Có người hỏi tôi: “V́ sao anh chống Trump? Anh ghét ông ta đến thế sao?”
Câu hỏi đó đă sai ngay từ gốc rễ. Họ tưởng chống Trump là ghét một cá nhân, trong khi sự thật hoàn toàn ngược lại: tôi chống Trump v́ tôi yêu con người, yêu nước Mỹ, và yêu những giá trị tự do – nhân bản mà xứ sở này từng đại diện.
Tôi tin vào tự do kinh doanh, vào trách nhiệm cá nhân, vào gia đ́nh, tôn giáo, và kỷ luật đạo đức. Nghĩa là, trên nhiều mặt, tôi không xa lạ ǵ với “bảo thủ”. Nhưng bảo thủ không đồng nghĩa với bất nhân, và truyền thống không đồng nghĩa với tàn bạo. Điều khiến tôi chống Trump là việc ông ta khoác chiếc áo “bảo thủ” để phá hoại chính những giá trị ḿnh rao giảng, biến “ư thức hệ” thành cái khiên che giấu sự tàn nhẫn, và biến “tự do” thành thứ chỉ dành cho những người cùng màu da, cùng suy nghĩ.
Một ư thức hệ th́ có thể tranh luận. Nhưng nỗi sợ, nước mắt, và sự tan nát của các gia đ́nh th́ không thể tranh luận. Chúng hoặc là có thật, hoặc là không. Và dưới thời Trump, chúng hiện ra khắp nơi, quá nhiều, quá thật. NHỮNG VẾT THƯƠNG MÀ CHÍNH SÁCH ĐỂ LẠI TRÊN ĐỜI SỐNG CON NGƯỜI
Tôi chống Trump v́ tôi đă nh́n thấy những vết thương cụ thể mà ông ta gieo lên đời sống người dân Hoa Kỳ. Tôi nhớ h́nh ảnh một bà mẹ ôm đầu khóc khi đứa con trai 15 tuổi – sinh ra ở Texas, quốc tịch Mỹ – bị ICE giữ chỉ v́ nói tiếng Tây Ban Nha với bạn. Chỉ một câu nói b́nh thường trong một buổi phụ hồ đủ để biến một đứa bé thành “đối tượng khả nghi”. Giọng người mẹ kể lại run như người đứng giữa trận động đất. Không ai có quyền gieo nỗi kinh hoàng như thế vào một gia đ́nh vô tội – càng không phải một tổng thống.
Tôi nhớ một gia đ́nh ở Mississippi, nơi người cha bị bắt trong một cuộc bố ráp chỉ v́ trùng tên với ai đó trong danh sách. Ông bị đưa đi như một món đồ bị vứt, để lại ba đứa con hoảng loạn hỏi mẹ: “Ba con đi đâu? Ba có về không?”
Tôi nhớ lời kể của một cựu binh Mỹ từng phục vụ ở Iraq, bị giữ lại ở sân bay như đối tượng đáng nghi chỉ v́ mang họ Ả Rập. Anh nói: “Tôi đă cầm súng v́ nước Mỹ, nhưng nước Mỹ lại nh́n tôi như gián điệp.” Đó không chỉ là xúc phạm – đó là phản bội.
Những chuyện đó không phải tin đồn. Chúng nằm trong hồ sơ, trong lời khai, trong báo cáo nhân quyền, và trong nước mắt của người thật – nếu ai đủ can đảm nh́n thẳng.
COVID: KHI MỘT CÂU “TR̉ BỊP” GIẾT THÊM NHIỀU NGƯỜI
Tôi chống Trump v́ tôi đă thấy ông ta đối xử với sinh mạng như con số, và với sự thật như tṛ đùa. Khi Trump gọi COVID-19 là “tṛ bịp”, có người nghĩ đó chỉ là câu nói để lấy tràng pháo tay. Nhưng trong thực tế bệnh viện, câu nói ấy giết người. Người dân nghe tổng thống bảo đó là “tṛ lừa”, họ buông bỏ cảnh giác, tụ tập đông, không đeo khẩu trang, không xét nghiệm. Và rồi họ chết.
Trong thời gian đó, tôi làm việc trong bộ phận IT của một bệnh viện lớn. Tôi chịu trách nhiệm gửi báo cáo COVID mỗi ngày lên County, theo dơi số ca dương tính, số nhập viện, số tử vong, và vẽ những biểu đồ để ban giám đốc thấy t́nh h́nh đang xấu đi nhanh thế nào. Mỗi đường cong tăng lên không phải là nét vẽ vô tri – đó là những sinh mạng thật. Tôi thấy ICU kín giường, thấy báo cáo “không c̣n giường trống” dày lên từng tuần, thấy những cuộc họp khẩn kéo dài đến khuya.
Cùng lúc đó, vợ tôi – một y tá tại một bệnh viện lớn khác – phải trực tiếp chăm sóc bệnh nhân COVID. Mỗi ngày tôi nh́n vợ mặc đồ bảo hộ kín từ đầu đến chân, như lính cứu hỏa bước vào đám cháy, không phải v́ cô ấy muốn kịch tính, mà v́ một hơi thở sai có thể cướp cả gia đ́nh. Về đến nhà, vợ tôi phải dừng ngay trong garage, tháo từng lớp đồ bảo hộ, thay toàn bộ quần áo bỏ vào cái giỏ riêng mà cả nhà gọi là “giỏ đồ nguy hiểm”. Trong khoảng thời gian ấy, con cái không được chạy tới ôm mẹ. Một cái ôm trở thành điều xa xỉ.
Ngoài kia, những người chống vaccine hô “COVID là tṛ lừa”, “không cần khẩu trang”, “tự do quan trọng hơn bệnh vặt”. Nhưng trong bệnh viện – nơi tôi nh́n số liệu từng giờ và nơi vợ tôi nh́n bệnh nhân tắt thở mỗi ngày – chúng tôi thấy một sự thật khác hẳn: COVID giết người thật, và lời nói vô trách nhiệm của lănh đạo c̣n giết nhiều hơn.
MỘT XĂ HỘI TRỞ NÊN TÀN NHẪN HƠN
Tôi chống Trump v́ tôi thấy ông ta làm con người trở nên tàn nhẫn hơn. Một cảnh sát trưởng đảng Cộng ḥa từng nói thẳng rằng từ khi Trump lên, người ta “cho phép bản thân tàn nhẫn hơn”. Họ cảm thấy được cấp phép để chửi rủa, để chế nhạo kẻ yếu thế, để coi thường luật pháp.
Tôi thấy điều đó trong tràng cười của đám đông khi Trump bắt chước dáng đi của một kư giả khuyết tật. Khi hàng triệu người cười theo, tôi hiểu: đạo đức xă hội không sụp đổ trong một ngày, nó sụp dần theo từng tràng cười đểu cáng.
Trump không lănh đạo bằng sự chân thật, ông ta lănh đạo bằng cách tạo ra kẻ thù. Kinh tế có vấn đề, ông đổ cho người tị nạn. Có scandal, ông đổ cho truyền thông. Bộ máy nhà nước có sai phạm, ông đổ cho “đám phản quốc” trong nội bộ. Điều duy nhất ông không làm là tự nh́n vào gương. Một người luôn xem ḿnh là nạn nhân không bao giờ xứng đáng lănh đạo một đất nước hùng mạnh.
Nước Mỹ từng trải qua McCarthyism, kỳ thị người Nhật, Jim Crow – những thời kỳ mà sợ hăi tràn ngập. Trump không phát minh ra thù hận, ông chỉ mở khóa cho nó tràn ra khắp xă hội.
