một quận nhỏ với đông đảo dân cư.
Từ đây, lấy máy bay Air Afrique về Abidjan, mỗi ngày chỉ có một chuyến.
Phi trường Touba nhỏ xíu, chỉ có một nhà ga xây cất sơ sài và một phi đạo làm bằng đất đỏ, mỗi lần máy bay bay lên đáp xuống là bụi bay …đỏ trời !
… Một hôm, sau hơn tám tháng ’’ở rừng’’ , tôi được gọi về Abidjan để họp (Đây là lần đầu tiên được về thủ đô!).
Anh tài xế đen đưa tôi ra Touba. Chúng tôi đến phi trường lối một giờ trưa.
Sau khi phụ tôi gởi hành lư, anh tài xế nói :
– Tôi ra ngủ trưa ở trong xe. Chừng Patron (ông chủ) đi được rồi tôi mới về.
Ở xứ đen, họ dùng từ ’’Patron’’ để gọi ông chủ, ông xếp, người có địa vị, có tiền, người mà họ nể nang v.v… Nghe quen rồi, chẳng có ǵ chói lỗ tai hết !
Tôi nói:
– Về đi ! Đâu cần phải đợi !
Hắn nhăn răng cười, đưa hàm răng trắng toát :
– Tại Patron không biết chớ ở đây lâu lâu họ lại huỷ chuyến bay vào giờ chót, nói tại máy bay ăn-banh ở đâu đó.
Máy bay cũng như xe hơi vậy, ai biết lúc nào nó nằm đường.
Rồi hắn đi ra xe. Tôi ngồi xuống một phô-tơi, nh́n quanh :
- Hành khách khá đông, nhiều người ngồi với một số hành lư như thùng cạc-tông, bao bị, va-ly v.v…
Không phải họ không biết gởi hành lư, nhưng v́ những ǵ họ đă gửi đă đủ số kư-lô giành cho mỗi hành khách, nên số c̣n lại họ …xách tay, cho dầu là nhiều món vừa nặng vừa cồng kềnh!
Không khí nóng bức. Mấy cái quạt trần quay vù vù, cộng thêm mấy cây quạt đứng xoay qua xoay lại, vậy mà cũng không đủ mát.
Thiên hạ ngủ gà ngủ gật, tôi cũng ngă người trên lưng ghế, lim dim…
Trong lúc tôi thiu thiu ngủ th́ loáng thoáng nghe có ai ca vọng cổ. Tôi mở mắt nh́n quanh rồi thở dài, nghĩ :
- ’’ Tại ḿnh nhớ quê hương xứ sở quá nên trong đầu nghe ca như vậy ’’.
Rồi lại nhắm mắt lim dim… Lại nghe vọng cổ nữa. Mà lần này nghe rơ câu ngân nga trước khi ’’xuống ḥ’’ :
- ’’ Mấy nếp nhà tranh ẩn ḿnh sau hàng tre rũ bóng… đang vươn lên ngọn khói… á… lam… à… chiều…’’
Đúng rồi ! Không phải ở trong đầu tôi, mà rơ ràng có ai ca vọng cổ ngoài kia.
Tôi nh́n ra hướng đó, thấy xa xa dưới lùm cây dại có một người đen nằm vơng. Và chỉ có người đó thôi.
Lạ quá ! Người đen đâu có năm vơng.
Tập quán của họ là nằm một loại ghế dài bằng gỗ cong cong.
Ngay như loại ghế bố thường thấy nằm dưới mấy cây dù to ở băi biển …họ cũng ít dùng nữa.
Ṭ ṃ, tôi bước ra đi về hướng đó để xem là ai vừa ca vọng cổ lại vừa nằm vơng đong đưa.
Th́ ra là một anh đen c̣n trẻ, c̣n cái vơng là loại vơng nhà binh của quân đi Việt Nam Cng Hoà hồi xưa. Tôi nói bằng tiếng Pháp:
– Bonjour!
Anh ngừng ca, ngồi dậy nh́n tôi mỉm cười, rồi cũng nói ’’Bonjour’’ . Tôi hỏi, vẫn bằng tiếng Pháp:
– Anh hát cái ǵ vậy ?
Hắn đứng lên, vừa bước về phía tôi vừa trả lời bằng tiếng Pháp_
– Một bài ca của Việt Nam . C̣n ông ? Có phải ông là le chinois làm việc cho hăng đường ở Borotou không ?
Tôi trả lời, vẫn bằng tiếng Phá p:
– Đúng và sai ! Đúng là tôi làm việc ở Borotou. C̣n sai là v́ tôi không phải là người Tàu. Tôi là người Việt Nam .
Bỗng hắn trợn mắt có vẻ vừa ngạc nhiên, vừa mừng rỡ, rồi bật ra bằng tiếng Việt, giọng đặc sệt miền Nam, chẳng có một chút lơ lớ:
– Trời ơi ! …Bác là người Việt Nam hả ?
Rồi hắn vỗ lên ngực:
– Con cũng là người Việt Nam nè !
Thiếu chút nữa là tôi bật cười.
Nhưng tôi kềm lại kịp, khi tôi nh́n gương mặt rạng rỡ v́ sung sướng của hắn.
Rồi tôi bỗng nghe một xúc động dâng tràn lên cổ.
Thân đă lưu vong, lại ’’ trôi sông lạc chợ ’’ đến cái xứ ’’khỉ ho c̣ gáy’’ này mà gặp được một người biết nói tiếng Việt Nam và biết nhận ḿnh là người Việt Nam, dù là một người đen, sao thấy quư vô cùng.
H́nh ảnh của quê hương như đang ngời lên trước mặt…
Tôi bước tới bắt tay hắn. Hắn bắt tay tôi bằng cả hai bàn tay, vừa lắc vừa nói huyên thuyên :
– Trời ơi!… Con mừng quá ! Mừng quá ! Trời ơi !… Bác biết không ?
Bao nhiêu năm nay con thèm gặp người Việt để nói chuyện cho đă.
Bây giờ gặp bác, thiệt… con mừng ’’hết lớn’’ bác à !
Rồi hắn kéo tôi lại vơng:
– Bác nằm đi ! Nằm đi !
Hắn lại đống gạch ’’bờ-lóc’’ gần đấy lấy hai ba viên kê bên cạnh vơng rồi ngồi lên đó, miệng vẫn không ngừng nói :
– Con nghe thiên hạ nói ở Borotou có một người Tàu. Con đâu dè là bác. Nếu biết vậy con đă phóng Honda vô trỏng kiếm bác rồi ! Đâu đợi tới bây giờ…
Hắn móc gói thuốc, rút ḷi ra một điếu, rồi đưa mời tôi :
– Mời bác hút với con một điếu.
Hắn đưa gói thuốc về phía tôi, mời bằng hai tay. Một cử chỉ mà từ lâu tôi không c̣n nh́n thấy.
Một cử chỉ nói lên sự kính trọng người trưởng thượng. Tôi thấy ở đó một ’’cái ǵ’’ rất Việt Nam.
Tôi rút điếu thuốc để lên môi. Hắn chẹt quẹt máy, đưa ngọn lửa lên đầu điếu thuốc, một tay che che như trời đang có gió. Tôi bập thuốc rồi ngạc nhiên nh́n xuống cái quẹt máy. Hắn nhăn răng cười:
– Bộ bác nh́n ra nó rồi hả ?
Tôi vừa nhả khói thuốc vừa gật đầu.
Đó là loại quẹt máy Việt Nam, nho nhỏ, dẹp lép, đầu đít có nét cong cong.
Muốn quẹt phải lấy hẳn cái nắp ra chớ nó không dính vào thân ống quẹt bằng một bản lề nhỏ như những quẹt máy ngoại quốc.
Hắn cầm ống quẹt, vừa lật qua lật lại vừa nh́n một cách tŕu mến:
– Của ông ngoại con cho đó ! Ổng cho, hồi ổng c̣n sống lận.
Rồi hắn bật cười:
– Hồi đó ổng gọi con bằng ''thằng Lọ Nồi ’’ .
Ngừng một chút rồi tiếp :
– Vậy mà ổng thương con lắm à bác !
Hắn đốt điếu thuốc, hít một hơi dài rồi nhả khói ra từ từ. Nh́n cách nhả khói của hắn tôi biết hắn đang sống lại bằng nhiều kỷ niệm… Tôi nói :
– Vậy là cháu lai Việt Nam à ?
– Dạ. Má con quê ở Nha Trang.
– Rồi má cháu bây giờ ở đâu ?
Giọng của hắn như nghẹn lại :
– Má con chết rồi. Chết ở Nha Trang hồi Việt cộng vô năm 1975 .
– C̣n ba của cháu ?
– Ổng hiện ở Paris. Tụi này nhờ có dân Tây nên sau 1975 được hồi hương.
Con đi quân dịch cho Pháp xong rồi, về đây ở với bà nội.
Con sanh ra và lớn lên ở Sài G̣n, về đây, buồn thúi ruột thúi gan luôn !
Tôi nh́n hắn một lúc, cố t́m ra một nét Việt nam trên con người hắn.
Thật t́nh, hắn không có nét ǵ lai hết.
Hắn lớn con, nước da không đến nỗi đen thùi lùi như phần đông dân chúng ở xứ này, nhưng vẫn không có được cái màu cà phê lợt lợt để thấy có chút ǵ khác khác. Tóc xoắn sát da đầu, mắt lồi môi dầy…
Tôi chợt nói, nói một cách máy móc :
– Thấy cháu chẳng có lai chút nào hết !
Hắn nh́n thẳng vào mắt tôi, giọng nghiêm trang :
– Có chớ bác. Con có lai chớ bác.
Hắn xoè hai tay đưa ra phía trước, lật qua lật lại :
– Bên ni của con là nằm ở bên ngoài đây nè.
Rồi hắn để một tay lên ngực, vỗ nhè nhẹ về phía trái tim :
– C̣n bên ngoại của con, nó nằm ở bên trong. Ở đây, ở đây nè bác.
Bỗng giọng hắn nghẹn lại :
– Con lai Việt nam chớ bác !
Trong khoảnh khắc, tôi xúc động đến quên mất màu da đen của hắn, mà chỉ thấy trước mặt tôi, một thanh niên Việt Nam , Việt Nam từ cử chỉ tới lời lẽ nói năng.
Tôi vói tay vỗ nhẹ lên vai hắn mấy cái, gật đầu nói:
– Ô ! Bác thấy. Bây giờ th́ bác thấy…
Hắn mỉm cười :
– Ở đây người ta nói con không giống ai hết, bởi v́ con hành động cư xử, nói năng không giống họ.
Bà nội con cũng nói như vậy nữa !
C̣n con th́ mỗi lần con nh́n trong kiếng, con vẫn nhận ra con là người Việt Nam. Bác coi có khổ không?
Rồi nó nh́n tôi, một chút tŕu mến dâng lên trong ánh mắt:
– Bây giờ con gặp bác rồi, con thấy không c̣n cô đơn nữa. Gặp một người giống ḿnh, ở cái xó xa xôi hẻo lánh này, thiệt là Trời c̣n thương con quá!
Tôi im lặng nghe hắn nói, nh́n hắn nói mà có cảm tưởng như hắn đang nói cho cả hai : cho hắn và cho tôi. Bởi v́ cả hai cùng một tâm trạng…
Hắn vẫn nói, như hắn thèm nói từ lâu :
– Nhớ Sài G̣n quá nên con hay ca vọng cổ cho đỡ buồn. Hồi năy bác lại đây là lúc con đang ca bài ’’Đường về quê ngoại’’ đó bác.
– Bác không biết ca, nhưng bác rất thích nghe vọng cổ.
Giọng nói của hắn bỗng như hăng lên :
– Vọng cổ là cái chất của miền Nam mà bác. Nó không có lai Âu lai Á ǵ hết. Nó có cái hồn Việt Nam cũng như cá kho tộ, tô canh chua. Bác thấy không ? Bởi vậy, không có ǵ nhắc cho con nhớ Việt Nam bằng bài ca vọng cổ hết.
Bữa tiệc gia đ́nh hóa địa ngục
Chiều thứ Bảy ở Stockton, miền Bắc California, lẽ ra chỉ là một buổi tụ tập gia đ́nh ấm áp trong một sảnh tiệc nhỏ. Bóng bay, bánh sinh nhật, tiếng cười trẻ con ḥa lẫn tiếng tṛ chuyện của người lớn – tất cả tạo nên một khung cảnh quen thuộc của đời sống b́nh thường. Thế nhưng, chỉ vài giây sau tiếng súng đầu tiên, không gian ấy lập tức biến thành địa ngục. Bốn người gục chết, mười người khác bị thương, trong đó có cả trẻ em lẫn người lớn. Nơi lẽ ra chỉ có lời chúc mừng, ca hát và chụp h́nh kỷ niệm, lại trở thành hiện trường của một vụ thảm sát lạnh lùng. Tiếng súng lúc hoàng hôn
Vụ nổ súng xảy ra ngay trước 6 giờ tối, khi ánh nắng cuối ngày c̣n vương trên băi đậu xe chung của khu thương mại. Bên cạnh sảnh tiệc là quán Dairy Queen, vài cửa tiệm nhỏ và sinh hoạt thường ngày của một thành phố hơn 300.000 dân, cách Sacramento chừng 40 dặm về phía Nam. Ở trong sảnh, gia đ́nh đang tổ chức sinh nhật, trẻ con chạy nhảy quanh bàn tiệc, người lớn nâng ly chúc tụng. Rồi loạt đạn vang lên, dồn dập, hỗn loạn. Trong vài nhịp tim, sàn nhảy biến thành nơi người ta t́m chỗ ẩn nấp sau bàn ghế, cửa kính vỡ vụn, tiếng trẻ con khóc thét xen lẫn tiếng kêu cứu của người lớn, tiếng bước chân dồn dập của những người cố gắng kéo nạn nhân ra khỏi làn đạn vô h́nh.
Một vụ tấn công có chủ đích?