MAGA – CHIẾC Ô MÀU ĐỎ CHE CHỞ BÓNG MA DA TRẮNG THƯỢNG ĐẲNG
Trong chính trị, có những liên minh không cần kư giấy, nhưng ai cũng thấy. Phong trào MAGA là một liên minh như vậy. Trên mặt báo, Trump hiếm khi tự nhận ḿnh theo chủ nghĩa da trắng thượng đẳng. Trên bục vận động, ông đôi khi cũng nói vài câu chống bạo lực. Nhưng dưới lớp sơn mỏng đó, nước Mỹ đă thấy quá rơ: MAGA đang là chiếc ô chính trị lớn nhất che chắn cho sự hồi sinh của tư tưởng da trắng cực hữu.
Nếu không có MAGA, các nhóm white supremacists vẫn tồn tại, nhưng khó mà ngang nhiên, hợp pháp hóa đến vậy. MAGA không phát minh ra white supremacy, nhưng nó đem lại cho thứ tư tưởng lỗi thời ấy một mái hiên, tránh búa ŕu dư luận.
Trump là bậc thầy của những “tiếng huưt sáo” chính trị. Khi được yêu cầu lên án Proud Boys, ông không nói “hăy dừng lại”, mà nói: “Stand back and stand by.” Đó không phải là lời lên án, mà là một câu lệnh chờ thời. Proud Boys hiểu ngay, in câu đó lên áo, lên cờ như lời chúc phúc từ cấp trên.
Charlottesville 2017, một bên là người xuống đường chống kỳ thị, bên kia là neo-Nazi và white supremacists hô “Jews will not replace us”, vậy mà Trump vẫn nói: “Có rất nhiều người tốt ở cả hai phía.” Đó không chỉ là sai lầm đạo đức, mà là tín hiệu: MAGA sẽ không đóng sập cánh cửa trước mặt những kẻ cuồng tín màu da.
Có thể không phải ai ủng hộ MAGA cũng là phân biệt chủng tộc. Nhưng gần như tất cả các nhóm da trắng cực hữu đều chọn MAGA làm nhà. Trên đồi Capitol ngày 6/1, người ta thấy Proud Boys, Oath Keepers, Three Percenters, neo-Nazi… chen vai bên cạnh cờ Trump. Họ tin rằng họ đang làm điều ông muốn. Và điều đáng sợ nhất là Trump chưa bao giờ nói họ đă hiểu lầm.
Trong chính trị, im lặng đôi khi là đồng ư. Khi Trump không lên án white supremacy tới nơi tới chốn, không dùng quyền lực để đẩy lùi cực đoan, ông mặc nhiên trở thành tấm khiên mềm cho chúng bám vào.
BI KỊCH NHỮNG NGƯỜI VIỆT “DA VÀNG” THỜ PHỤNG THUYẾT DA TRẮNG
Điều bi hài là có những người Việt, da vàng mũi tẹt, lại quỳ lạy một nhân vật được phong trào da trắng thượng đẳng xem như thủ lĩnh tinh thần. Họ ḥ reo đội nón đỏ, giương cờ Trump, hy vọng được “nhận làm người nhà” trong một hệ tư tưởng vốn xem họ chỉ là dân hạng hai.
Tôi không hiểu họ gửi cái đầu ở đâu. Có lẽ họ tin rằng chỉ cần hô to khẩu hiệu, họ sẽ được tạm tha khỏi danh sách “bị thay thế”. Nhưng lịch sử chủ nghĩa da trắng thượng đẳng chưa bao giờ dung nạp người da vàng. Cái ô đỏ của MAGA, nếu có che cho ai, th́ cũng không phải che cho chúng ta.
TR̉ HỀ “GIẢI H̉A B̀NH” VÀ NGHỆ THUẬT NỊNH THỜI TRUMP
Đến một lúc nào đó, người ta không chỉ sợ Trump, họ c̣n đua nhau… nịnh Trump. Ngày thứ 319 ông ở Nhà Trắng, thế giới chứng kiến một màn bi hài: FIFA bỗng dưng nghĩ ra một “Giải Ḥa B́nh” mới toanh để trao cho Trump ngay dịp bốc thăm World Cup 2026. Một giải thưởng mà nhân loại chưa từng nghe tên, với tiêu chí duy nhất là vừa khít cái tôi cỡ sân vận động của ông.
H́nh ảnh Chủ tịch FIFA Gianni Infantino bước ra như ông Bụt, trao cho Trump chiếc cúp lấp lánh, chỉ để vuốt ve một người mà chính sách vừa tiễn hàng chục con người xuống biển Caribe, nghe qua đă đủ mùi. Thể thao vốn thích tuyên bố “phi chính trị”, nhưng trước cái bóng Trump, người ta sẵn sàng xé nát quy tắc, đục tường ngăn, miễn làm ông vui.
Trước đó, để xoa dịu nỗi buồn hụt Nobel, một quỹ mang tên Nixon cũng kịp phong cho Trump danh hiệu “Kiến trúc sư Ḥa B́nh”, trong khi “bản vẽ ḥa b́nh” của ông là mơ chiếm Canada, Greenland, đuổi dân Gaza để xây resort, và bắt Ukraine buông súng nhường đất. Bộ Ngoại giao Mỹ lại đổi tên Viện Ḥa B́nh thành “Viện Ḥa B́nh Donald J. Trump”, treo bảng hiệu sáng choang như showroom xuất khẩu phong trào nịnh toàn cầu.
Ḥa b́nh, từ lư tưởng chung của nhân loại, biến thành thương hiệu cá nhân, thành franchise. Không c̣n là kết thúc chiến tranh, mà là món quà khuyến măi đi kèm quyền lực. Người ta không trao giải cho ḥa b́nh, họ trao giải cho cái tôi của Trump.
Ḥa B́nh kiểu Trump không phải để chấm dứt đổ máu, mà để mở rộng thị trường nịnh. “Ḥa b́nh” trở thành đạo cụ trang trí trên sân khấu chính trị, hơn là cam kết đạo đức.
TÔI CHỐNG TRUMP V̀ TÔI VẪN C̉N TRÁI TIM
Cuối cùng, lư do tôi chống Trump rất giản dị.
V́ tôi yêu con người.
V́ tôi không chịu nổi cảnh trẻ thơ khóc đi t́m cha mẹ bị bắt đi như tội phạm.
V́ tôi không muốn thấy công dân Mỹ bị đối xử như kẻ lạ trên chính đất nước ḿnh.
V́ tôi không muốn hàng triệu gia đ́nh sống trong nỗi ám ảnh mỗi khi bước ra khỏi cửa nhà.
Và v́ tôi không muốn nước Mỹ – nơi tôi đang tị nạn Cộng sản – trở thành chốn mà sự tàn nhẫn được tôn lên như sức mạnh, c̣n hỗn loạn được khoác áo “phong cách lănh đạo”.
Tôi không chống ông ta v́ chuyện đảng phái. Tôi chống ông ta v́ tôi vẫn c̣n trái tim. Và tôi tin, nếu anh cũng c̣n trái tim, anh sẽ hiểu điều đó.
Minneapolis đầu đông, tuyết phủ mỏng trên mái nhà, ngoài phố vẫn là những khung cảnh quen thuộc: đàn ông ngồi ghế cắt tóc, phụ nữ khoác khăn choàng sặc sỡ đi chợ, mùi cà phê, mùi cơm, mùi bánh ngọt thoang thoảng trong những khu thương xá nhỏ.
Nhưng bên dưới cái b́nh yên ấy là một thứ nặng nề rất khác: hộ chiếu và thẻ xanh được nhét kỹ trong túi áo, túi xách. Nỗi sợ bị gọi lại, bị yêu cầu “cho xem giấy tờ”, bị tách khỏi gia đ́nh – chỉ v́ gương mặt, màu da, hay cái tên nghe “không Mỹ lắm”. TỪ NỒI HOTDISH ĐẾN HAI CHỮ “RÁC RƯỞI”
Chỉ trong vài ngày, cộng đồng người Somali ở Minnesota đă trải qua một cơn lốc. Tổng thống Donald Trump gọi họ là “rác rưởi”, tuyên bố “không muốn họ ở trong đất nước này”, mỉa mai luôn cả quê hương họ là “một xứ sở hôi hám, không luật pháp, không quân đội, không ǵ hết”.
Song song với lời lẽ đó là h́nh ảnh các toán nhân viên di trú liên bang đổ về Minneapolis – St. Paul, mở một chiến dịch mang tên nghe rất kêu: truy bắt “những kẻ tồi tệ nhất trong số tồi tệ nhất”. Một thông cáo khoe đă bắt được 12 người, trong đó có vài người Somalia, như thể đó là bằng chứng cho cả một cộng đồng “nguy hiểm”.
Thế nhưng ngay tại Minnesota, lại trỗi dậy một làn sóng ngược chiều. Những email gửi tới các tổ chức Hồi giáo, các hội đoàn người Somali không chỉ có lời chửi rủa, mà c̣n có cả những câu rất… Minnesota: “Người Somali cũng Minnesota như món tater-tot hotdish”, “Somali cũng Minnesota như hội chợ tiểu bang”. Cách ví von dân dă ấy nói lên một điều: ở đây, họ được xem là hàng xóm, là đồng nghiệp, là bạn học – là “người trong nhà”, chứ không phải “rác rưởi”. HÀNH TR̀NH TỪ NỘI CHIẾN ĐẾN “LITTLE MOGADISHU”
Trước thập niên 1990, Minnesota hầu như không có người Somali. Rồi chính quyền Somalia sụp đổ, đất nước ch́m trong nội chiến, trường học, bệnh viện, hệ thống an ninh tan hoang, hàng triệu người buộc phải rời bỏ quê hương.
Một số trôi dạt sang Châu Âu, Trung Đông, Châu Phi, rồi dần dần, những chuyến bay tị nạn hạ cánh xuống vùng đất lạnh giá mang biệt danh “North Star State”. Họ bắt đầu từ những công việc ít ai tranh: nhà máy thịt, làm ca đêm dọn dẹp, nhà hàng, khách sạn, lái taxi, cho thuê xe…
Minnesota không chỉ cho họ việc làm, mà c̣n có một mạng lưới dịch vụ xă hội tương đối hào phóng. Nhờ đó, những cụ già “lọt giữa các kẽ nứt” được chăm sóc, những gia đ́nh tị nạn có thể dựng lại cuộc sống từ hai bàn tay trắng. Đám trẻ đến trong độ tuổi thiếu niên, sau mười, mười lăm năm đă tốt nghiệp trung học, đại học, trở thành luật sư, y tá, bác sĩ, giáo viên.
Theo thời gian, hiệu ứng “tuyết lăn” xuất hiện: có công việc, có cộng đồng, họ gọi thêm bạn, thêm họ hàng từ trại tị nạn, từ các bang khác. Ngày nay, khoảng hơn 100.000 người gốc Somali sống tại Minnesota, trong đó cỡ 80.000–85.000 người tập trung ở vùng Twin Cities. Phố Cedar-Riverside ở Minneapolis được nhiều người gọi bằng cái tên thân mật: “Little Mogadishu” – Mogadishu thu nhỏ.
Khi cộng đồng đủ đông, họ trở thành một lực lượng cử tri đáng kể. Từ đó, nước Mỹ có nữ dân biểu đầu tiên gốc Somali – Ilhan Omar – cất tiếng nói ở Quốc hội. Cũng chính cái tên ấy nhiều lần trở thành mục tiêu công kích của ông Trump.
CHIẾN DỊCH “TRỤC XUẤT” VÀ NỖI SỢ IM LẶNG
Khi Tổng thống gọi Ilhan Omar là “garbage”, gọi “bạn bè của bà ấy” là “garbage”, rồi tuyên bố Minnesota là “ổ rửa tiền gian lận” sau vụ bê bối chiếm đoạt tiền trợ cấp thực phẩm thời dịch, cảm xúc của cộng đồng Somali lập tức trượt từ giận dữ sang bất an.
Ít ngày sau, một chiến dịch của sở Di trú và Hải quan (ICE) bắt đầu ở Minneapolis – St. Paul, với mục tiêu nhắm tới người Somali không có giấy tờ hợp lệ. Tên chiến dịch nghe rất “oai phong”, nhưng h́nh ảnh th́ rất đời thường: xe mang biển số bang khác đậu trước các khu thương xá người Somali, những người đàn ông áo ghi lê có chữ “ERO” bước xuống, yêu cầu xem ID, rồi quyết định ai được đi, ai phải ở lại.
Không khó hiểu khi những khu chợ như Karmel Mall bỗng vắng khách. Một anh thợ bánh sinh ra ngay tại Minneapolis thú nhận ḿnh… vẫn sợ. Anh kể, cảm giác tệ nhất là tưởng tượng đang ngồi trong xe th́ có người gơ cửa: “Đi với chúng tôi”. Dù là công dân Mỹ, anh vẫn thấy cần phải… chuẩn bị tinh thần.
Ở một khu chợ khác, một phụ nữ ch́a thẻ xanh cho thị trưởng Jacob Frey xem, giải thích rằng mấy ngày nay lúc nào cũng mang theo v́… sợ. Có người sinh ra ở Buffalo, New York, bị chặn lại, bị nắm tay yêu cầu đưa giấy tờ – và chỉ được thả đi khi chứng minh ḿnh là công dân. Những câu chuyện nhỏ ấy lan qua điện thoại, mạng xă hội, khiến nỗi sợ càng âm ỉ.
KHI CẢ MỘT CỘNG ĐỒNG BỊ “KẾT ÁN”
Vụ gian lận hàng trăm triệu đôla tiền chương tŕnh nuôi trẻ em trong đại dịch, với nhiều bị can là người gốc Somali, rơ ràng là một tội ác nghiêm trọng. Không ít người trong cộng đồng cũng nói thẳng: “Ai ăn cắp tiền của trẻ em th́ phải đi tù”.
Nhưng từ việc kết án những kẻ gian lận cụ thể, đến việc dùng vụ án đó để bôi lên cả một cộng đồng, gọi cả một sắc dân là “rác rưởi”, là “gánh nặng”, là “nơi sinh ra toàn kẻ phạm tội”, đó là một bước nhảy nguy hiểm.
Thị trưởng Frey đă nói một câu rất đắt: ông là người Do Thái, nhưng chưa bao giờ bị ai bắt chịu trách nhiệm về tội ác tài chính của Bernie Madoff. Vậy th́ tại sao hàng chục ngh́n người Somali, trong đó đa số là công dân Mỹ, lại phải gánh tiếng xấu v́ hành vi của vài chục kẻ lừa đảo?
Ngay trong nội bộ người Somali cũng có những tiếng nói tự soi lại ḿnh: không ai phủ nhận “một vài quả táo thối”, nhưng họ phản đối “trừng phạt cả vườn táo”. Họ muốn nh́n thẳng vào sai lầm, nhưng không chấp nhận bị tước đi nhân phẩm.
MINNESOTA LÊN TIẾNG: “CHÚNG TÔI ĐỨNG VỚI SOMALI”
Trong bối cảnh đó, điều khiến nhiều người xúc động chính là phản ứng của không ít lănh đạo và cư dân Minnesota.