Những thông tin ban đầu từ lực lượng công lực cho thấy đây có thể là một vụ tấn công có chủ đích, chứ không phải hành động bắn bừa vào đám đông. Nhưng “có chủ đích” không làm bi kịch bớt khốc liệt hơn. Nó chỉ đặt ra thêm những câu hỏi cay đắng: ai là mục tiêu? V́ mối thù nào? Và tại sao phải kéo cả một bữa tiệc gia đ́nh, kéo cả những đứa trẻ vô tội, vào ṿng xoáy trả thù được giải quyết bằng họng súng? Nghi phạm đă tẩu thoát, vẫn đang ngoài ṿng pháp luật. Cảnh sát kêu gọi người dân cung cấp mọi thông tin, mọi đoạn video, mọi chi tiết nhỏ có thể giúp xác định danh tính và động cơ. Nhưng với những người có người thân nằm lại trên sàn tiệc, bất kỳ lời trấn an nào lúc này cũng chỉ là âm thanh xa xôi.
Stockton và nước Mỹ trong bản đồ bạo lực súng
Stockton không phải cái tên xa lạ trên bản đồ bạo lực súng đạn, nhưng mỗi lần một vụ thảm sát mới xảy ra, người ta vẫn bàng hoàng như lần đầu. Thành phố này, vốn chỉ được biết đến như một đô thị lao động nằm trên trục giao thông giữa thung lũng Central Valley và thủ phủ Sacramento, giờ lại bị gắn thêm một dấu chấm đỏ trên bản đồ các vụ xả súng. Và Stockton cũng chỉ là một chấm nhỏ trong bức tranh rộng lớn hơn: cho đến thời điểm này trong năm, nước Mỹ đă ghi nhận hàng trăm vụ “mass shooting” – nơi ít nhất bốn người bị bắn, chưa kể kẻ nổ súng. Một con số lạnh lùng, khô khốc, nhưng đằng sau mỗi đơn vị “1” là một gia đ́nh vỡ nát, một đứa trẻ mất cha mẹ, một cộng đồng mất đi cảm giác b́nh thường.
Khi không gian đời thường cũng không c̣n an toàn
Trường học, trung tâm thương mại, quán bar, văn pḥng, nhà thờ, và giờ đây là một sảnh tiệc gia đ́nh – danh sách những nơi từng được coi là an toàn đang ngày càng dài thêm. Nhiều người Mỹ đă quen với việc vào rạp chiếu phim phải để mắt tới lối thoát hiểm, đưa con đi học mà trong ḷng vẫn thấp thỏm khi nghe c̣i xe cứu thương ngoài phố. Tiệc sinh nhật đáng lẽ là nơi người lớn tạm gác âu lo, trẻ con chỉ quan tâm đến bánh kem và quà. Nhưng ở Stockton, một bữa tiệc như thế lại trở thành minh chứng đau đớn cho thực tế: trong một xă hội ngập tràn súng, không gian “riêng tư” cũng khó c̣n là nơi trú ẩn.
Nước mắt thị trưởng, lời hứa của giới chức
Thị trưởng Stockton gọi đây là “một đêm đau ḷng và bi thảm”, kêu gọi người dân cầu nguyện cho các nạn nhân, gia đ́nh họ và cả những nhân viên cấp cứu đă lao vào hiện trường trong khoảnh khắc hỗn loạn nhất. Từ Sacramento, Thống đốc California được báo cáo t́nh h́nh và tuyên bố tiểu bang sẽ hỗ trợ tối đa cho thành phố – từ điều tra đến hỗ trợ tâm lư cộng đồng. Những lời chia sẻ, những ḍng thông cáo báo chí, những đoạn tweet chia buồn xuất hiện dày đặc. Nhưng sau mỗi vụ thảm sát, nước mắt lau xong, nến tắt, ṿng hoa héo đi, câu hỏi cũ lại trở về: phải mất thêm bao nhiêu sinh nhật, bao nhiêu lớp học, bao nhiêu buổi ḥa nhạc nữa th́ bi kịch súng đạn mới thực sự được coi là khẩn cấp?
Những đứa trẻ mang kư ức đạn lửa suốt đời
Trong số những người bị thương ở Stockton có cả trẻ em – những đứa trẻ sẽ lớn lên cùng kư ức về một buổi tối sinh nhật bắt đầu bằng tiếng nhạc và kết thúc bằng c̣i xe cứu thương. Những h́nh ảnh đầu tiên của cuộc đời chúng về khái niệm “gia đ́nh”, “bạn bè”, “bữa tiệc” sẽ măi vĩnh viễn gắn với tiếng súng, tiếng kính vỡ, tiếng người thân gào khóc. Những vết thương trên cơ thể có thể được khâu lại, nhưng những vết thương tâm lư th́ âm ỉ suốt đời. Nhiều năm sau, khi nước Mỹ tranh luận về luật súng, về quyền sở hữu, về sửa hiến pháp hay không, có thể đâu đó ở Stockton sẽ có một người trưởng thành lặng lẽ quay mặt đi, v́ mỗi lần nghe đến chữ “súng”, trong đầu họ lại hiện lên chiếc bánh sinh nhật nằm chỏng chơ trên nền nhà vấy máu.
Một thành phố thức trắng đêm, và câu hỏi để lại cho buổi sáng
Đêm ở Stockton sau vụ xả súng chắc chắn là một đêm không ngủ. Bệnh viện sáng đèn, gia đ́nh chạy vội tới pḥng cấp cứu, cảnh sát phong tỏa khu vực sảnh tiệc, nhà báo túc trực ngoài dây phong tỏa, người dân mở TV rồi tắt đi v́ không chịu nổi những h́nh ảnh đời thực quá gần ḿnh. Sáng hôm sau, người ta vẫn phải đi làm, trẻ con vẫn phải đến trường, quán Dairy Queen bên cạnh sảnh tiệc rồi cũng sẽ mở cửa lại. Cuộc sống bề ngoài rồi sẽ trở lại nhịp độ b́nh thường, nhưng phía dưới lớp vỏ b́nh thường ấy là một vết sẹo mới trên tâm lư cộng đồng. Và câu hỏi nghiệt ngă vẫn treo lơ lửng trên bầu trời California: ở một đất nước mà một bữa tiệc sinh nhật gia đ́nh cũng có thể trở thành nơi 4 người chết, 10 người bị thương, th́ c̣n chỗ nào thực sự an toàn để trẻ em thổi nến và ước mơ nữa hay không?
Dân Biểu Derek Trần (Dân Chủ) - đại diện Địa Hạt 45 của California ở Hạ Viện Hoa Kỳ, bỏ phiếu chống Nghị Quyết HR 58 hôm Thứ Sáu, 21 Tháng Mười Một, v́ nghị quyết này không lên án chính quyền CSVN, cũng như đánh đồng các chương tŕnh xă hội của các chế độ Cộng Sản với các chương tŕnh trợ cấp xă hội tại Mỹ.
“Sự khủng khiếp của độc tài Cộng Sản là có liên quan đến cá nhân tôi. Cha tôi mất vợ và bốn người con khi ông chạy trốn chế độ CSVN sau khi Sài G̣n sụp đổ. Là dân biểu Quốc Hội, tôi không hề sợ hăi đứng lên chống lại các chính quyền Cộng Sản và xă hội chủ nghĩa vi phạm nhân quyền trắng trợn. Tôi cũng gia tăng áp lực đ̣i hỏi chính quyền Tổng Thống Donald Trump yêu cầu Việt Nam thả các tù nhân lương tâm, như trường hợp Lê Hữu Minh Tuấn,” Dân Biểu Derek Trần viết trong thông cáo báo chí mà nhật báo Người Việt nhận được.
Ông tiếp: “Là con của những người tị nạn Việt Nam, trách nhiệm của tôi là phải đưa câu chuyện của cộng đồng người Việt hải ngoại vào nghị tŕnh Quốc Hội. Tôi đưa ra một điều chỉnh cho Nghị Quyết HR 58, đó là tố cáo sự tàn bạo của chế độ CSVN. Điều không may là phía đa số (Cộng Ḥa) từ chối xem xét đề nghị của tôi. Điều này cho thấy nghị quyết không nghiêm túc trong việc chống lại sự tàn bạo, mà chỉ là một âm mưu chính trị chia rẽ chúng ta.”
“Những chế độ này đă giết hàng triệu người, làm tan nát nhiều gia đ́nh, và làm cho họ phải chịu đựng một cách không thể tưởng tượng nổi. Đánh đồng những chế độ này với các dịch vụ tối cần thiết như Medicaid, SNAP (Food Stamps), và an sinh xă hội là không tiếp tục trợ giúp những người từng bị chủ nghĩa Cộng Sản đối xử tàn bạo. Công việc của tôi trong việc chống lại tai họa của chủ nghĩa Cộng Sản quan trọng đến mức không thể là công cụ cho tranh chấp đảng phải,” vị dân biểu liên bang gốc Việt duy nhất tại Quốc Hội Hoa Kỳ viết tiếp.
Nghị Quyết HR 58, có tên “Denouncing the horrors of socialism” (Lên án sự tàn bạo của chủ nghĩa xă hội), lên án các nhà độc tài và các chế độ độc tài và Cộng Sản khắp thế giới, nhưng không đề cập đến những nhà độc tài CSVN và sự tàn bạo của chế độ này đối với người Việt tị nạn nói riêng và người Việt Nam nói chung.
Nghị quyết được Hạ Viện thông qua với số phiếu 285-98-2. Trong số 285 người bỏ phiếu thuận, có 199 Cộng Ḥa và 86 Dân Chủ. Tất cả 98 người bỏ phiếu chống đều là Dân Chủ, trong đó có Dân Biểu Derek Trần.
Nguyên văn Nghị Quyết HR 58
-Xét rằng, tư tưởng xă hội chủ nghĩa đ̣i hỏi một sự tập trung quyền lực mà, từ trước tới giờ, đều rơi vào tay các chế độ Cộng Sản, chuyên chế, và độc tài tàn bạo;
-Xét rằng, chủ nghĩa xă hội liên tục dẫn đến đói khát và giết người hàng loạt, và giết chết hơn 100 triệu người khắp thế giới;
-Xét rằng, nhiều tội ác lớn nhất trong lịch sử đều do những nhà tư tưởng xă hội chủ nghĩa, bao gồm Vladimir Lenin, Joseph Stalin, Mao Trạch Đông, Fidel Castro, Pol Pot, Kim Jong Il, Kim Jong Un, Daniel Ortega, Hugo Chavez, và Nicolas Maduro gây ra;
-Xét rằng, hàng chục triệu người chết trong cuộc Cách Mạng Bolshevik, ít nhất 10 triệu người bị đưa vào các trại lao động khổ sai (gulag) tại Liên Xô, và hàng triệu người bị đói trong đợt đói Holodomor ở Ukraine;
-Xét rằng, có từ 15 đến 55 triệu người chết đói do Bước Nhảy Vĩ Đại gây ra tại Trung Quốc;
-Xét rằng, cuộc thử nghiệm xă hội chủ nghĩa ở Cambodia dẫn đến các cánh đồng chết mà trong đó có hơn 1 triệu người bị giết một cách dă man;
-Xét rằng, có 3.5 triệu người bị đói tại Bắc Hàn, trên một vùng đất bị chia đôi, một bên là tự do c̣n một bên là nghèo đói;
-Xét rằng, chế độ Castro ở Cuba chiếm đoạt đất đai của nông dân và cơ sở của doanh nhân, ăn cắp tài sản và đời sống của họ, và đày ải hàng triệu người ra hải ngoại mà chỉ có bộ quần áo trên ngườI;
-Xét rằng, Tổng Thống Thomas Jefferson, tác giả của Bản Tuyên Ngôn Độc Lập, viết: “Lấy của một người nào, bởi v́ công việc của người đó và rằng cha của người đó sở hữu quá nhiều, để phân phát cho người khác, người mà cha họ không làm việc công bằng và bằng năng lực, th́ vi phạm một cách độc đoán nguyên tắc căn bản đầu tiên của tập thể, đó là bảo đảm mọi người được tự do làm công việc của ḿnh, và hưởng kết quả ḿnh gặt hái được;”
-Xét rằng, Tổng Thống James Madison, “Cha đẻ của bản Hiến Pháp,” viết rằng đó “không phải là một chính quyền công bằng khi tịch thu tài sản của người khác, mà tài sản này là để bảo đảm an toàn và tự do cá nhân người đó, và đó là một sự vi phạm khi tịch thu một cách độc đoán của người dân này rồi đem cho những người c̣n lay;”
-Xét rằng, Hoa Kỳ được thiết lập dựa trên niềm tin rằng sự bất khả xâm phạm của một cá nhân, trái ngược một cách cơ bản và cần thiết với hệ thống tập thể của chủ nghĩa xă hội qua tất cả mọi h́nh thức: V́ thế, bây giờ,
Hạ Viện Hoa Kỳ giải quyết (Thượng Viện đồng ư) rằng Quốc Hội phản đối chủ nghĩa xă hội dưới bất cứ dạng nào, và phản đối việc thi hành những chính sách xă hội chủ nghĩa tại Mỹ.
Dân Biểu Derek Trần là con một người tị nạn CSVN, ông đắc cử Hạ Viện Hoa Kỳ năm 2024, và hiện là dân biểu liên bang gốc Việt duy nhất và cũng là dân cử gốc Việt cao cấp nhất Hoa Kỳ.
Tại Hạ Viện Mỹ, ông đưa ra và bảo trợ một số dự luật bảo vệ di sản người Việt tị nạn, nêu lên vấn đề Việt Nam vi phạm nhân quyền, cũng như kêu gọi Hoa Kỳ vận động đ̣i hỏi Việt Nam thả các tù nhân lương tâm.
Ông là đồng bảo trợ Nghị Quyết HR 3122, buộc các giới chức CSVN chịu trách nhiệm trong việc lạm dụng nhân quyền, đồng thời yêu cầu Hoa Kỳ phải ưu tiên thương mại công bằng trong quan hệ làm ăn với Việt Nam.