Thị trưởng Minneapolis tham gia ṿng tṛn cầu nguyện liên tôn với cộng đồng Hồi giáo, tới tận các khu chợ Somali để tṛ chuyện, trấn an. Ông kư một sắc lệnh cấm các lực lượng thực thi di trú liên bang sử dụng các băi đậu xe, nhà xe, khu đất trống thuộc sở hữu thành phố làm nơi dàn quân cho các chiến dịch truy quét. Thống đốc bang lên tiếng gọi kế hoạch của chính quyền liên bang là một “màn tŕnh diễn PR”, chứ không phải giải pháp thực sự cho vấn đề tội phạm.
Các thượng nghị sĩ, dân biểu, các nhóm tôn giáo, tổ chức xă hội dân sự cũng lần lượt xuất hiện, không phải với ngôn ngữ cực đoan, mà với những câu rất đơn giản: “Chúng tôi yêu các bạn. Chúng tôi đứng về phía các bạn. Người Somali không đơn độc ở Minnesota”.
Một nhà hoạt động trích lại câu tục ngữ Somali: “Cái miệng chửi là của kẻ chửi”. Lời mắng nhiếc, miệt thị, cuối cùng phản ánh nhân cách của người thốt ra, chứ không phải giá trị của người bị nhắm đến.
MANG HỘ CHIẾU TRONG TÚI, MANG NƯỚC MỸ TRONG TIM
Đằng sau những con số, những cụm từ như “chiến dịch di trú”, “gian lận phúc lợi”, là những đời sống rất thường: người chủ tiệm bánh, anh tài xế xe tải chở đất đá với hai bàn tay chai sần, cô sinh viên đại học, bà mẹ đưa con đi học Qur’an rồi chở thẳng tới lớp tiếng Anh.
Có người Somali từng ủng hộ ông Trump, chia sẻ rằng thời kinh tế khá lên, anh nh́n con số và… thấy hợp lư. Nhưng đến khi nghe cộng đồng ḿnh bị gọi là “garbage”, anh cảm thấy bị xúc phạm và bị phản bội.
Cũng có những người Somali khác vẫn nói họ thích một số chính sách bảo thủ, nhưng đồng thời khẳng định: không một tổng thống nào có quyền tước đi phẩm giá của họ. Họ đă làm việc, đóng thuế, nuôi con cái lớn lên trong hệ thống trường học Mỹ. Nhiều người trong số họ là công dân đời thứ hai, thứ ba – “nhà” với họ bây giờ chính là Minneapolis, là St. Paul, chứ không phải một Mogadishu xa xôi chỉ c̣n lại trong lời kể của cha mẹ.
Bởi vậy, trong những ngày này, hộ chiếu Mỹ, thẻ xanh, giấy tờ di trú có thể nằm trong túi áo, túi xách – nhưng điều họ mang nặng nhất vẫn là một câu hỏi: “Nếu ḿnh đă là người Mỹ, tại sao ḿnh phải sống như một người luôn chờ bị đuổi đi?” KHÔNG CHỈ LÀ CÂU CHUYỆN CỦA NGƯỜI SOMALI
Câu chuyện Minneapolis không chỉ là chuyện của người Somali, không chỉ là chuyện của một bang miền Bắc xa xôi phủ tuyết. Mỗi lần một cộng đồng bị gọi là “rác rưởi”, bị biến thành “vật tế thần” cho những cơn giận dữ chính trị, là mỗi lần sợi dây ràng buộc xă hội Mỹ bị kéo căng thêm một chút.
Những người Minnesota đang đứng cạnh hàng xóm Somali hôm nay – từ nhà thờ, đền thờ tới ṭa thị chính – đang gửi đi một thông điệp: “Không đời nào, khi chúng tôi c̣n ở đây, một nhóm người lại bị đối xử như thế”. Đồng thời, chính các cộng đồng di dân cũng phải nh́n lại ḿnh, không dung túng cho những kẻ lợi dụng thân phận tị nạn, di dân để trục lợi, để rồi kéo cả cộng đồng vào tâm băo.
Giữa cái lạnh cắt da của Minneapolis và cái nóng hầm hập của những lời lẽ độc hại, vẫn c̣n đó một ấm áp rất Mỹ: ư thức rằng quyền công dân không đo bằng nơi sinh, màu da hay tôn giáo, mà đo bằng những “sợi dây công dân” – civic bonds – giữa người với người.
Và có lẽ, điều quan trọng nhất cần được nhắc lại, trong mọi cuộc tranh luận về di trú, tội phạm hay gian lận, là một câu tưởng chừng đơn giản: “Không có con người nào là rác rưởi.” Đặc biệt là những người đă bỏ lại sau lưng chiến tranh và đổ nát, bươn bả cả đời để được đứng vào hàng ngũ những người Mỹ b́nh thường.
Từ visa miễn thị thực đến “khai hết Facebook 5 năm”
Một đề xuất mới của chính quyền Donald Trump đang khiến cả thế giới phải giật ḿnh: khách du lịch vào Mỹ theo diện miễn visa (visa waiver) có thể sớm phải khai toàn bộ lịch sử mạng xă hội của ḿnh trong 5 năm gần nhất th́ mới được đặt chân lên đất Mỹ.
Đề xuất này được Cục Hải quan và Biên pḥng Hoa Kỳ (CBP) đăng lên Công báo Liên bang. Đối tượng là công dân từ 42 quốc gia đang được tham gia chương tŕnh miễn thị thực, dùng hệ thống đăng kư điện tử ESTA để vào Mỹ dưới 90 ngày – từ Anh, New Zealand, Úc, Nhật, Israel, Qatar cho đến hầu hết các nước châu Âu.
Trước giờ, đơn ESTA vốn đă yêu cầu một loạt thông tin: hộ chiếu, ngày sinh, tiền án tiền sự… Bây giờ, Washington muốn đi xa hơn một bước: không chỉ biết anh là ai, mà c̣n muốn “đọc” cả dấu vết số của anh trên mạng xă hội trong suốt nửa thập kỷ. Những ǵ phải khai: không chỉ nick mạng, mà cả điện thoại và… gia đ́nh
Thay đổi được đề xuất không chỉ dừng ở chuyện “kể tên Facebook, Instagram, X, TikTok…”. Gói thông tin mới mà CBP muốn thu thập được mô tả là “các dữ liệu giá trị cao”, bao gồm: toàn bộ tài khoản mạng xă hội dùng trong 5 năm qua; tất cả số điện thoại, địa chỉ email trong 5 năm; tên, ngày sinh, nơi sinh, nơi cư trú và cả số điện thoại của người thân ruột thịt trong 5 năm gần đây.
Điều đáng nói: câu hỏi về mạng xă hội thực ra đă được thêm vào ESTA từ năm 2016, nhưng được đánh dấu “không bắt buộc”. Trang web của CBP lúc này vẫn ghi rơ: nếu không trả lời hoặc không có tài khoản mạng xă hội th́ đơn vẫn được chấp nhận, không có suy diễn tiêu cực nào.
Đề xuất mới sẽ lật ngược tinh thần đó: khai báo trở thành nghĩa vụ bắt buộc. Những ai không có tài khoản thật, không dùng mạng xă hội – hoặc cố t́nh che giấu – sẽ bị nh́n bằng con mắt nghi ngờ? Hiện dự thảo vẫn đang mở cho công chúng góp ư đến ngày 9/2, nhưng hướng đi th́ đă quá rơ: Mỹ muốn biến mạng xă hội thành một “hồ sơ an ninh” bắt buộc cho khách du lịch.