Hồi Tháng Tư, ông tổ chức một loạt sự kiện tưởng niệm Tháng Tư Đen và giới thiệu một nghị quyết công nhận 30 Tháng Tư, 2025 là tưởng niệm Tháng Tư Đen lần thứ 50.
Hôm 19 Tháng Sáu, ông giới thiệu nghị quyết công nhận Ngày Quân Lực VNCH vinh danh những người lính miền Nam Việt Nam và đồng minh Hoa Kỳ từng chiến đấu bên nhau bảo vệ tự do và dân chủ.
Hồi Tháng Chín, ông giới thiệu một nghị quyết vinh danh lá Cờ Vàng là di sản biểu tượng cho căn cước văn hóa, tự do, và sự tranh đấu cho dân chủ và nhân quyền.
Địa Hạt 45 do Dân Biểu Derek Trần đại diện bao gồm một phần hoặc toàn bộ các thành phố thuộc Orange County và Los Angeles County như Artesia, Brea, Buena Park, Cerritos, Cypress, Fountain Valley, Fullerton, Garden Grove, Hawaiian Gardens, La Palma, Lakewood, Los Alamitos, Placentia, Rossmoor, Westminster, và Yorba Linda, trong đó có vùng Little Saigon, nơi có cộng đồng người Việt lớn nhất hải ngoại.
Model 3 bị cáo buộc tay nắm cửa hỏng, hệ thống phanh khẩn cấp không hoạt động khiến cặp đôi bị kẹt, một người tử vong.
Vụ kiện mới nhất được ghi nhận cuối tuần trước liên quan tới việc tay nắm cửa điện của Tesla Model 3 đời 2018 không hoạt động sau va chạm và hỏa hoạn, khiến một người bị kẹt bên trong và dẫn đến tử vong.
Hiện trường vụ tai nạn của chiếc Tesla Model 3. Ảnh: USDistrictCourt
Đơn khiếu nại đệ tŕnh lên ṭa án Quận Liên bang Mỹ thuộc Quận Tây Washington, vào ngày 7/1/2023, Jeffrey Dennis lái chiếc Tesla Model 3 cùng với vợ ở Tacoma, Washington th́ xe được cho là tăng tốc đột ngột và đâm vào một cột điện ở góc đường South 56 và South Washington.
Ngay sau va chạm, chiếc xe điện bốc cháy. Nhiều nhân chứng đă cố gắng mở cửa xe Tesla để cứu hai vợ chồng, nhưng không thành công v́ cửa không thể mở do hết pin. Đơn kiện cho biết một số nhân chứng thậm chí c̣n cố gắng đập vỡ cửa kính xe Model 3 bằng gậy bóng chày, nhưng không thành công.
Quảng cáo
Cuối cùng, đội cứu hộ đă giải cứu được hai vợ chồng, mặc dù Wendy Dennis đă tử vong tại chỗ do vết thương quá nặng. Jeffrey Dennis bị bỏng nặng ở chân.
Đơn khiếu nại cho biết Model 3 có thiết kế tay nắm cửa độc đáo và bị lỗi khiến lực lượng cứu hộ không thể mở cửa. Tesla cũng bị cáo buộc đă biết về lỗi tay nắm cửa nhưng không khắc phục, và tiếp tục tiếp thị, bán mẫu xe điện phổ biến này.
Vụ kiện không chỉ dừng lại ở tay nắm cửa. Đơn kiện c̣n cáo buộc hệ thống phanh khẩn cấp tự động của Tesla không kích hoạt khi xe lao về phía cột điện. Ngoài ra, đơn kiện c̣n cáo buộc hăng sản xuất xe sử dụng "một loại hóa chất pin dễ nổ" mặc dù đă có những giải pháp thay thế an toàn hơn, thiết thực hơn và ít tốn kém hơn.
Jeffrey Dennis đang t́m kiếm tiền bồi thường về cái chết oan uổng của vợ ḿnh và những thương tích của ông, cũng như các khoản bồi thường thiệt hại theo luật California.
Vụ kiện lần này góp thêm vào danh sách dài những kiện tụng liên quan tới tay nắm cửa xe Tesla bị kẹt, gây chết người, xảy ra ở nhiều nước trên thế giới nhiều tháng qua. Cũng trong làn sóng đó, tay nắm cửa điện dạng ẩn trở thành chủ đề bàn tán của ngành xe, khi nhiều hăng bỏ loại tay nắm này để quay về với tay nắm cơ.
'Siêu' tên lửa siêu vượt âm YKJ-1000 tầm bắn 1.300km, tốc độ Mach 7, không thể đánh chặn - ‘cơn ác mộng’ của pḥng thủ tên lửa Mỹ - Nhật.
Chỉ trong chưa đầy 12 tháng, một công ty tư nhân Trung Quốc đă làm được điều mà các tập đoàn quốc pḥng khổng lồ của Mỹ và Nga mất cả thập kỷ vẫn chưa thể: đưa tên lửa siêu vượt âm chiến lược YKJ-1000 (Yu Kong Ji-1000) đạt tốc độ Mach 7, tầm bắn 1.300km vào sản xuất hàng loạt với chi phí rẻ hơn tới 90%.
Với khả năng lượn sóng không thể đánh chặn và giá thành chỉ bằng 1/10 các loại tương đương, tên lửa siêu vượt âm YKJ-1000 không chỉ là một loại vũ khí, mà là lời tuyên bố rằng cuộc đua siêu vượt âm đă bước sang chương hoàn toàn mới.
Tên lửa siêu vượt âm YKJ-1000 của Trung Quốc sử dụng thiết kế boost-glide, đạt tốc độ tối đa Mach 7, tầm bắn từ 500–1.300km, tích hợp hệ thống dẫn đường tự hành cùng khả năng cơ động giai đoạn cuối để né tránh đánh chặn, được phóng từ các bệ phóng di động mặt đất dạng container hóa (Nguồn ảnh: Lingkong Tianxing Technology/armyrecognition.com) .
Tháng 11/2025, một công ty tư nhân Trung Quốc mang tên Lingkong Tianxing Technology (c̣n gọi là LTT Space Transportation) đă chính thức công bố bắt đầu sản xuất hàng loạt tên lửa siêu vượt âm chiến lược YKJ-1000 với chi phí giảm tới 90% so với các loại tên lửa cùng phân khúc truyền thống.
Đây được xem là bước ngoặt lớn nhất trong lịch sử phát triển vũ khí siêu vượt âm, khi lần đầu tiên một sản phẩm đạt tầm bắn và tốc độ cấp chiến lược lại được sản xuất bởi doanh nghiệp tư nhân với giá thành siêu thấp.
YKJ-1000 là tên lửa hành tŕnh siêu vượt âm kiểu boost-glide (tăng tốc bằng động cơ rocket rồi lượn sóng siêu âm trong khí quyển).
Theo video thử nghiệm và thông tin chính thức từ Lingkong Tianxing, tên lửa YKJ-1000 sử dụng động cơ rocket nhiên liệu rắn một tầng để đẩy lên độ cao cần thiết, sau đó tách đầu đạn lượn siêu vượt âm (hypersonic glide vehicle – HGV) có khả năng cơ động mạnh trong suốt hành tŕnh bay.
Về thông số kỹ thuật được công bố công khai từ các nguồn chính thức và phân tích của Aviation Week, Interesting Engineering, SCMP: Tốc độ tối đa của đầu đạn lượn đạt Mach 5 đến Mach 7 (khoảng 6.100–8.600 km/h), thuộc phân hạng hypersonic thực thụ.
Một quả tên lửa siêu vượt âm YKJ-1000 thực hiện vụ phóng thử tại địa điểm không được công bố. Ảnh: Chụp màn h́nh từ đoạn video do tài khoản WeChat chính thức của Beijing Lingkong Tianxing Technology – đơn vị phát triển tên lửa – công bố/globaltimes.cn
Tầm bắn hiệu quả nằm trong khoảng 500–1.300km, đủ để bao phủ toàn bộ lănh thổ Nhật Bản và các căn cứ Mỹ tại khu vực Tây Thái B́nh Dương khi triển khai từ lănh thổ Trung Quốc.
Đầu đạn có khả năng cơ động ngang mạnh mẽ nhờ thiết kế khí động học dạng sóng (waverider), giúp thay đổi quỹ đạo liên tục, khiến hệ thống pḥng thủ tên lửa hiện tại gần như bất lực trong việc đánh chặn.
Điểm đột phá lớn nhất nằm ở chi phí sản xuất. Lingkong Tianxing tuyên bố giá thành mỗi quả YKJ-1000 chỉ bằng khoảng 10% so với các tên lửa siêu vượt âm do nhà nước phát triển trước đây.
Sự giảm giá mạnh này đến từ việc tận dụng tối đa dây chuyền sản xuất thương mại, công nghệ in 3D kim loại cho các bộ phận phức tạp, vật liệu composite chịu nhiệt giá rẻ và quy tŕnh lắp ráp tự động hóa cao.
Công ty cho biết họ đă hoàn thiện toàn bộ chu tŕnh từ thiết kế đến chuyến bay thử nghiệm thành công chỉ trong ṿng chưa đầy 12 tháng, một tốc độ phát triển chưa từng có trong lĩnh vực vũ khí siêu vượt âm.
Ảnh: Lingkong Tianxing Technology
Về kích thước, YKJ-1000 có chiều dài tổng thể khoảng 8–9 mét, đường kính thân dưới 1 mét, trọng lượng phóng ước tính 3–4 tấn, phù hợp để triển khai trên nhiều nền tảng khác nhau: từ xe phóng di động mặt đất, tàu chiến đến máy bay vận tải cải tiến.
Video quảng bá c̣n cho thấy tên lửa được phóng theo bệ nghiêng kiểu ‘phóng lạnh’ giống các hệ thống pḥng không hiện đại, giúp tăng tính cơ động và khả năng sống sót khi triển khai.
Đáng chú ư, Lingkong Tianxing nhấn mạnh YKJ-1000 hoàn toàn là sản phẩm dân sự chuyển giao công nghệ quân sự, sử dụng nhiều linh kiện và quy tŕnh sản xuất tương tự ḍng tàu vũ trụ tái sử dụng Yuanxing của họ.
Điều này cho phép công ty mở rộng quy mô sản xuất cực nhanh mà không phụ thuộc vào các nhà máy quốc pḥng truyền thống.
Với tầm bắn tối đa vượt 1.300km và khả năng tấn công chính xác các mục tiêu cố định lẫn di động trên biển, YKJ-1000 được đánh giá là mối đe dọa chiến lược trực tiếp đối với chuỗi đảo thứ nhất của Mỹ và đồng minh.
Việc một công ty tư nhân Trung Quốc có thể đưa loại vũ khí cấp độ này vào sản xuất hàng loạt với chi phí thấp chưa từng có đang khiến cả thế giới phải nh́n lại cuộc đua công nghệ siêu vượt âm.
Sau một câu nói của ông Tập Cận B́nh, doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc ồ ạt đổ tiền cứu trợ thảm họa cháy Hong Kong, riêng Jack Ma góp gần 100 tỷ đồng- Ảnh 1.
Tập đoàn Alibaba và công ty liên kết Ant Group cùng cam kết 30 triệu đô la Hong Kong (HKD) cho hoạt động cứu trợ. Jack Ma – nhà sáng lập Alibaba và là một trong những doanh nhân nổi tiếng nhất Trung Quốc – cũng đóng góp thêm 30 triệu HKD (khoảng 100 tỷ đồng) thông qua quỹ từ thiện của ông để hỗ trợ khẩn cấp cho các nạn nhân.
Hăng sản xuất đồ thể thao Anta, sở hữu các thương hiệu như Jack Wolfskin và Fila, cho biết sẽ quyên góp 30 triệu HKD bằng tiền mặt và thiết bị. Xiaomi và ByteDance mỗi đơn vị đóng góp 10 triệu HKD. Tencent, ban đầu ủng hộ 10 triệu HKD, sau đó nâng mức đóng góp lên 30 triệu HKD.
Làn sóng quyên góp này diễn ra sau lời kêu gọi của Chủ tịch Tập Cận B́nh, thúc giục nỗ lực tối đa nhằm giảm thiểu thương vong và yêu cầu các cơ quan liên quan cung cấp “sự hỗ trợ cần thiết”.
Trong những năm gần đây, giới doanh nhân Trung Quốc ngày càng tăng cường các cam kết từ thiện nhằm hưởng ứng lời kêu gọi của Bắc Kinh, đặt trách nhiệm xă hội lên trên lợi nhuận trong bối cảnh lĩnh vực tư nhân chịu sự giám sát chặt chẽ hơn.
Đồng sáng lập Xiaomi – Lei Jun – đă quyên góp hơn 1,7 tỷ nhân dân tệ (240 triệu USD) kể từ khi thành lập quỹ từ thiện năm 2019 để hỗ trợ phát triển công nghệ tiên tiến và cấp học bổng cho sinh viên có hoàn cảnh khó khăn.
Năm 2021, nhà sáng lập Meituan – Wang Xing – đă chuyển số cổ phiếu trị giá khoảng 2,3 tỷ USD vào quỹ từ thiện của ḿnh hỗ trợ giáo dục và nghiên cứu khoa học. Zhang Yiming của ByteDance cũng từng đóng góp một phần tài sản vào các hoạt động thiện nguyện.
Vụ cháy tồi tệ nhất kể từ năm 1948
Theo Tân Hoa Xă, tính đến sáng thứ Sáu, số người chết đă tăng lên 94. Đây là thảm hoạ cháy nổ nghiêm trọng nhất của Hong Kong kể từ năm 1948, khi một vụ cháy kho băi khiến 176 người thiệt mạng.
Vụ cháy lần này bùng phát tại Wang Fuk Court – khu nhà ở công cộng gồm 8 toà tháp ở phía Bắc Hong Kong, nơi có 4.600 cư dân sinh sống trong 2.000 căn hộ.
Reuters dẫn lời giới chức cho biết đến thứ Năm, lửa tại 4/7 toà bị ảnh hưởng đă được khống chế gần một ngày sau khi bùng phát, nhưng lực lượng cứu hoả vẫn tiếp tục dập lửa ở các khu vực c̣n lại.
Giới chức nghi ngờ vụ cháy bắt nguồn từ giàn giáo tre bao quanh công tŕnh, sau đó lan rộng qua các cột tre và lớp lưới bảo vệ – làm dấy lên lo ngại về tiêu chuẩn an toàn nhà ở của thành phố.
Cảnh sát Hong Kong cáo buộc một công ty xây dựng đă “cực kỳ tắc trách” khi sử dụng vật liệu xốp “dễ bắt lửa cao”, lưới bảo vệ và nhựa có thể không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn cháy nổ. Ba người thuộc công ty này đă bị bắt v́ t́nh nghi “ngộ sát”.
Trả lời câu hỏi, đại diện Pḥng Hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng TP.HCM cho biết về những nguyên nhân gây ngập nhiều tuyến đường ở trung tâm TP.HCM mỗi khi mưa lớn.
Theo đó, nguyên nhân chính là do ảnh hưởng của băo nên mưa lớn hơn mọi năm đă vượt quá tần suất thiết kế của cống hiện hữu gây ngập tại một số tuyến đường như Lê Lai, Phạm Ngũ Lăo, Bùi Viện, Trần Đ́nh Xu…
Vậy là, lỗi do trời mưa không chịu tuân thủ thiết kế của các lănh đạo thiên đường XHCN. Không thể trách hệ thống thoát nước của chúng tôi được, v́ nó đă cố gắng hết sức trong phạm vi “tần suất thiết kế P=3 năm”. Nước chỉ có lỗi ở chỗ… không thèm đọc hồ sơ thiết kế trước khi trút xuống thành phố.
Trong khi thực trạng, kênh rạch bị lấp sạch nhường chỗ cho phân lô bán nền; chung cư mọc lên như nấm không theo một quy chuẩn nào; hệ thống thoát nước năm nào cũng chi để đào đắp nhưng rồi ngân sách cũng "bốc hơi" đâu hết, chẳng thấy cải tiến hơn; đặc biệt là dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng đang....đứng yên sau chục năm triển khai, c̣n số tiền đó đă đi đâu th́ chỉ có lănh đạo biết.
Thế nhưng, khác biệt ở Việt Nam so với các quốc gia trên thế giới ở chỗ: mọi vấn đề như quy hoạch đô thị, hệ thống thoát nước, quản lư môi trường...nếu có sai sót th́ không phải tại nhân, mà hoàn toàn tại thiên.
Mưa lớn do trời. Nắng nóng do biến đổi khí hậu. Ngập do nước đổ xuống vượt thiết kế. Sạt lở do mưa lũ.
Quan điểm rơ ràng vậy rồi. Dân cứ cố gắng thích nghi dần với sự "trái tính trái nết" của trời. C̣n lănh đạo đă làm mọi việc rất "đúng quy tŕnh" rồi.
Linh
Ông Hồ Đại Dũng, cựu Phó Chủ tịch tỉnh Phú Thọ, vừa bị tuyên án 3 năm 6 tháng tù v́ tham gia đường dây đánh bạc với số tiền lên đến 7 triệu USD. Người dân không chỉ choáng váng với số tiền, mà c̣n choáng với số năm tù được đưa ra. Và c̣n sốc hơn nữa chính là cách ông Dũng “biến mất” khỏi phiên xử.
Ông không xuất hiện tại ṭa v́ “bệnh nặng”. Một chiêu bài quen thuộc đến mức thành truyền thống bất thành văn trong giới quan chức. Hễ dính đến sai phạm, tham nhũng, lạm quyền là lập tức đổ bệnh, có nguy cơ sắp chết.
Người dân nh́n vào những màn bệnh đúng lúc ấy mà ngán ngẩm. Bởi người dân hiểu rằng: nếu là một người dân thường, chỉ cần trộm hai quả mít, lấy ổ bánh ḿ,… là đủ để bị áp giải ngay lập tức, không cần lư do là đói khát hay bần cùng, bệnh nặng hay nghèo đói.
C̣n quan chức? Họ có đặc quyền được ốm. Được ngă bệnh đúng giờ, đúng ngày, đúng phiên ṭa. Bệnh trở thành tấm lá chắn vàng cho sự trốn tránh trách nhiệm, một vở diễn quá nhiều lần đến mức trở thành tṛ hề.
Cái “bệnh nặng” ấy không phải nằm trong bệnh án, mà nằm trong bản chất một hệ thống bệnh hoạn. Luôn tạo đường thoát cho những kẻ có quyền và khóa chặt công lư đối với người dân lương thiện.
Cái tṛ bệnh hoạn trước phiên toà chẳng c̣n ǵ mới mẻ, một vở kịch cũ rích được nhai đi nhai lại. Nó không chỉ làm sụp đổ niềm tin của nhân dân vào công lư. Mà nó c̣n đang tự hạ thấp một cơ chế mặt dày, không biết dị hợm. Thứ bệnh cần chữa không chỉ là bệnh của cá nhân ông Hồ Đại Dũng. Mà là cần chữa cho một hệ thống bệnh hoạn từ trên xuống dưới của ḿnh. Có như thế, mới trả lại được cho dân một nền tư pháp trong sạch.
Hiểu Lam
Sau khi Chỉ thị 20 được ban hành, từ năm 2026 Hà Nội và TP.HCM sẽ bắt đầu cấm xe xăng vào trung tâm. Truyền thông th́ rộn ràng ca ngợi xe điện là cứu tinh môi trường, xe xăng là thủ phạm ô nhiễm.
Nhưng rồi cú tát thực tế đă đến rất nhanh.
Ngày 13/11, Công an TP.HCM báo cáo 1 năm qua có 41 vụ cháy liên quan đến xe điện.
Chưa cấm xe xăng, xe điện c̣n chưa tràn ngập mà cháy n.ổ đă đều như cơm bữa. Pin xe điện chỉ cần sạc sai cách hoặc va quẹt mạnh là tự phát hỏa, cháy lan cực nhanh, khó kiểm soát.
Và rồi khuyến cáo lạnh gáy xuất hiện: “Người dân không nên sạc xe điện qua đêm.”
Rồi dân sống bằng ǵ?
Đi làm 10–12 tiếng, tối về mới có thời gian cắm sạc. Hay chính quyền định yêu cầu dân thức từ 12h đêm đến 3h sáng để canh pin, xong 5h dậy đi làm tiếp?
Nhà nước cấm xe xăng, nhà trọ cấm xe điện, công an không cho sạc qua đêm, c̣n ban ngày đi làm th́ không thể sạc. Dân biết phải sống sao?
Nh́n thử mà xem: Chưa cấm xe xăng đă 41 vụ cháy điện chỉ riêng TP.HCM. Nếu đến 2026 trung tâm thành phố có thêm vài trăm ngh́n xe điện, th́ con số cháy nổ sẽ tăng lên khủng khiếp như thế nào?
Đây là sự thật mà chính quyền cố t́nh tránh né.
Những vụ cháy xe điện, đặc biệt trong chung cư, nhà trọ đều bị bưng bít thông tin, thậm chí tránh nhắc đến nguyên nhân để khỏi ảnh hưởng chiến dịch “thay xe xăng bằng xe điện”.
Cấm xe xăng th́ dễ, nhưng để người dân an toàn, thuận tiện, có lựa chọn mới là trách nhiệm một chính phủ tử tế.
Đừng biến “chuyển đổi xanh” thành cuộc di dân sang xe điện đầy hiểm họa, nơi người dân vừa mất quyền lựa chọn, vừa đối mặt nguy cơ cháy ngay trong nhà ḿnh.
Cô Ba
Wang Jianan, VĐV Trung Quốc vô địch nhảy xa thế giới năm 2022, được minh oan với cáo buộc sử dụng doping do hít phải chất cấm trong môi trường điều trị của người nhà.
Ngày 26/11, Cơ quan Liêm chính điền kinh (AIU) cho biết mẫu xét nghiệm của Wang dương tính với terbutaline - chất bị cấm trong thi đấu, nhưng nguyên nhân xuất phát từ việc tiếp xúc thụ động, không phải hành vi gian lận.
Kết luận được đưa ra sau cuộc điều tra chung với Cơ quan Pḥng chống Doping Trung Quốc (CHINADA) - đơn vị cung cấp bằng chứng được đánh giá là "khác thường nhưng thuyết phục".
Terbutaline là một loại thuốc thuộc nhóm chất chủ vận beta-2 (beta-2 agonist), thường được dùng để giăn phế quản, giúp làm giảm triệu chứng hen suyễn, khó thở, co thắt phế quản.
Trong y tế, thuốc này có dạng uống, tiêm hoặc khí dung. Trong thể thao, terbutaline nằm trong danh mục chất cấm của WADA nếu không có đơn thuốc hợp lệ, v́ nó có thể cải thiện khả năng hô hấp và hiệu suất thi đấu.
Wang thi nhảy xa tại giải điền kinh VĐTQG 2022 tại Eugene, Mỹ. Ảnh: AP
Trong cuộc kiểm tra ngoài giải đấu ngày 1/11/2024, Wang bị phát hiện có lượng terbutaline rất nhỏ trong cơ thể. Một ngày trước đó, anh đưa người thân tới bệnh viện để điều trị bằng phương pháp khí dung, trong đó thuốc được phun thành dạng sương mù. Wang khẳng định có thể đă vô t́nh hít phải lượng nhỏ chất này, nhưng cần bằng chứng trực quan để chứng minh.
CHINADA sau đó cung cấp cho AIU h́nh ảnh từ camera an ninh bệnh viện, cho thấy VĐV 29 tuổi đứng sát người thân trong suốt quá tŕnh khí dung. Một chuyên gia khoa học độc lập kết luận nồng độ terbutaline trong mẫu của Wang hoàn toàn phù hợp với việc hít phải thụ động, không phải sử dụng chủ động.
Tiếp nhận hồ sơ và đánh giá dữ liệu, AIU cho biết không có lư do nghi ngờ kết luận của CHINADA. Cơ quan này khẳng định Wang không có lỗi hay sơ suất, đồng nghĩa anh được miễn trừ mọi h́nh thức kỷ luật.
Wang Jianan giành HC vàng nhảy xa nam thế giới năm 2022.
Wang là một trong những gương mặt nổi bật của nhảy xa Trung Quốc. Tại giải vô địch thế giới 2015 ở Bắc Kinh, anh giành HC đồng với thành tích 8,18 m - trở thành VĐV châu Á đầu tiên lên bục ở nội dung nhảy xa nam tại giải.
Năm 2022, Wang gây tiếng vang khi vô địch giải thế giới ở Eugene với cú nhảy 8,36 m, qua đó trở thành là nam VĐV điền kinh Trung Quốc đầu tiên vô địch thế giới ở nội dung liên quan đến sức bật.
Wang - từng hai lần giành HC vàng Asiad - trở lại thi đấu ở ṿng loại Đại hội Thể thao Quốc gia Trung Quốc lần thứ 15 ngày 17/11 nhưng không vào chung kết. Trên mạng xă hội, VĐV 29 tuổi cho biết đă phẫu thuật đầu năm nay và sẽ tiếp tục hồi phục, hướng tới trở lại mạnh mẽ trong mùa giải tới.
Việc ông Nguyễn Đức Trung, Phó Bí thư Thành ủy kiêm Chủ tịch UBND TP Hà Nội, được cho là phải nhập viện v́ bệnh nghiêm trọng chỉ ít ngày sau khi nhậm chức đă khiến cả chính trường lẫn mạng xă hội dậy sóng. Người đàn ông sinh năm 1974, quê Thanh Hóa, vừa được bầu làm Chủ tịch Hà Nội ngày 13/11/2025, nghĩa là ghế c̣n chưa kịp “ấm chỗ” th́ sức khỏe reportedly đă chuyển biến xấu tới mức không thể tiếp tục điều hành công việc. Trong bối cảnh đó, câu hỏi bật ra không chỉ là: “Ông Trung thật sự bệnh nặng đến đâu?”, mà c̣n là: “Quy tŕnh nhân sự cấp cao của Đảng đang vận hành kiểu ǵ mà một nhân vật vừa qua ṿng khám sức khỏe bắt buộc, được phân loại sức khỏe để bổ nhiệm, lại gục ngay sau khi được bầu?”.
Theo quy định, cán bộ cấp cao phải khám sức khỏe định kỳ 6 tháng/lần, có khám chuyên sâu nếu có bệnh lư nền, và phải có kết luận phân loại rơ ràng trước khi đưa vào diện đề bạt, bổ nhiệm. Khi một trường hợp như ông Trung xuất hiện, người dân khó tránh khỏi cảm giác: hoặc là quy tŕnh chỉ mang tính h́nh thức, hoặc sức khỏe cán bộ đang bị che giấu, hoặc đằng sau chữ “bệnh” c̣n là một câu chuyện khác, phức tạp hơn nhiều.
Ván đổi ghế Thanh – Nghệ – Tĩnh và Hưng Yên
Trên mạng xă hội và trong các cuộc bàn tán hậu trường, nhiều đồn đoán cho rằng việc ông Nguyễn Đức Trung ngồi vào ghế Chủ tịch Hà Nội không đơn thuần là sự sắp xếp b́nh thường, mà là kết quả của một thỏa thuận ngầm giữa các nhóm quyền lực: phe Thanh – Nghệ – Tĩnh và phe Hưng Yên. Phe Thanh – Nghệ – Tĩnh được cho là do Thủ tướng Phạm Minh Chính và Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Trần Cẩm Tú cầm trịch, muốn đẩy một gương mặt “cùng hệ” ra nắm Hà Nội để cân bằng với làn sóng công an – Hưng Yên đang tràn lên các tỉnh, thành.
Ban đầu, phe Hưng Yên được cho là tỏ ư không đồng ư với lư do quen thuộc: ông Trung chưa phải Ủy viên Trung ương Đảng, chưa “đủ tầm” cho chiếc ghế Thủ đô. Nhưng rồi, theo lời kể của giới thạo tin, một phương án “đổi ghế” đă được đặt lên bàn: để Trung ra Hà Nội th́ Nguyễn Khắc Thận – người bị cho là gần gũi với phe Hưng Yên – sẽ về Nghệ An làm Bí thư thay Trung. Một bên đưa người ra trung tâm quyền lực, một bên “thu quân” về vùng đất chiến lược Thanh – Nghệ – Tĩnh. Ván cờ nh́n bề ngoài tưởng như đă đạt điểm cân bằng.