Mảnh ghép mới trong chiến dịch siết nhập cư của Trump
Nếu tách riêng, quy định mới nh́n qua có vẻ chỉ là vài ô khai thêm trong một form online. Nhưng đặt vào bức tranh rộng hơn, nó là một phần trong chiến dịch đại tu toàn diện hệ thống nhập cư hợp pháp mà Trump theo đuổi, song song với chương tŕnh trục xuất hàng loạt người nhập cư bất hợp pháp.
Chỉ trong chưa đầy một năm, Nhà Trắng đă chạm vào hầu như mọi “cửa” vào Mỹ – từ tị nạn, đoàn tụ gia đ́nh, visa lao động, visa du học, đến chính chương tŕnh miễn thị thực vốn được coi là biểu tượng của sự cởi mở. Thông điệp gửi ra vừa đối nội, vừa đối ngoại: muốn vào Mỹ, phải chấp nhận bị soi rất sâu, và phải chứng minh ḿnh “vô hại” cả trên đời thực lẫn trên không gian số.
Đặc biệt, mạng xă hội của du học sinh đă trở thành tâm điểm giám sát. Bộ Ngoại giao đă chỉ đạo các đại sứ quán, lănh sự quán kiểm tra hồ sơ visa du học để phát hiện “thái độ thù địch với công dân, văn hóa, chính phủ, thể chế hoặc các nguyên tắc lập quốc của Mỹ”. Nhiều nơi yêu cầu ứng viên mở công khai tài khoản mạng xă hội, và trớ trêu thay, việc… không có hiện diện trực tuyến cũng có thể bị xem là dấu hiệu bất thường, bất lợi cho hồ sơ.
Quyền riêng tư vs. “an ninh trước đă”: thế khó của du khách
Về mặt lư thuyết, chính quyền Trump lập luận rằng việc kiểm tra mạng xă hội giúp phát hiện kẻ cực đoan, khủng bố, chống Mỹ trước khi họ bước chân vào lănh thổ. Nhưng trên thực tế, cái giá phải trả là ǵ?
Thứ nhất, ranh giới giữa “an ninh” và “đời tư” trở nên vô cùng mong manh. Khi danh sách bạn bè, nội dung tương tác, sở thích chính trị, tôn giáo, quan điểm xă hội… đều có thể bị soi, nhiều người sẽ tự kiểm duyệt, nói ít đi, chia sẻ ít đi, tránh những chủ đề “nhạy cảm” chỉ v́ sợ một ngày nào đó muốn đi Mỹ lại bị lục lại status cũ.
Thứ hai, quyền lực diễn giải nằm trọn trong tay viên chức xét duyệt. Một bức ảnh, một câu b́nh luận, một bài share chế giễu chính trị – ở bối cảnh này, sẽ được hiểu theo cách nào? Một người không dùng mạng xă hội – là người “sạch sẽ”, hay là người cố t́nh ẩn ḿnh? Không có tiêu chuẩn minh bạch, mọi thứ dễ trượt rất nhanh sang vùng tùy tiện.
Thứ ba, đây là một bước đi đơn phương nhưng lại tác động trực tiếp đến công dân của 42 nước “thân Mỹ”. Các nước châu Âu, Nhật, Úc… vốn luôn nói nhiều về bảo vệ dữ liệu cá nhân, sẽ phản ứng ra sao khi công dân của họ phải nộp cả 5 năm đời sống số chỉ để du lịch Mỹ 2–3 tuần?
Kỷ nguyên “visa số hóa”: đi đâu cũng để lại dấu chân mạng
Dù đề xuất này cuối cùng được thông qua ở mức độ nào, xu hướng chung th́ đă quá rơ: đường biên giới hiện nay không chỉ là trạm kiểm soát hộ chiếu, mà c̣n là cánh cửa đi vào profile online của mỗi người. Từ du học sinh đến khách du lịch, từ visa lao động đến chương tŕnh miễn thị thực, tất cả đang dần bị kéo vào một “mạng lưới an ninh số” ngày càng dày đặc.
Với người b́nh thường, có thể lựa chọn rất đơn giản: chấp nhận bị soi để đổi lấy một chuyến đi Mỹ, hoặc nói “thôi” và t́m một điểm đến khác. Nhưng về lâu dài, câu hỏi lớn hơn vẫn c̣n đó: chúng ta chấp nhận hy sinh bao nhiêu quyền riêng tư để đổi lấy cảm giác an toàn? Và khi mạng xă hội trở thành một phần bắt buộc trong hồ sơ di chuyển toàn cầu, liệu c̣n bao nhiêu chỗ cho sự tự do nói, tự do nghĩ – ngay trên chính trang cá nhân của ḿnh?
Kỷ nguyên “visa số hóa” đă gơ cửa. C̣n việc có bước qua hay không, mỗi người sẽ phải tự trả lời, bằng chính những ǵ ḿnh sẵn sàng giao nộp – không chỉ là hộ chiếu, mà c̣n là cả 5 năm dấu chân trên mạng.
BỘ TRƯỞNG PETE HEGSETH CÓ PHẢI LÀ TỘI PHẠM CHIẾN TRANH ?
Khi nước Mỹ phải đối diện với chính ḿnh sau những vụ tấn công ngoài khơi Venezuela
Trong nhiều thập niên qua, Mỹ luôn tự nhận là đất nước đặt ra chuẩn mực cho “trật tự dựa trên luật lệ” .
Nhưng cuối năm 2025 , một câu hỏi đáng sợ nhất lại vang lên ngay giữa ḷng Washington :
Liệu Bộ trưởng Quốc pḥng Pete Hegseth – người đứng đầu bộ máy quân sự mạnh nhất thế giới – có thể bị coi là tội phạm chiến tranh ?
Đây không c̣n là lời cáo buộc của các đối thủ chính trị, cũng không chỉ là tiếng nói ồn ào trên truyền thông.
Câu hỏi ấy xuất phát từ chính các chuyên gia luật chiến tranh, từ các nghị sĩ Cộng ḥa lẫn Dân chủ, và từ các tờ báo uy tín vốn hiếm khi dùng đến cụm từ “war crime” (tội phạm chiến tranh) trừ khi t́nh thế thật sự nghiêm trọng.
Một mệnh lệnh không ai nghĩ có thể xuất phát từ Bộ trưởng Quốc pḥng
Theo điều tra được báo Washington Post công bố, ông Hegseth được cho là đă ra lệnh “giết tất cả” (kill everybody), trong một chiến dịch tấn công những chiếc tàu bị nghi ngờ buôn ma túy ngoài khơi Venezuela, sau đó c̣n có một đ̣n tấn công thứ hai nhắm vào những người sống sót.
Đó không chỉ là mệnh lệnh giết người mà đó là lệnh hành quyết không qua xét xử .
Và trong luật chiến tranh, đó là điều cấm tuyệt đối.
Giết những người đă bị vô hiệu hóa – những người bị thương, đang nổi trên mặt nước, không c̣n khả năng chống trả – là hành vi vi phạm trắng trợn luật nhân đạo quốc tế.
Nếu những người này không phải là “chiến binh đang chiến đấu” mà chỉ là :
- Nghi phạm
- Tội phạm thường, th́ mức độ vi phạm c̣n nặng hơn :
- Tấn công nhắm vào dân thường.
Ngay cả các chuyên gia bảo thủ như Andrew McCarthy – là người thường chống lại Ṭa án H́nh sự Quốc tế (ICC) và phê phán mọi cáo buộc “ tội ác chiến tranh ” nhắm vào Mỹ – cũng phải thừa nhận :
- Nếu thông tin kia đúng, th́ đây là :“tội ác chiến tranh” (war crime).
Khi những người vốn luôn bảo vệ quân đội Mỹ mà cũng phải nói vậy, th́ vấn đề ] không c̣n có thể bị coi là “đ̣n tấn công chính trị”.
Hegseth và Nhà Trắng cố mô tả những người trên tàu là “bọn khủng bố ma túy” (narco-terrorists), cố dựng lên khung “xung đột vũ trang không-quốc-tế” giữa Mỹ và tội phạm ma túy, nhưng trongluật chiến tranh , định nghĩa này không thể tùy tiện lắp ghép.
Nếu không có xung đột vũ trang thật sự th́ luật chiến tranh không được áp dụng.
Và nếu luật chiến tranh không được áp dụng, th́ việc giết người không xét xử là giết người thuần túy. Không có ngoại lệ !
Thế giới không thể chấp nhận việc một siêu cường tuyên bố bất kỳ ai mà ḿnh muốn tiêu diệt đều là :
- “ Kẻ địch có vũ trang” .
Nếu Mỹ có quyền đó, th́ mọi nước khác trên thế giới đều có. Và đó là con đường dẫn đến hỗn loạn , đúng kiểu trật tự mà Mỹ luôn nói rằng họ muốn ngăn chặn.
Người Việt chúng ta nghĩ sao, nếu như Tập Cận B́nh cũng sẽ làm y hệt như Donald Trump :
- Ra lệnh cho quân đội Trung Quốc thả bom giết chết ngư dân Việt Nam trên biển Đông rồi vu cáo rằng :
- Họ là “ bọn khủng bố ma túy”, là “kẻ địch có vũ trang” ?
Từ phát ngôn viên trẻ nhất lịch sử đến ‘thánh cô nói láo’
Trong lịch sử chính trị hiện đại Mỹ, hiếm có thư kư báo chí Ṭa Bạch Ốc nào bước lên bục phát biểu với vẻ b́nh thản lạnh lùng như Karoline Leavitt. Mới 28 tuổi, cô đă phá kỷ lục là người trẻ nhất giữ chức vụ này, nhưng điều gây tranh căi không phải là tuổi trẻ mà là cách cô dựng nên một “chuẩn mực” mới: trung thành tuyệt đối với Donald Trump, và sẵn sàng bẻ cong mọi sự thật để bảo vệ ông ta. Nếu Sean Spicer hay Stephanie Grisham từng khiến dư luận lắc đầu trong nhiệm kỳ Trump đầu tiên, th́ Karoline Leavitt giống như phiên bản nâng cấp của “Trump 2.0”: miệng lưỡi sắc sảo, thông minh, nhưng vô cùng tàn nhẫn. Vụ ‘Quiet, Piggy’ và cú bẻ lái thành ‘tổng thống minh bạch nhất lịch sử’
Nét đặc trưng lâu nay của Trump là công kích cá nhân nhắm vào báo chí, nhưng dưới tay Leavitt, những câu chửi rẻ tiền lại được phù phép thành “tính thẳng thắn” và “minh bạch”. Ngày 14 Tháng Mười Một, trên chuyên cơ Air Force One, khi nữ kư giả Catherine Lucey (Bloomberg) hỏi về hồ sơ Jeffrey Epstein và lư do Trump cáu kỉnh nếu “không dính dáng”, ông lập tức chỉ tay vào mặt cô: “Im đi. Im đi, đồ heo” (“Quiet. Quiet, Piggy”). Nhiều nhà báo kỳ cựu gọi đó là hành vi “kinh tởm”, “không thể chấp nhận”. Nhưng trước bục họp báo, Karoline Leavitt không hề nao núng. Cô xoay trục: Trump chỉ đang “bộc trực” mà thôi. Cô ca ngợi: “Tổng thống rất thẳng thắn và trung thực với mọi người trong căn pḥng này”, và đó là lư do người dân “một lần nữa bầu cho ông ấy”. Trump được mô tả là người dám “vạch mặt tin giả”, khó chịu với những phóng viên “nói dối về ông và chính quyền của ông”. Bằng vài câu nói, Leavitt chuyển trọng tâm từ hành vi xúc phạm phụ nữ và tấn công tự do báo chí sang việc ca tụng “tính minh bạch”, rồi kết luận Trump là “tổng thống minh bạch nhất lịch sử”. Một cú ngoặt tay lái cực gắt: hành vi chửi “đồ heo” trở thành bằng chứng của… đạo đức chính trị.
Khi thuế quan được gọi là ‘giảm thuế cho người dân Mỹ’
Nghệ thuật đánh tráo khái niệm của Karoline Leavitt lên đỉnh cao khi đụng tới kinh tế vĩ mô. Trong một cuộc khẩu chiến với phóng viên Josh Boak (AP), cô thản nhiên tuyên bố: “Thuế quan là một khoản cắt giảm thuế cho người dân Mỹ.” Khi phóng viên nhắc lại nguyên lư kinh tế căn bản – thuế quan đánh vào hàng nhập khẩu, rồi được chuyển vào giá bán cho người tiêu dùng – Leavitt lại cho rằng nhận định đó “xúc phạm”. Cô vẽ ra bức tranh màu hồng: doanh thu ở lại trong nước, lương tăng, “nước Mỹ sẽ giàu có trở lại”. Vấn đề là 95% các nhà kinh tế, qua nhiều khảo sát độc lập, đều đồng ư thuế quan làm giảm phúc lợi chung và đẩy gánh nặng sang người tiêu dùng. Nhưng trong thế giới của “thánh cô”, sự thật không nằm ở số liệu, mà nằm ở điều có lợi cho Trump. Tại họp báo 19 Tháng Năm, khi đảng Cộng Ḥa thúc đẩy dự luật cắt giảm thuế và chi tiêu, Karoline lại một lần nữa biến ảo: dự luật này “không làm tăng thâm hụt ngân sách”, trái lại c̣n “tiết kiệm 1,6 ngàn tỷ USD” và là “khoản tiết kiệm lớn nhất lịch sử”. Những tổ chức phân tích độc lập như Penn-Wharton hay Ủy ban Ngân sách Liên bang Có Trách nhiệm đều cho rằng thâm hụt sẽ tăng thêm 3–4 ngàn tỷ USD trong 10 năm; con số “tiết kiệm 1,6 ngàn tỷ” chỉ là phần cắt chi, c̣n phần thất thu thuế khổng lồ th́ bị Leavitt lờ đi. Cô chỉ đưa ra nửa bức tranh – phần có lợi cho Trump – rồi dùng nó như “sự thật hoàn chỉnh”.
Jeffrey Epstein, pḥng khiêu vũ và kỹ năng ‘lật bánh tráng’
Trong vụ Jeffrey Epstein, khi tài liệu liên quan mạng lưới tội phạm t́nh dục bị phanh phui, trong đó có chi tiết nhạy cảm liên quan Trump, Karoline Leavitt chọn chiến thuật phủ nhận triệt để. Các email ṛ rỉ cho thấy Epstein nói Trump “biết về các cô gái”, kể chuyện Trump từng đến nhà y nhiều lần. Leavitt vẫn một mực: “Những email này chẳng chứng minh được ǵ ngoài việc Tổng thống Trump không làm ǵ sai.” Với cô, bằng chứng chỉ có giá trị nếu phục vụ việc “vô tội hóa” ông chủ. Một ví dụ khác là vụ pḥng khiêu vũ ở Ṭa Bạch Ốc. Giữa bối cảnh chính phủ đóng cửa, nhiều người dân không có lương, Leavitt lỡ miệng nói: “Ngay lúc này, dĩ nhiên, pḥng khiêu vũ là ưu tiên chính của tổng thống.” Câu nói lập tức bị xem là vô cảm. Thay v́ xin lỗi, cô và bộ máy Trump quay sang công kích, gọi lănh đạo Dân Chủ là “cặn bă”, tố truyền thông “xuyên tạc”, rồi bảo câu nói bị “tách khỏi ngữ cảnh”. Lỗi không nằm ở người nói, mà ở người nghe “cố t́nh hiểu sai”.