Nhưng cân bằng trong chính trị Việt Nam nhiều khi chỉ là khoảnh khắc yên ắng trước băo. Diễn biến nối tiếp cho thấy phe nào biết đi trước một nước, phe đó nắm quyền chủ động. Và trong câu chuyện này, người ta đang nh́n thấy dấu ấn của Bộ Công an – nơi được cho là “thành tŕ” của phe Hưng Yên.
Cú đánh bất ngờ mang tên Mailisa
Điều trùng hợp khó có thể xem là “tự nhiên”: đúng ngày Hội đồng Nhân dân Hà Nội bỏ phiếu gần như tuyệt đối bầu ông Nguyễn Đức Trung làm Chủ tịch, th́ Bộ Công an ra quân “đánh” vào một hệ sinh thái kinh doanh được đồn đoán là sân sau của ông – chuỗi thẩm mỹ viện Mailisa và thương hiệu mỹ phẩm Doctor Magic. Chỉ vài ngày sau, thông tin về việc ông Trung phải nhập viện lan ra, c̣n vụ án Mailisa – Doctor Magic th́ chính thức được C03 khởi tố với hàng loạt tội danh buôn lậu và sai phạm liên quan.
Theo tài liệu điều tra, từ năm 2020 đến 2024, chuỗi Mailisa và các công ty liên quan đă đưa về Việt Nam hơn 8 triệu sản phẩm mang thương hiệu Doctor Magic, gần 100 mă hàng khác nhau, cùng doanh thu được ước tính lên tới khoảng 2.700 tỷ đồng. Chỉ ba mă chủ lực – kem M01 loại bỏ sắc tố, kem M03 xóa thâm làm sáng da và kem chống nắng BB Nano M23 – đă chiếm hơn 3,2 triệu hộp, mang về lợi nhuận bất chính hàng ngh́n tỷ đồng. Ở thượng tầng quyền lực, người ta gọi đó là “đại án”; c̣n với các nhà quan sát chính trị, nó c̣n giống một “đ̣n quyết định” nhắm thẳng vào những kết nối lợi ích đứng sau chiếc ghế Chủ tịch Hà Nội.
Trong ngôn ngữ dân gian mạng, nhiều người gọi đây là “trận đánh đẹp thứ hai”, nếu coi vụ Đoàn Văn Vươn ở Cống Rộc là trận thứ nhất. Sự so sánh ấy có thể khập khiễng về bản chất, nhưng nó phản ánh một tâm thế: mỗi khi Bộ Công an ra tay với một vụ án kinh tế – truyền thông lớn, người ta không chỉ nh́n vào tội danh, mà c̣n ngước lên xem ghế nào phía trên đang rung lắc.
Đế chế Mailisa: từ tiệm gội đầu tới “hệ sinh thái niềm tin giả”
Câu chuyện về Mailisa bắt đầu rất “đời thường”: Phan Thị Mai, sinh năm 1974, xuất thân gia đ́nh nghèo, học đến lớp 7 rồi vào Sài G̣n làm bưng bê, bán giày da. Cuối những năm 1990, Mai mở tiệm gội đầu, cắt tóc, rồi từng bước mở rộng sang làm đẹp, chăm sóc da. Từ một salon nhỏ, Mailisa dần trở thành chuỗi thẩm mỹ viện có 17 chi nhánh trải dài khắp cả nước, kèm theo đó là hàng loạt spa và ḍng sản phẩm Doctor Magic được quảng cáo như “cứu tinh nhan sắc”.
Đây cũng là giai đoạn Mai gặp Hoàng Kim Khánh, chàng sinh viên mới ra trường bước vào lĩnh vực truyền thông. Kỹ năng truyền thông sắc sảo của Khánh kết hợp với khả năng nắm bắt tâm lư khách hàng của Mai đă tạo nên một cỗ máy kiếm tiền khổng lồ: sản phẩm giá rẻ đặt gia công ở Quảng Châu, chỉ 30.000 – 150.000 đồng/hộp, nhưng khoác lên lớp áo “cao cấp quốc tế”, đội giá gấp nhiều lần khi đến tay người tiêu dùng Việt.
Về mặt pháp lư, theo điều tra của cơ quan chức năng, toàn bộ chuỗi cung ứng này được “hợp pháp hóa” bằng hệ thống công ty “ma” ở Hong Kong, những bộ hồ sơ nhập khẩu giả mạo, những tờ hóa đơn và chứng từ thanh toán quốc tế được tạo dựng để biến hàng sản xuất tại Trung Quốc thành “hàng Hong Kong chất lượng cao”. Từ Hong Kong, lô hàng được mở tờ khai nhập khẩu về Việt Nam qua Công ty MK Skincare do Khánh làm tổng giám đốc. Đi kèm là giấy chứng nhận lưu hành tự do, số công bố mỹ phẩm được xin qua hệ thống dịch vụ công bằng các bộ hồ sơ được trau chuốt như hàng “chuẩn quốc tế”.
Khi lưới pháp luật khép lại, C03 cho biết đă thu giữ 3 tỷ đồng tiền mặt, 400.000 USD, 300 lượng vàng SJC, khoảng 100 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cùng việc các bị can tự nguyện nộp thêm 300 tỷ đồng, 12 giấy đăng kư siêu xe và nhiều tài sản khác để khắc phục hậu quả. Con số tài sản chỉ là bề nổi của tảng băng, c̣n phần ch́m là hàng triệu lọ kem giá rẻ đă từng được phụ nữ Việt bôi lên mặt với niềm tin ḿnh đang chạm vào “thương hiệu quốc tế”. Truyền thông bẩn và những chiếc “bánh vẽ” phủ kim tuyến
Nếu nguồn hàng là móng vuốt của con thú, th́ truyền thông bẩn chính là lớp bánh vẽ phủ kim tuyến, tẩm vào niềm tin người tiêu dùng. Theo tài liệu điều tra, mỗi tháng hệ sinh thái Mailisa chi khoảng 20 tỷ đồng cho quảng cáo trên Facebook, TikTok, các nền tảng số, thuê hàng trăm KOLs, người nổi tiếng, beauty blogger để “thần thánh hóa” Doctor Magic.
Chuỗi 17 chi nhánh thẩm mỹ viện Mailisa được dàn dựng như một “hệ sinh thái niềm tin”: cơ sở khang trang, nhân viên mặc đồng phục trắng, các video “review” rầm rộ, những cảnh quay khách hàng xếp hàng dài, những lời cảm ơn nghẹn ngào v́ “lấy lại được nhan sắc”. Song song đó là những chiến dịch từ thiện rầm rộ: tặng quà vùng sâu vùng xa, hỗ trợ y tế, làm chương tŕnh cộng đồng… tất cả đều được quay dựng công phu, cắt ghép, tung lên mạng xă hội như bằng chứng cho h́nh ảnh “doanh nhân thành đạt – tấm ḷng vàng”.
Trong những video ấy, Phan Thị Mai thường xuất hiện với lời khẳng định quen thuộc: “Làm đúng pháp luật để phát triển lâu dài”. Hàng trăm ngh́n khách hàng tin vào câu nói đó, tin vào h́nh ảnh “chị chủ tốt bụng”, tin vào những slogan mỹ miều hơn là vào thành phần ghi trên vỏ hộp. Khi vụ án bị khởi tố, người ta mới giật ḿnh: thứ được bán ra, ngoài các hoạt chất không như quảng cáo, c̣n là ảo tưởng về vẻ đẹp có thể mua được bằng vài trăm ngh́n đồng qua một cú click. “Trận đánh đẹp” hay khúc dạo đầu của một cơn địa chấn lớn hơn?
Từ góc nh́n pháp luật, vụ án Doctor Magic là một trong những minh họa điển h́nh cho cách mà hàng kém chất lượng, thủ đoạn buôn lậu, làm giả hồ sơ có thể len vào thị trường thông qua các lỗ hổng trong quản lư nhập khẩu, cấp số công bố mỹ phẩm, kiểm soát quảng cáo trên mạng. Hàng triệu phụ nữ trở thành nạn nhân tiềm năng của những sản phẩm rẻ tiền đội lốt cao cấp, sức khỏe làn da bị đem ra đánh cược trên bàn cờ lợi nhuận.
Từ góc nh́n chính trị, rất khó để tách vụ Mailisa khỏi bối cảnh nhân sự nóng bỏng ở Hà Nội. Khi một Chủ tịch thành phố mới nhậm chức đă phải nhập viện, cùng lúc một “sân sau” khổng lồ bị đánh sập, người ta khó ḷng tin rằng tất cả chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên. Trong bối cảnh Đại hội 14 đang đến gần, mỗi vụ án kinh tế lớn đều mang theo dư chấn trong ván cờ nhân sự: ghế nào trống ra, ai sẽ ngồi vào, phe nào mất chỗ đứng, phe nào ghi điểm trước công luận với khẩu hiệu “đánh tham nhũng”, “bảo vệ sức khỏe cộng đồng”.
Cơ quan điều tra khẳng định sẽ tiếp tục mở rộng vụ án, làm rơ các hành vi vi phạm khác trong quá tŕnh hoạt động kinh doanh của hệ sinh thái Mailisa. Nhưng dư luận th́ đă nh́n thấy nhiều hơn: không chỉ là cuộc bóc gỡ một “đế chế ảo” mỹ phẩm bẩn, mà c̣n là màn tŕnh diễn sức mạnh của Bộ Công an và phe quyền lực đứng sau. “Trận đánh đẹp” – nếu có – không chỉ là trận đánh vào vài hộp kem, vài siêu xe hay vài trăm lượng vàng, mà là cú đánh vào cả một mạng lưới quan hệ, nơi chiếc ghế Chủ tịch Hà Nội chỉ là một điểm nút trong ván cờ lớn.
Và rồi, khi những ồn ào quanh bệnh t́nh của ông Nguyễn Đức Trung lắng xuống, khi bản kết luận điều tra Mailisa được công bố đầy đủ, câu hỏi c̣n lại vẫn là: liệu hệ thống có đủ dũng khí để nh́n thẳng vào những lỗ hổng đă cho phép Doctor Magic sống khỏe suốt nhiều năm – hay mọi thứ lại kết thúc ở vài bản án, vài lời “rút kinh nghiệm sâu sắc”, trong khi những ván cờ âm thầm khác tiếp tục được bày ra, chờ đến ngày có thêm một “trận đánh đẹp” mới?
Bàn phím là thiết bị nhập liệu gồm các phím kư tự, cho phép người dùng gơ văn bản, nhập dữ liệu trên máy tính và điện thoại. Bàn phím QWERTY là chuẩn bàn phím phổ biến nhất hiện nay, được đặt tên theo 6 chữ cái đầu tiên ở hàng trên cùng: Q-W-E-R-T-Y. Loại bàn phím này xuất hiện từ thời máy đánh chữ và đến nay vẫn được ứng dụng rộng răi trên máy tính, điện thoại và nhiều thiết bị khác.
Vào những năm 1860, một chính trị gia, thợ in, nhà báo và nhà phát minh nghiệp dư ở Milwaukee tên là Christopher Latham Sholes đă dành thời gian rảnh rỗi để phát triển nhiều loại máy móc nhằm nâng cao hiệu quả công việc. Một trong những phát minh quan trọng nhất của ông là chiếc máy đánh chữ đời đầu, được cấp bằng sáng chế vào năm 1868 cùng một số đồng nghiệp.
Bàn phím ban đầu của máy đánh chữ giống như một chiếc đàn piano và được sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái gồm khoảng hai chục phím. Nhóm nghiên cứu tin rằng đây sẽ là cách sắp xếp hiệu quả nhất, giúp người dùng dễ dàng t́m vị trí các chữ cái. Các phím được lắp trên thanh kim loại liên kết với đầu in, khi nhấn phím nào th́ chữ đó sẽ được in lên giấy.
Tuy nhiên, một vấn đề nghiêm trọng đă xuất hiện. Các thanh nối phím và tấm chữ được treo bên dưới giấy, khi người dùng gơ nhanh một loạt các chữ cái có thanh chữ gần nhau, bộ máy tinh vi này sẽ bị kẹt. Người gơ buộc phải dùng tay gỡ các thanh ra, gây gián đoạn công việc và thường để lại vết bẩn trên mặt giấy.
Giải pháp tái sắp xếp phím
James Densmore, nhà kinh doanh làm việc chung với Sholes, đă đề xuất giải pháp: thiết kế lại bàn phím để tách các chuỗi chữ cái phổ biến nhất như "th" hoặc "he" ra xa nhau. Về lư thuyết, hệ thống QWERTY sẽ tối đa hóa việc tách biệt nhiều cặp chữ cái thường dùng.
Nguyên mẫu năm 1873 được Sholes sử dụng để tŕnh diễn công nghệ cho hăng Remington. Sholes đă sắp xếp bàn phím theo một cách ngẫu nhiên, không theo quy tắc cố định, nhằm mục đích khiến người gơ phải chậm lại. Logic ở đây là khi gơ chậm lại, tỷ lệ gặp lỗi cơ học sẽ thấp hơn.
Đầu những năm 1870, Sholes và đồng nghiệp kư kết thỏa thuận sản xuất với nhà sản xuất Remington - một công ty được trang bị tốt, quen thuộc với việc sản xuất máy móc chính xác. Công ty bắt đầu bán máy đánh chữ với giá 125 đô la (tương đương hơn 3.000 đô la ngày nay) vào năm 1874. Máy có hơn 40 phím và cách sắp xếp chữ cái hoàn toàn trái ngược với trực giác.