Hợp thức hóa ngôn ngữ bạo lực của Trump
Đáng sợ hơn cả là cách Karoline Leavitt xử lư vấn đề ngôn ngữ bạo lực. Khi Trump đăng trên Truth Social những cáo buộc các nhà lập pháp Dân Chủ là “kích động nổi loạn”, chia sẻ bài viết kêu gọi “TREO CỔ HỌ”, Leavitt không hề dè dặt. Cô đổ lỗi ngược cho Quốc Hội, cho rằng báo chí chỉ muốn nói về “phản ứng của tổng thống” chứ không muốn nhắc đến “nguyên nhân” khiến Trump phải phản ứng. Cô cáo buộc các nghị sĩ “khuyến khích quân đội bất tuân” và phá vỡ “chuỗi chỉ huy thiêng liêng”, rồi chơi lá bài “tiêu chuẩn kép”: nếu Cộng Ḥa làm vậy, giới truyền thông đă “nổi giận”. Thế là, chỉ qua vài câu nói, lời kêu gọi bạo lực của Trump được biến thành hành động “bảo vệ Hiến pháp”, c̣n nỗ lực giám sát quyền lực hành pháp của phe đối lập lại bị tô vẽ như hành vi “phản quốc”.
Karoline Leavitt – ‘Bộ trưởng Sự Thật’ của kỷ nguyên Trump 2.0
Nh́n vào toàn bộ cách hành xử ấy, nhiều người gọi Karoline Leavitt là hiện thân hoàn hảo của bộ máy tuyên truyền Trump 2.0: nói dối trơn tru, không chớp mắt, luôn trong trạng thái b́nh tĩnh đến lạnh gáy. Cô có thể thao túng ngôn ngữ ở mọi tầng: đánh tráo khái niệm, cắt xén bối cảnh, bơm phồng nửa sự thật, biến công kích thành “thẳng thắn”, biến xúc phạm thành “minh bạch”, biến lời đe dọa thành “bảo vệ trật tự”. Với Leavitt, “sự thật” đơn giản là mọi thứ Donald Trump nói ra. Câu thần chú “Trump Was Right About Everything” trở thành kim chỉ nam. Chính v́ thế, không ít người ví cô với các phát ngôn viên ở Bắc Hàn, Trung Quốc hay Việt Nam – những người đứng trên bục chỉ để đọc lại “chân lư” của lănh tụ, không hề có ư niệm độc lập nào về đúng – sai. “Bộ trưởng Sự Thật” Karoline Leavitt đang tŕnh diễn miễn phí cho cả thế giới một cẩm nang: sự thật không chỉ có thể bị bóp méo, mà c̣n có thể bị định nghĩa lại theo ư người nắm quyền.
Khi ‘sự thật’ trở thành con tin của phe phái
Bài viết phê phán Karoline Leavitt đă khiến mạng xă hội Việt ngập trong tranh căi. Một phe lên án cô là “loa nói láo lănh lương”, “Goebbels của Trump”, là “Nữ hoàng nói láo”. Phe khác lại phản công, cho rằng báo chí mới là kẻ thiên vị, rằng câu “Quiet, Piggy” là “xứng đáng” với những câu hỏi “ngu như heo”, rằng đảng Dân Chủ và truyền thông “c̣n dối trá hơn”. Giữa hai làn đạn là một thực tế đáng buồn: sự thật không c̣n là thứ để cùng nhau đi t́m, mà trở thành vũ khí phe phái. Mỗi bên chọn cho ḿnh một “bộ trưởng sự thật”, bám vào đó mà phán xét cả thế giới. Trong bối cảnh ấy, h́nh ảnh Karoline Leavitt trên bục phát biểu Ṭa Bạch Ốc vừa là sản phẩm, vừa là biểu tượng của thời hậu sự thật (post-truth): nơi cảm xúc, trung thành, và kỹ năng ngụy biện có giá trị cao hơn sự trung thực. Và nếu những “thánh cô nói láo” như thế trở thành h́nh mẫu cho các phát ngôn viên quyền lực trên toàn thế giới, th́ có lẽ điều đáng lo nhất không phải là họ bẻ cong sự thật đến đâu, mà là sẽ c̣n bao nhiêu người trong chúng ta chấp nhận sống trong những thực tại được họ vẽ lại giùm.
Theo như Tổng thống Donald Trump mới đây lại lên tiếng tiếp tục nhấn mạnh: “Người Somali phải cút khỏi đây. Họ đă phá hủy đất nước này”, sau khi có một đợt công kích mới nhất từ Ṭa Bạch Ốc hôm thứ Tư vẫn khiến cộng đồng người Somali lớn nhất nước Mỹ chấn động v́ từ lâu ông Donald Trump đă tỏ rơ thái độ thù địch với cộng đồng này.
Các thành viên của chi nhánh Minnesota thuộc Hội đồng Quan hệ Mỹ-Hồi giáo đă phát biểu với các phóng viên khi tiểu bang chuẩn bị cho các hoạt động thực thi luật nhập cư có thể tập trung vào những người nhập cư Somalia
Dù Trump từ lâu đă tỏ rơ thái độ thù địch với Somalia, đợt công kích mới nhất từ Ṭa Bạch Ốc hôm thứ Tư vẫn khiến cộng đồng người Somali lớn nhất nước Mỹ chấn động.
“Tôi không muốn họ ở trong đất nước này. Họ chẳng đóng góp được ǵ,” Tổng thống Donald Trump nói với báo giới trong cuộc họp nội các hôm thứ Ba. “Chúng ta có thể đi theo nhiều hướng, và chúng ta chắc chắn sẽ đi xuống nếu cứ để rác rưởi tràn vào.”
Sang thứ Tư, ông tiếp tục nhấn mạnh: “Người Somali phải cút khỏi đây. Họ đă phá hủy đất nước này.”
Hamse Warfa, một công dân Mỹ gốc Somali sống tại khu vực Minneapolis và là người đă sáng lập nhiều doanh nghiệp thành công, nh́n nhận hoàn toàn khác.
“Tôi không phải rác rưởi,” Warfa nói — hiện là giám đốc tổ chức giáo dục phi lợi nhuận World Savvy.
“Lời nói có sức nặng rất lớn — đặc biệt khi nó phát ra từ Tổng thống Hoa Kỳ,” ông nói, với sự cẩn trọng trong từng câu chữ.
Khu vực Minneapolis–St. Paul hiện là nơi sinh sống của khoảng 84.000 người gốc Somali, gần một phần ba tổng số người Somali tại Mỹ.
Những người tị nạn từ quốc gia Đông Phi này bắt đầu đến vùng đất lạnh giá Minnesota từ những năm 1990, bị thu hút bởi hệ thống phúc lợi xă hội rộng răi và một cộng đồng kiều dân ngày càng lớn mạnh.
Họ ngày càng có vai tṛ nổi bật trong đời sống chính trị của bang — có mặt trong hội đồng thành phố Minneapolis, St. Paul và tại cơ quan lập pháp tiểu bang. Dân biểu Ilhan Omar — người thường xuyên trở thành mục tiêu công kích của Trump, và tiếp tục bị ông gọi là “rác rưởi” hôm thứ Ba — đại diện một phần Minnesota tại Hạ viện Mỹ.
Những tuyên bố của Trump được đưa ra chỉ vài ngày sau khi chính quyền ông thông báo tạm dừng toàn bộ quá tŕnh xét duyệt tị nạn, liên quan đến vụ nổ súng khiến hai Vệ binh Quốc gia bị thương ở Washington. Nghi phạm đến từ Afghanistan, nhưng Trump nhân sự kiện này để đặt nghi vấn về người nhập cư đến từ các quốc gia khác, trong đó có Somalia.