Đến năm 1891, Remington tuyên bố đă có hơn 100.000 máy đánh chữ sử dụng bàn phím QWERTY. Số phận của bàn phím đă được định đoạt vào năm 1893, khi một số nhà sản xuất máy đánh chữ lớn nhất, bao gồm Remington, sáp nhập để thành lập Công ty Máy đánh chữ Union và áp dụng QWERTY làm tiêu chuẩn.
Ngoài việc sản xuất máy đánh chữ, Remington c̣n cung cấp các khóa đào tạo với một khoản phí. Những người đánh máy học trên hệ thống độc quyền này sẽ trung thành với thương hiệu, v́ vậy các công ty muốn thuê người đánh máy được đào tạo bài bản phải trang bị máy Remington cho văn pḥng. Chiến lược này vẫn hiệu quả cho đến ngày nay, tương tự như cách Apple xây dựng lượng người hâm mộ trung thành thông qua hệ sinh thái sản phẩm.
Giả thuyết mă Morse
Mặc dù lư thuyết về việc thiết kế QWERTY để giảm lỗi cơ học được phổ biến rộng răi, một nghiên cứu năm 2011 của các nhà nghiên cứu Koichi Yasuoka và Motoko Yasuoka tại Đại học Kyoto đă đưa ra góc nh́n khác. Họ kết luận rằng hệ thống QWERTY ra đời chủ yếu để đáp ứng nhu cầu của nhóm người dùng ban đầu: các nhân viên điện báo cần sao chép nhanh các thông điệp mă Morse.
Mă Morse Mỹ biểu thị Z là "...", thường bị nhầm lẫn với SE - được sử dụng phổ biến hơn. Do đó, chữ S cần được đặt gần cả Z và E trên bàn phím để nhân viên điện báo có thể gơ nhanh. Các nhà nghiên cứu cho rằng bàn phím đă phát triển qua nhiều năm như kết quả trực tiếp từ phản hồi của các nhân viên điện báo.
Họ cũng phản bác giả thuyết cho rằng Sholes muốn làm chậm tốc độ đánh máy: "Tốc độ của máy thu Morse phải bằng tốc độ của máy phát Morse. Nếu Sholes thực sự sắp xếp bàn phím để làm chậm người vận hành, họ sẽ không thể bắt kịp máy phát Morse".
Mặc dù đă bán thiết kế cho Remington ngay từ đầu, bản thân Sholes cũng không hoàn toàn tin rằng QWERTY là hệ thống tốt nhất. Ông tiếp tục phát minh ra những cải tiến và giải pháp thay thế trong suốt quăng đời c̣n lại, bao gồm một số bố cục bàn phím hiệu quả hơn. Ông đă nộp đơn xin cấp bằng sáng chế cho bàn phím XPMCH vào năm 1889, một năm trước khi qua đời.
Dù có nhiều tranh căi về nguồn gốc và hiệu quả, bàn phím QWERTY vẫn là chuẩn được sử dụng rộng răi nhất trên toàn cầu cho đến ngày nay.
Những ngày gần đây các diễn đàn của người Việt trong và ngoài nước xôn xao câu chuyện: cựu Thủ tướng, cựu Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc được con trai là Nguyễn Xuân Hiếu – một công dân Hoa Kỳ – bảo lănh sang Mỹ “đoàn tụ”, nhưng hồ sơ bị phía Mỹ từ chối.
Tất cả mới chỉ dừng lại ở mức độ tin đồn, chưa có xác nhận chính thức từ bất kỳ phía nào. Thế nhưng chỉ cần bấy nhiêu cũng đủ để dấy lên vô số b́nh luận, clip phân tích, livestream kéo dài hàng tiếng. Người th́ châm biếm, kẻ mỉa mai, có người lại b́nh thản: “Đi hay ở là quyền của mỗi người, vấn đề là nước thứ hai có cho nhập cư hay không.”
Ở một góc khác, có tiếng cười ha hả: “Chắc sợ cộng sản cài người qua hoạt động ở Mỹ đó mà!” – câu nói nửa đùa nửa thật, nhưng gói ghém tâm trạng chung của không ít người: cảm giác trớ trêu khi một nhân vật từng đứng trên đỉnh quyền lực của chế độ cộng sản lại bị cho là vướng ngay chính cái mác “đảng viên cộng sản” khi bước tới cửa di trú Hoa Kỳ. Luật di trú Mỹ và câu hỏi gai góc về ‘đảng viên cộng sản’
Nếu giả sử có một bộ hồ sơ bảo lănh đúng như lời đồn, chuyện bị từ chối cũng không phải điều quá khó hiểu dưới góc nh́n pháp lư. Trong các mẫu đơn xin visa định cư của Mỹ, luôn có một loạt câu hỏi bắt buộc: đương đơn có từng là đảng viên cộng sản hay đảng Quốc Xă (Nazi) hay không, có tham gia các tổ chức toàn trị nào không… Đây không phải câu hỏi để cho có; nhiều người đă bị kẹt lại ở chính ô “Yes/No” ấy.
Về nguyên tắc, thành viên một đảng cộng sản là đối tượng có thể bị từ chối cấp visa định cư. Luật có một số ngoại lệ: người đă rời bỏ đảng từ nhiều năm trước, tham gia một cách h́nh thức khi c̣n nhỏ, hay bị ép buộc trong hoàn cảnh đặc biệt. Nhưng với những nhân vật từng nắm giữ vị trí cao, kư quyết định, đọc diễn văn, giữ chức Thủ tướng, Chủ tịch nước… th́ rất khó để thuyết phục rằng ḿnh chỉ là “đảng viên cho có lệ”.
Ông Nguyễn Xuân Phúc bị buộc thôi chức đầu năm 2023, rồi đến tháng 7/2025 bị cách hết mọi chức vụ trong Đảng. Nhưng bị mất chức không đồng nghĩa với việc không c̣n là đảng viên. Trừ khi trong im lặng, ông đă tự nguyện xin ra khỏi Đảng và có bằng chứng rơ ràng từ nhiều năm trước – điều mà phần đông dư luận đều nghi ngờ. Một bộ hồ sơ di trú khai trung thực, đối chiếu với lư lịch chính trị công khai, rất dễ dẫn tới kết luận bất lợi cho đương đơn.
Những đảng viên ‘nhạt Đảng, khô Đoàn’ t́m đường định cư
Thực tế, cũng đă có không ít người từng là đảng viên CS Việt Nam sang Mỹ định cư hợp pháp. Điểm chung của họ, theo kinh nghiệm của những người am hiểu hồ sơ, là đă “nhạt Đảng, khô Đoàn, xa rời chính trị” từ lâu – mượn lại chính cụm từ từng được ông Nguyễn Phú Trọng dùng để phê phán cán bộ.
Nói cụ thể hơn, họ lặng lẽ ra khỏi Đảng nhiều năm trước khi nộp đơn, không c̣n giữ bất kỳ chức vụ lănh đạo nào, không liên quan đến bộ máy đàn áp hay tuyên truyền. Sau một khoảng thời gian đủ dài, thường ít nhất 5 năm, họ có thể giải tŕnh với phía Mỹ rằng việc tham gia Đảng chỉ là chuyện quá khứ, không c̣n ràng buộc về tư tưởng hay tổ chức.
Những trường hợp đó rất khác với một nhân vật từng đứng ở vị trí “tứ trụ triều đ́nh”, gắn liền với vô số quyết sách, chiến dịch, kư tá. Từ góc nh́n di trú, đây không c̣n là câu chuyện của một cá nhân b́nh thường mà là biểu tượng của cả một hệ thống. Bởi vậy, nếu tin đồn bị từ chối là thật, th́ đó đơn giản là hệ quả tất yếu của những ḍng chữ lạnh lùng trong luật di trú Hoa Kỳ.
Từ Phủ Chủ tịch đến mơ ước ‘thẻ xanh’: nghịch lư của giới cầm quyền
Điều khiến dư luận chú ư không chỉ là câu chuyện một hồ sơ bị “rớt”, mà là h́nh ảnh tượng trưng phía sau nó. Một người từng ở đỉnh cao quyền lực của chế độ, từng tuyên thệ trung thành với “định hướng xă hội chủ nghĩa” và lên án “thế lực thù địch”, nay lại được cho là muốn sang chính “đế quốc Mỹ” – nơi lâu nay bị tuyên truyền như kẻ đối đầu ư thức hệ – để an hưởng tuổi già bên con cháu.
H́nh ảnh ấy, dù chỉ ở dạng tin đồn, vẫn làm nhiều người bật cười chua chát. Nó khớp với cảm giác của không ít người Việt về tầng lớp quan chức: miệng th́ rao “xây dựng CNXH”, nhưng con cái, tài sản, bất động sản lại âm thầm hướng về phương Tây. Từ góc nh́n ấy, câu chuyện ông Phúc chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh rộng hơn về sự đứt găy niềm tin: người cầm lái con tàu lại không muốn sống trên chính con tàu đó.
Trong các comment trên mạng, có người mỉa: “Ḅ đỏ, DLV, AK47 đâu, vô nhận hàng đi chứ!” – như một lời gọi tên cả bộ máy tuyên truyền từng hết lời ca tụng lănh đạo, giờ bỗng im bặt khi xuất hiện tin đồn ông cựu Chủ tịch muốn “thoát thân” sang Mỹ. Ở một thái cực khác, có người b́nh luận bâng quơ: “Đi hay ở là quyền của mỗi người, chẳng việc ǵ phải xin ư kiến thiên hạ.” Chỉ khác là với những người từng nắm quyền lực, lựa chọn cá nhân ấy không c̣n là chuyện riêng tư nữa. Tin đồn và bài học về trách nhiệm chính trị
Dĩ nhiên, cho đến lúc này, tất cả mới chỉ là lời truyền miệng. Có thể rồi đây sẽ xuất hiện những thông tin xác nhận, cũng có thể vụ việc chưa từng tồn tại và tất cả chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng tập thể. Nhưng dù thế nào, phản ứng của dư luận trước tin đồn này vẫn đáng để suy ngẫm.
Nó cho thấy người dân nhạy cảm thế nào với câu chuyện “đi – ở” của giới lănh đạo. Khi người từng đứng trên bục cao nay bị đồn là phải xếp hàng trước lănh sự quán Mỹ như bất kỳ di dân nào khác, nhiều người bỗng nhận ra một sự thật: quyền lực chính trị ở trong nước không giúp được ǵ trước những nguyên tắc lạnh lùng của một nền pháp trị khác. Tấm thẻ đảng từng mở ra mọi cánh cửa trong hệ thống, bỗng trở thành vật cản trước cánh cửa di trú Hoa Kỳ.
Nếu có một điều tích cực rút ra từ câu chuyện này, có lẽ là bài học về trách nhiệm. Những người đang cầm quyền hôm nay, nếu mai sau cũng mơ ước một tấm “thẻ xanh” nơi xứ khác, nên tự hỏi ḿnh: đă để lại di sản ǵ cho đất nước mà ḿnh sắp rời đi? Và những công dân b́nh thường, dù yêu hay ghét chế độ, cũng thấy rơ thêm một điều: tương lai của chính ḿnh rốt cuộc không thể đặt vào tay những người mà ngay cả họ cũng không đủ tin tưởng để ở lại sống cùng.
Năm mặt trận pháp lư và câu hỏi sống c̣n của VinFast
Tính đến tháng 11/2025, VinFast đang cùng lúc đối mặt với bốn vụ kiện dân sự và một cuộc điều tra an toàn tại Mỹ. Đó không chỉ là vài tranh chấp lặt vặt, mà là cả một “trận đồ pháp lư” kéo dài nhiều năm, từ tốc độ sạc chậm, chứng khoán, bản quyền cho đến an toàn tính mạng người dùng. Nếu viễn cảnh xấu nhất xảy ra – thua hết, không thương lượng, không giảm trừ – tổng chi phí bồi thường, phạt và khắc phục có thể leo lên 800 triệu đến 1,5 tỷ USD, tương đương 20.000 – 38.000 tỷ đồng. Con số này đặt cạnh khoản lỗ 812 triệu USD chỉ trong quư 2/2025 cho thấy đây không c̣n là chuyện “đau một chút rồi thôi”, mà là câu hỏi sống c̣n về tài chính và chiến lược mở rộng tại Mỹ. Vụ sạc chậm: từ trải nghiệm người dùng đến class action
Vụ kiện tập thể về tốc độ sạc chậm của VF 8 Plus AWD là quả bom dễ nổ nhất về mặt tâm lư khách hàng. Khoảng 3.000 – 5.000 xe bị ảnh hưởng, và các nguyên đơn cho rằng xe sạc chậm hơn quảng cáo, gây bất tiện, mất giá, thậm chí tổn thất tinh thần lẫn chi phí thời gian. Nếu VinFast thua, mức bồi thường cá nhân có thể từ 5.000 đến 20.000 USD/xe, kéo tổng thiệt hại lên khoảng 50 – 200 triệu USD, tương tự những vụ Hyundai/Kia từng phải chi khoảng 100 triệu USD cho vấn đề pin. Hiện vụ này được tạm dừng chờ trọng tài, nhưng chỉ cần cán cân chứng cứ nghiêng về phía người dùng, số tiền trăm triệu USD có thể trở thành hiện thực.
Cơn ác mộng chứng khoán: cổ đông VFS và trận chiến dài hơi
Đau đầu thứ hai là vụ kiện tập thể chứng khoán, khi cổ phiếu VFS lao dốc tới 84%, từ 37 USD về quanh 5,64 USD. Hàng chục ngh́n cổ đông cho rằng họ bị “dẫn dắt” bởi những thông tin và kỳ vọng không phản ánh đúng rủi ro, dẫn đến tổng thiệt hại thị trường khoảng 1 – 2 tỷ USD. Trong các vụ tương tự, toà án và các bên thường thương lượng ở mức 20 – 30% thiệt hại, cộng một phần tiền phạt, kéo gói bồi thường ước tính 200 – 500 triệu USD. Một số phân tích bi quan thậm chí cho rằng nếu VinFast thua nặng, con số có thể chạm ngưỡng 1 tỷ USD. Đây là mặt trận pháp lư vừa phức tạp, vừa kéo dài, vừa bào ṃn uy tín niêm yết của một hăng xe non trẻ trên đất Mỹ.
Bản quyền thép và bóng ma lệnh cấm nhập khẩu
Vụ kiện vi phạm bản quyền của ArcelorMittal không chỉ là câu chuyện tiền bản quyền. Nếu ṭa xác định VinFast sử dụng giải pháp, vật liệu hoặc công nghệ thuộc sở hữu của nguyên đơn mà không được phép, mức bồi thường có thể lên tới 50 – 150 triệu USD, bao gồm phí bản quyền, thiệt hại kinh doanh và lăi phạt. Nguy hiểm hơn, vụ việc c̣n được soi chiếu song song tại Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ (ITC), nơi lệnh cấm nhập khẩu là một vũ khí pháp lư rất thật. Nếu VF 8 – và thậm chí các ḍng VF 3, 6, 7, 9 – bị vướng lệnh hạn chế hoặc cấm nhập vào Mỹ, thiệt hại không chỉ c̣n là vài chục hay vài trăm triệu tiền mặt, mà là đ̣n giáng trực tiếp vào chiến lược toàn cầu hoá của VinFast.
“Tiền nhà chưa trả”: vụ kiện nhỏ nhưng phản ánh kỷ luật tài chính
Vụ kiện không trả tiền thuê showroom tại Palo Alto nghe qua chỉ là “chuyện lẻ”: nợ gốc 356.000 USD cho 12 tháng thuê chưa thanh toán, tổng cộng khoảng 500.000 USD nếu tính thêm lăi và phạt. So với những con số trăm triệu, đây là vụ việc nhỏ nhất và cũng dễ dàn xếp nhất. Tuy nhiên, ở góc độ h́nh ảnh, nó để lại mùi vị không dễ chịu: một hăng xe muốn xây dựng h́nh ảnh toàn cầu nhưng lại bị lôi ra toà v́ tiền nhà chưa trả, đứng cạnh các vụ class action và điều tra an toàn. Nó đặt câu hỏi về kỷ luật tài chính và cách VinFast xử lư các cam kết hợp đồng ở thị trường khó tính như Mỹ.
NHTSA và “vết trượt” an toàn LKA trên VF 8
Cuộc điều tra sơ bộ PE24025 của NHTSA về hệ thống hỗ trợ giữ làn đường (LKA) trên VF 8 đời 2023 – 2024 tưởng chừng là cơn băo lớn, nhưng tạm thời đă dịu lại. Nguyên nhân: VinFast chủ động thu hồi 6.314 xe (Recall số 25V-559) vào tháng 8/2025, cập nhật phần mềm qua OTA để giảm rung lắc vô lăng, cải thiện khả năng tài xế can thiệp và tối ưu chuyển tiếp giữa chế độ tự động và thủ công. NHTSA dựa trên 14 khiếu nại của khách hàng, không ghi nhận tai nạn chết người nào gắn trực tiếp với lỗi LKA, dù có một vụ tử vong ở California tháng 4/2024 được dư luận chú ư. Khi nhà sản xuất đă thu hồi và khắc phục, Văn pḥng Điều tra Lỗi (ODI) tạm đóng hồ sơ – đúng quy tŕnh chuẩn. Tuy vậy, chi phí cho VinFast vẫn không nhỏ: từ 20 đến 100 triệu USD để tổ chức thu hồi, cập nhật, chăm sóc khách hàng. Và nguy cơ vẫn lơ lửng: nếu khiếu nại mới phát sinh, NHTSA hoàn toàn có thể mở lại điều tra, thậm chí kích hoạt một làn sóng class action mới liên quan đến an toàn.
Cộng dồn thiệt hại: 800 triệu hay 1,5 tỷ USD?
Nếu chỉ nh́n từng vụ riêng lẻ, nhiều người sẽ có cảm giác “chắc cũng xong xuôi được”. Nhưng khi cộng lại, bức tranh trở nên nặng nề:
– Vụ sạc chậm VF 8: 50 – 200 triệu USD.
– Vụ chứng khoán VFS: 200 – 500 triệu USD, kịch bản xấu có thể tiến gần 1 tỷ.
– Vụ bản quyền ArcelorMittal: 50 – 150 triệu USD.
– Vụ tiền thuê showroom: khoảng 0,5 triệu USD.
– Thu hồi và điều tra LKA: 20 – 100 triệu USD.
Tổng ước tính “mềm” rơi vào khoảng 320 – 1,006 tỷ USD. Nếu tính thêm khả năng phạt cao, mở rộng phạm vi bồi thường hoặc những hệ quả gián tiếp (như hạn chế kinh doanh), kịch bản 800 triệu – 1,5 tỷ USD hoàn toàn không phải chuyện bịa. Trên thực tế, đa số các vụ sẽ kết thúc bằng thỏa thuận (settlement) với mức giảm 20 – 50% so với trần thiệt hại, nhưng điều đó không xoá bỏ áp lực đè lên bảng cân đối kế toán của VinFast.
Không chỉ là tiền: uy tín, North Carolina và cánh cửa Mỹ
Tiền có thể vay, có thể bơm thêm, có thể đốt tiếp. Nhưng thứ khó mua nhất lại là thời gian và uy tín. Một startup xe điện non trẻ vào thị trường Mỹ với tham vọng xây nhà máy hàng tỷ USD tại North Carolina, nhưng lại bước vào năm 2026 – 2028 với gánh nặng các vụ kiện, thu hồi, điều tra… th́ h́nh ảnh trong mắt nhà đầu tư, người tiêu dùng và cả giới quản lư sẽ thay đổi đáng kể. Việc nhà máy North Carolina bị tŕ hoăn đến năm 2028 không chỉ là một ḍng tin tiến độ, mà là dấu hiệu cho thấy VinFast phải co lại, tính toán lại đường đi trong bối cảnh “vết xe Tesla, Lucid, Rivian…” vẫn c̣n sờ sờ trước mắt. Mỗi vụ kiện, mỗi cuộc điều tra đều là lời nhắc nhở rằng thị trường Mỹ không dễ dăi với các thử nghiệm vội vàng.
Khi bài toán pháp lư quyết định tương lai một thương hiệu
Câu hỏi “Nếu VinFast thua hết 5 vụ kiện và điều tra, phải đền bao nhiêu?” thực chất không chỉ là tṛ chơi cộng trừ nhân với vài con số trăm triệu USD. Đó là bài toán về độ chịu đựng tài chính của một hăng xe đang lỗ nặng, về niềm tin của cổ đông, về sự kiên nhẫn của khách hàng, và về khả năng VinFast có đủ thời gian để trưởng thành trong một thị trường khắc nghiệt như Mỹ hay không. Trong kịch bản đẹp, họ dàn xếp được hầu hết, cắt giảm thiệt hại, nâng chất lượng sản phẩm, sửa sai và dần lấy lại niềm tin. Trong kịch bản xấu, những phán quyết bất lợi, cộng thêm tiến độ tŕ trệ của nhà máy và sự hoài nghi của thị trường, có thể biến 800 triệu – 1,5 tỷ USD thành ranh giới giữa một giấc mơ toàn cầu và một bài học đắt giá về sự vội vàng. Và ở giữa hai kịch bản ấy, từng đơn kiện, từng bản thu hồi, từng quyết định pháp lư sắp tới sẽ là những bước chân quyết định xem VinFast bước qua, hay hụt chân trên đất Mỹ.
PGS.TS Ngô Thị Minh Thùy (SN 1984), cựu thí sinh Olympia và thủ khoa Đại học Bách khoa Hà Nội, đang làm việc tại Viện Nghiên cứu ung thư Knight ở Mỹ.
Trong chương tŕnh Gala 25 năm Đường lên đỉnh Olympia, nhiều thế hệ thí sinh từng góp mặt ở sân chơi tri thức có dịp hội ngộ. Một trong những gương mặt gây chú ư là PGS.TS Ngô Thị Minh Thùy, thí sinh của mùa Olympia thứ 2. Chị hiện là nhà khoa học đang làm việc tại Viện Nghiên cứu Ung thư Knight thuộc Đại học Y khoa và Khoa học Oregon (Mỹ).
PGS.TS Ngô Thị Minh Thùy hiện công tác tại Viện Nghiên cứu ung thư Knight của Đại học Y khoa và Khoa học Oregon, Mỹ.
Chia sẻ tại sự kiện, PGS.TS Minh Thùy hồi nhớ về chặng đường đặc biệt mở ra cho ḿnh từ chính chương tŕnh. Tiến sĩ Thùy lớn lên ở vùng quê nhỏ của tỉnh Thái Nguyên và việc bước ra khỏi lũy tre làng để tham dự sân chơi Olympia năm ấy là bước ngoặt lớn.
“Lần đầu tiên tôi được tới Thủ đô rộng lớn, được lên truyền h́nh và quan trọng là cơ hội được tiếp xúc với nhiều bạn giỏi hơn ḿnh. Tôi cũng chỉ tham gia đến ṿng thi tháng và thấy nhiều người giỏi hơn ḿnh nhiều”, PGS.TS Ngô Thị Minh Thùy kể.
Dừng chân ở ṿng thi tháng, nhưng hành tŕnh tại cuộc thi đă chắp cánh cho ước mơ lớn hơn. “Xuất phát từ việc ngưỡng mộ các bạn và sau đó muốn ḿnh được giỏi như các bạn, tôi bắt đầu nung nấu và nuôi dưỡng ước mơ, mong muốn đi ra khỏi lũy tre làng, để khám phá thế giới”, chị Thùy kể.
Ngô Thị Minh Thùy là cựu thí sinh Đường lên đỉnh Olympia mùa thứ 2.
Năm 2002, Ngô Thị Minh Thùy thi đỗ vào lớp Kỹ sư tài năng - Đại học Bách khoa Hà Nội. Chị trở thành thủ khoa đầu ra của toàn khối khóa 47 sau đó, chị nhận học bổng thạc sĩ tại Hà Lan (2007–2009). Chị tiếp tục đạt Học bổng Gregorio Weber cho nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành Lư Sinh (ĐH Illinois, Mỹ năm 2009).
PGS.TS Ngô Thị Minh Thùy cũng đạt không ít thành tích đáng nể như: Ba lần đạt giải Best Poster và Best Talk trong những hội nghị chuyên ngành (Hội nghị Lư Sinh và Sinh Học Tính Toán năm 2014 tại đại học Illinois, Hội nghị Trung Mỹ về Chromatin và Epigenetics tại Winsconsin năm 2014, Hội nghị về Phát Triển Quang Học Hiện Đại tại Hà Lan năm 2009).
Chị đang công tác tại Viện Nghiên cứu ung thư Knight của Đại học Y khoa và Khoa học Oregon, Mỹ. PGS.TS Ngô Thị Minh Thuỳ nghiên cứu chẩn đoán ung thư sớm thông qua xét nghiệm máu.
Tại Gala, chị giải thích rơ hơn về hướng nghiên cứu mà chị và các cộng sự đang theo đuổi. Cốt lơi của công nghệ chẩn đoán ung thư sớm là t́m ra những “tín hiệu” mà khối u gửi vào máu trong quá tŕnh sinh trưởng và tương tác với các tế bào, cơ quan khác. Bên cạnh đó, khi tế bào ung thư phát triển nhanh, chúng cũng chết đi nhanh, tạo ra thêm các vật chất di truyền trôi vào máu. Cả hai cơ chế này đều để lại dấu vết có thể thu thập và giải mă.
Chị cho biết pḥng thí nghiệm của ḿnh đi đầu trong phân tích RNA và đă đăng kư bản quyền công nghệ khôi phục dữ liệu ADN từ máu. Từ nền tảng này, nhóm nghiên cứu phát triển các xét nghiệm chuyên biệt cho từng loại ung thư, trong đó có cả những dạng bệnh khó như ung thư tụy.
Công tŕnh của PGS.TS Ngô Thị Minh Thùy cùng các cộng sự tại pḥng thí nghiệm từng được xếp vào top 10 nghiên cứu có ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực Y sinh, năm 2019 và 2020.
Chiều 25/11, Ban Chấp hành Đảng bộ Hà Nội khóa XVIII họp Hội nghị lần thứ ba. Nhưng điều gây chú ư nhất không phải nội dung hội nghị, mà là sự biến mất khó hiểu của tân Chủ tịch Hà Nội Nguyễn Đức Trung.
Một hội nghị quan trọng, dưới sự chủ tŕ của Nguyễn Duy Ngọc – đàn em thân tín của Tô Lâm, mà Chủ tịch Thành phố lại không có mặt. Đây không phải chuyện bận việc đột xuất, mà là một tín hiệu chính trị.
Ngay lập tức, tin đồn lan ra: ông Nguyễn Đức Trung xin rời ghế chỉ sau 10 ngày tại vị. Nếu đúng, ông sẽ trở thành Chủ tịch Hà Nội có nhiệm kỳ ngắn kỷ lục, nhanh hơn cả một ṿng xét duyệt thủ tục hành chính ở phường.
Nhưng nh́n vào lịch sử chiếc ghế này, chẳng mấy ai bất ngờ. Nguyễn Đức Chung rồi đến Chu Ngọc Anh lần lượt vào tù. Nguyễn Sỹ Thanh đi đến đâu dân phẫn nộ đến đó. Và giờ, đến lượt Nguyễn Đức Trung vừa ngồi được chục ngày đă có nguy cơ “bay màu”.
Chiếc ghế Chủ tịch Hà Nội không c̣n là ghế nữa. Nó giống như một lời nguyền.
Trong chính trường, không có chuyện “biến mất bí ẩn”. Chỉ có hai khả năng: bị gạt ra ngoài cuộc chơi hoặc đang là món hàng để các phe mặc cả. Không rơ ông Trung rời đi v́ bị ép, tự nguyện, hay được kéo lên vị trí khác. Cũng có thể phe Thanh Hóa vốn cố đẩy ông ra Hà Nội không đủ lực để giữ khi bàn cờ quyền lực đang được sắp xếp lại.
Nhưng vấn đề không nằm ở ông Trung, mà nằm ở cách bộ máy trị v́ hơn 10 triệu dân lại thay người như thay áo. Người chưa kịp ngồi nóng ghế đă có người khác nhăm nhe thế chỗ. Một chính quyền mà nhân sự đảo liên tục th́ thử hỏi dân có yên ổn làm ăn nổi không?
Khi lănh đạo c̣n mải đấu đá, tranh ghế, tái cơ cấu quyền lực, người dân vẫn phải sống trong một thành phố mỗi lần đổi Chủ tịch là một lần bất an: chính sách thay đổi, dự án đ́nh trệ, bộ máy rối loạn, và tương lai của Thủ đô trở thành pḥng thí nghiệm của những cuộc thử nghiệm chính trị.
Nếu tân Chủ tịch Nguyễn Đức Trung thực sự “ra đi” chỉ sau 10 ngày, th́ đừng hỏi v́ sao dân ngày càng mất niềm tin. V́ rơ ràng ghế c̣n không ổn, nói ǵ đến dân.
Thu Nhi
Sáng 24-11, giữa khung cảnh hội nghị hoành tráng, Tổng Bí thư Tô Lâm lại cất lên lời hứa quen thuộc: “Không để có khoảng trống, vùng tối mà công tác kiểm tra, giám sát của Đảng không vươn tới được.”
Dân th́ chỉ biết thở dài: “Lại nữa rồi, nói th́ sáng mà làm th́ tối.”
Ông Nguyễn Phú Trọng ngày xưa có câu thần chú “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Giờ ông Tô Lâm nâng cấp lên “không có khoảng trống, vùng tối”. Hai câu nghe đều lung linh, nhưng dân th́ chẳng c̣n tin nữa.
Nếu thật sự “không có vùng tối”, vậy vụ Mobifone mua AVG sao không đưa ra ánh sáng? Có dám khui lại không, dám chạm vào nhóm lợi ích khủng sau lưng không?
Nếu thật sự “không có khoảng trống”, vậy mấy ông Nguyễn Xuân Phúc, Vơ Văn Thưởng, Vương Đ́nh Huệ… những người vừa rớt khỏi ghế trong những cú điều chỉnh nhân sự gây chấn động có dám lật hồ sơ, khởi tố không?
Hay lại để đó cho bụi phủ, giống như bao bộ hồ sơ “không ai được nhắc tên”?
Rồi vụ ĐBQH Nguyễn Sỹ Cương tông ch.ết nữ sinh, sao vẫn không được tiết lộ.
Nếu thật sự “không có vùng tối”, th́ Miền Trung vừa ngập lụt, mất người mất của, v́ thủy điện xả lũ, có dám điều tra không?
Dám chỉ ra tên những doanh nghiệp thủy điện “vùng cấm tuyệt đối”, đằng sau là chính trị gia nào, uỷ ban nào, phe nào đang bảo kê?
Lời của các ông lănh đạo hiện nay giống như loa phường, nói rất to nhưng chẳng ai buồn nghe nữa. V́ nói th́ nhiều, làm th́ ít.
Dân không c̣n tin vào những câu sáo rỗng “vùng sáng, vùng tối”, “quyết liệt”, “kiên quyết” nữa đâu.
Bởi suốt bao năm qua, quan chức tham nhũng vẫn sống khỏe, tiền th́ chạy nhanh, c̣n công lư th́ chống gậy theo sau.
Thu Nhi
Chiều 25-11, Ban Chấp hành Đảng bộ TP Hà Nội khóa XVIII tổ chức Hội nghị lần thứ ba, họp bàn các nội dung quan trọng. Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc khẳng định TP sẽ kiên quyết đưa ra khỏi vị trí lănh đạo, quản lư những cán bộ yếu kém, vi phạm, không hoàn thành nhiệm vụ, mất uy tín.
Đúng là đệ của Tô Lâm, nên múa mồm cũng hay chẳng kém tổng bí thư là bao. Bao đời nay cán bộ yếu kém chuyên môn là điều dễ phát hiện nhất, ai cũng thấy cả. Thế nhưng bù lại là mạnh về quan hệ, chọn đúng phe đúng cánh, th́ dễ ǵ mà cho về vườn được. Ai sống ở Việt Nam cũng thuộc ḷng một bài học: “Năng lực có thể bồi dưỡng, chứ quan hệ th́ phải… nuôi từ trước.”
Nói đâu xa, ở Hà Nội th́ nh́n vào tấm gương Trần Sỹ Thanh - cựu Chủ tịch Hà Nội đấy. Lúc nhân dân thành phố ngụp lặn trong biển nước th́ Thanh sủi qua nước ngoài dạo chơi, rồi bao công tŕnh toàn "hứa mơm" chứ chẳng làm được tích sự ǵ cho thành phố. Ấy thế mà lại được "bay thẳng" lên làm chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương mới ghê.
Nói th́ lúc nào chẳng đẹp. C̣n thực hiện được bao nhiêu th́ lại là câu chuyện… nội bộ. Cuối cùng, có lẽ “yếu kém” không phải điều đáng sợ nhất, mà yếu nhưng lại tự tin v́ đứng đúng phe mới là thứ khiến người ta… ngán nhất.
Linh
Câu chuyện bà Melissa Trần (tên Việt: Trần Thị Mộng Tuyền) – một chủ tiệm nail sống ở Maryland, có thẻ xanh, có chồng và bốn con, tŕnh diện ICE đầy đủ hơn 20 năm – bị bất ngờ trục xuất về Việt Nam vào cuối năm 2025 đă gây chấn động cộng đồng người Việt tại Mỹ. Sự việc đặt ra câu hỏi: v́ sao một người sống ổn định và tuân thủ pháp luật ngần ấy năm lại bị đưa khỏi nước Mỹ?
Để hiểu điều này, cần nh́n vấn đề dưới góc độ luật di trú Hoa Kỳ, vốn rất phức tạp và đôi khi đi ngược cảm nhận công bằng của người dân.
1. Xuất phát điểm: bà đến Mỹ hợp pháp, có thẻ xanh
Bà Melissa đến Hoa Kỳ từ thập niên 1990 theo diện tị nạn. Sau đó bà trở thành thường trú nhân hợp pháp (LPR) – tức là người có thẻ xanh. Bà lập gia đ́nh, sinh bốn người con, mở tiệm nail và sống tại Hagerstown, Maryland.
Về mặt đời sống, bà là một người mẹ, một người vợ, một người lao động chân chính như bao người.
2. Sai lầm tuổi trẻ và bản án h́nh sự
Khoảng năm 2001–2002, khi mới 19 tuổi, bà vướng vào các hành vi liên quan đến:
- gian lận,
- giả mạo,
- ăn cắp hoặc viết chi phiếu giả.
Bà nhận tội và thi hành 6 tháng tù giam. Đó là một sai lầm khi bà c̣n rất trẻ, và bà đă trả giá cho nó bằng bản án h́nh sự.
Tuy nhiên, trong luật di trú, những tội danh này thuộc nhóm gọi là “Crimes Involving Moral Turpitude” (CIMT) – tức là các tội bị xem là vi phạm đạo đức xă hội. Công dân Mỹ phạm tội này th́ đi tù rồi về, hết chuyện. Nhưng người có thẻ xanh th́ có thể bị đưa ra ṭa di trú để trục xuất.
Chính điều này dẫn đến bước ngoặt tiếp theo.
3. Lệnh trục xuất ban hành từ hơn 20 năm trước
Sau khi măn hạn tù, vào khoảng năm 2003–2004, một thẩm phán di trú đă ra lệnh trục xuất đối với bà Melissa.
Lệnh này được xem là lệnh trục xuất cuối cùng (Final Order of Removal) – nghĩa là:
- hoặc bà không nộp đơn kháng cáo,
- hoặc kháng cáo nhưng thua.
Từ thời điểm đó, về mặt pháp lư, bà đă có lệnh phải rời khỏi Hoa Kỳ.
Thế nhưng bà vẫn ở lại.
4. V́ sao bà không bị trục xuất từ năm 2003?
Điều then chốt nằm ở chỗ:
- Việt Nam thời điểm đó không chấp nhận nhận lại những người từng rời Việt Nam trước một mốc thời gian nhất định (thường được nhắc đến là năm 1995).
- Muốn trục xuất một người, ICE phải có giấy thông hành (travel document) do nước gốc cấp. Nếu nước đó không cấp, ICE không thể ép.
- Khi Việt Nam không đồng ư nhận bà, Mỹ đành phải “treo” lệnh trục xuất, không thi hành được.
Nhưng họ cũng không huỷ lệnh. V́ vậy, bà rơi vào diện:
5. “Order of Supervision” – phải tŕnh diện suốt hơn 20 năm
Khi không thể trục xuất một người có lệnh cuối cùng, ICE dùng biện pháp:
- Order of Supervision – Lệnh giám sát.
- Người trong diện này:
- phải tŕnh diện ICE định kỳ,
- phải báo cáo mọi thay đổi nơi ở,
- đôi khi bị áp điều kiện ràng buộc như đeo ṿng theo dơi hoặc xin phép khi đi xa.
Bà Melissa tŕnh diện đều đặn hơn 20 năm, không trốn tránh, không vi phạm thêm.
Nhiều người nghĩ rằng thời gian dài như vậy sẽ “tự động xoá” lệnh. Nhưng luật di trú không có điều khoản đó. Lệnh trục xuất vẫn nằm im đó.
6. Năm 2025: Bị bắt lại khi tŕnh diện
Ngày 12/5/2025, trong một lần tŕnh diện b́nh thường tại ICE Baltimore, bà bị bắt giữ.
Sau đó bà bị đưa qua các trại giam ở:
- Louisiana,
- Arizona,
- Tacoma (Washington).
Tổng cộng bị giam khoảng 5 tháng.
Trong thời gian bị giam, bà kể rằng có lúc bị giữ đến 5 ngày mà không được tắm, không có bàn chải đánh răng, không có đồ vệ sinh cá nhân. Điều kiện ăn uống và sinh hoạt rất tệ.
Những điều này không phải lời đồn, mà do chính bà nói trên CBS Baltimore, Newsweek và các báo Mỹ.
7. Bà lên tiếng trước truyền thông – ICE “để ư”?
Sau khi được thả tạm thời vào tháng 10/2025, bà tiếp tục phải tŕnh diện.
Theo lời chồng bà kể lại:
Một nhân viên ICE hỏi bà:
“Chúng tôi nghe bà nói xấu ICE trên TV và báo chí. Có đúng không?”
Chi tiết này báo Mỹ chưa kiểm chứng độc lập, nhưng phù hợp với nhiều vụ việc ICE bị tố “trả đũa” những người lên tiếng về điều kiện giam giữ.
Dù không có bằng chứng rằng ICE trục xuất bà v́ lư do này, nhưng thực tế:
Việc bà công khai nói về điều kiện giam giữ tệ hại
Trong lúc ICE đang bị kiện tụng nhiều nơi
khiến họ không c̣n thiện chí nương tay.
8. Bước ngoặt lớn: Việt Nam bất ngờ cấp giấy thông hành
Khoảng giữa tháng 11/2025, điều mà suốt 20 năm chưa từng xảy ra đă xảy ra:
Việt Nam cấp giấy thông hành, đồng ư nhận lại bà Melissa Trần.
Đây chính là “mảnh ghép cuối cùng” để ICE có thể thực hiện lệnh trục xuất từ năm 2003–2004.
Và khi điều kiện đầy đủ:
ICE phải thi hành lệnh,
Không c̣n lư do pháp lư nào để tŕ hoăn vô thời hạn.
Chỉ vài ngày sau khi có giấy thông hành, bà bị đưa lên máy bay.
Ngày 17/11/2025, bà đă có mặt tại Hà Nội.
9. Kết luận: V́ sao bà bị trục xuất?
Gộp tất cả lại, có ba nhóm lư do chính:
(1) Lư do gốc rễ: Lệnh trục xuất từ 20 năm trước
Lệnh trục xuất vẫn c̣n tồn tại,
Chưa bao giờ được mở lại hay huỷ bỏ.
(2) Lư do quyết định: Việt Nam đồng ư nhận lại
Suốt 20 năm, Việt Nam từ chối → ICE không trục xuất được.
Năm 2025, Việt Nam thay đổi → ICE có đủ điều kiện pháp lư để thi hành.
(3) Lư do thực tế – yếu tố môi trường và thái độ ICE
Bà tố cáo điều kiện giam giữ trên TV, báo Mỹ.
ICE bị chú ư, bị soi xét.
Bà bị chất vấn v́ “nói xấu ICE”.
Việc này không phải lư do hợp pháp, nhưng có thể khiến ICE cứng rắn hơn, không dùng sự “linh hoạt” để tŕ hoăn hay khoan nhượng.
10. Góc nh́n con người
Về mặt pháp lư, ICE có quyền trục xuất bà khi có đủ điều kiện.
Nhưng về mặt lẽ phải và nhân tính:
- Một người đă sống ở Mỹ hơn 20 năm,
- Nuôi 4 đứa con,
- Đóng góp lao động,
- Đă trả giá cho sai lầm tuổi trẻ,
- Tŕnh diện nghiêm túc suốt mấy chục năm,
Việc bị tách khỏi gia đ́nh và đưa về Việt Nam chỉ v́ một lệnh cũ từ thời thiếu niên là một điều đau ḷng, gây tranh căi và khiến nhiều người cảm thấy bất công.
Diễn Đàn Người Việt Hải Ngoại. Tự do ngôn luận, an toàn và uy tín. V́ một tương lai tươi đẹp cho các thế hệ Việt Nam hăy ghé thăm chúng tôi, hăy tâm sự với chúng tôi mỗi ngày, mỗi giờ và mỗi giây phút có thể. VietBF.Com Xin cám ơn các bạn, chúc tất cả các bạn vui vẻ và gặp nhiều may mắn.
Welcome to Vietnamese American Community, Vietnamese European, Canadian, Australian Forum, Vietnamese Overseas Forum. Freedom of speech, safety and prestige. For a beautiful future for Vietnamese generations, please visit us, talk to us every day, every hour and every moment possible. VietBF.Com Thank you all and good luck.