Ông phát biểu ngay sau khi xuất hiện tin tức rằng giới chức liên bang đang chuẩn bị một chiến dịch cưỡng chế nhập cư nhắm trọng tâm vào người Somali sống không hợp lệ tại Minnesota, theo một nguồn am hiểu kế hoạch.
Phần lớn người Somali tại bang này là công dân Hoa Kỳ, nhiều người trong số đó sinh ra ngay tại Mỹ.
Tuần trước, Trump đăng trên mạng xă hội tuyên bố sẽ “đưa người Somali trở về nơi họ đến,” đồng thời cáo buộc Minnesota là “ổ hoạt động rửa tiền gian lận.”
Đến chiều thứ Ba, chính quyền cho biết họ sẽ tạm ngừng mọi đơn xin nhập cư, bao gồm đơn xin thẻ xanh, đối với những người đến từ 19 quốc gia — trong đó có Somalia — vốn đă bị cấm nhập cảnh theo các thay đổi sâu rộng trong chính sách di trú sau vụ nổ súng của Vệ binh Quốc gia.
Các lănh đạo cộng đồng người Somali tại địa phương, cùng những đồng minh như Thống đốc Tim Walz và Thị trưởng Minneapolis Jacob Frey, cũng lên tiếng cảnh báo việc quy kết sai lầm cho cả cộng đồng v́ các vụ gian lận quy mô lớn liên quan đến một số chương tŕnh công.
Họ cam kết bảo vệ cộng đồng Somali của thành phố.
“Minneapolis là — và sẽ luôn — một thành phố đứng lên v́ người dân của ḿnh,” Thị trưởng Frey tuyên bố hôm thứ Tư.
Một cường quốc “không bom” giữa ba ṿng vây hạt nhân
Hiện không có quốc gia nào trên thế giới ở vị thế giống Nhật Bản: một cường quốc công nghệ, một nền dân chủ ổn định, một lực lượng pḥng vệ hàng đầu châu Á – nhưng lại không sở hữu vũ khí hạt nhân, trong khi bị bao bọc bởi ba nước hạt nhân “khó lường”: Trung Quốc, Nga và Bắc Triều Tiên. Trớ trêu thay, chính nước từng là nạn nhân duy nhất của bom nguyên tử – Hiroshima, Nagasaki – lại đang bị đẩy dần đến ngưỡng phải cân nhắc sở hữu thứ vũ khí đă từng ám ảnh lịch sử của ḿnh. Và t́nh thế đó đang tiến rất nhanh đến giới hạn chịu đựng.
Điều ít người để ư: Nhật Bản đang nắm trong tay khoảng 46 tấn plutonium ở cấp độ đủ để dùng cho vũ khí – khối lượng đủ chế tạo từ 7.000–8.000 quả bom kiểu Nagasaki. Không một quốc gia phi hạt nhân nào trên thế giới có kho dự trữ như vậy. Về công nghệ, chuỗi công nghiệp, tŕnh độ chế tạo, Nhật không thiếu bất cứ mảnh ghép nào. Thứ duy nhất Tokyo c̣n thiếu, cho tới lúc này, là “ư chí chính trị” để bấm nút.
Các ước tính thường được giới chuyên gia nhắc tới nghe lạnh gáy: nếu quyết định, Nhật có thể chế tạo quả bom đầu tiên trong ṿng 3–6 tháng, xây dựng lực lượng răn đe tối thiểu 50–100 đầu đạn trong 12–24 tháng, và sau đó có thể mở rộng nhanh chóng nếu có lệnh quốc gia. Nếu viễn cảnh này xảy ra, Nhật sẽ trở thành nước xây dựng kho hạt nhân nhanh nhất trong lịch sử hiện đại, vượt xa Trung Quốc, Pháp hay Israel ở những ngày đầu chương tŕnh hạt nhân của họ.
Ba sức ép chiến lược đang đẩy Nhật đến ranh giới
Nhật Bản không phải bỗng dưng thích chơi tṛ nguy hiểm. Tokyo đang bị dồn ép từ ba hướng – và cả ba đều đang xấu đi. Thứ nhất là Trung Quốc với tốc độ hiện đại hóa hạt nhân được mô tả là “điên cuồng”: từ khoảng 400–500 đầu đạn lên tới khoảng 1.500 vào đầu thập niên 2030. Các loại tên lửa như DF-26, DF-27, DF-31AG đều được thiết kế với tầm bắn phủ trùm Nhật Bản và các căn cứ Mỹ trong khu vực. Tokyo hiểu rất rơ: nếu Đài Loan sụp đổ, người kế tiếp bị ép phải quỳ gối không ai khác chính là Nhật.
Thứ hai là Bắc Triều Tiên. Từ chỗ chỉ là một mối phiền toái, B́nh Nhưỡng nay đă vượt ngưỡng “đe dọa chiến lược” với ước tính 70–100 đầu đạn, đang tiến tới năng lực ICBM đa đầu đạn. Mỗi lần Triều Tiên cho tên lửa bay qua trời Tokyo là mỗi lần người Nhật được nhắc rằng lời hứa bảo vệ từ Washington không thể nào là “định luật vật lư”. Khi B́nh Nhưỡng có thể đe dọa Los Angeles, Tokyo buộc phải tự hỏi: liệu Mỹ có dám đánh đổi San Francisco chỉ v́ Sapporo hay không?
Thứ ba là sự bất định ngày càng lớn từ chính nước Mỹ. Sự mệt mỏi chiến lược sau nhiều cuộc chiến, những tranh căi nội bộ ở Quốc hội, làn sóng tư duy “nước Mỹ trước hết” khiến đồng minh châu Á buộc phải nh́n lại. Người Nhật đă nh́n thấy việc Washington có thể đổi chính sách với Kyiv chỉ sau vài chu kỳ chính trị, đă chứng kiến đồng minh khác bị bỏ rơi trong lịch sử. “Ô hạt nhân Mỹ” xét đến cùng vẫn chỉ là một cam kết chính trị – và cam kết chính trị th́ luôn có ngày bị thương lượng lại. Tokyo hiểu điều đó rất rơ.
Nhật Bản vơ trang – châu Á bước vào kỷ nguyên mới nguy hiểm hơn
Nếu Nhật Bản đặt chân qua lằn ranh hạt nhân, trật tự an ninh châu Á – Thái B́nh Dương sẽ đổi màu chỉ trong vài năm. Một kho răn đe ở mức tối thiểu 50–100 đầu đạn, được triển khai trên tàu ngầm Soryu hoặc tên lửa nội địa, là đủ tạo ra phản ứng dây chuyền: Hàn Quốc gần như chắc chắn sẽ đi theo, v́ Seoul đă tranh luận về “bom riêng” từ rất lâu. Đài Loan, trong t́nh thế sinh tử, khó có thể đứng ngoài nếu cả Tokyo và Seoul đều chọn con đường này.
Ở phía bên kia, Trung Quốc bị kích thích để tăng tốc lên 2.000–3.000 đầu đạn, nhằm giữ ưu thế áp đảo tuyệt đối trong khu vực. Nga, vốn đă căng ḿnh với NATO ở phía Tây, sẽ phải tính đến một đối thủ hạt nhân mới ở phía Đông – không yếu hơn Anh–Pháp cộng lại. Trong kịch bản đó, Hoa Kỳ paradoxically (nghịch lư thay) lại mất bớt vai tṛ kiểm soát trận địa chiến lược ở châu Á: càng nhiều nước có bom, “cán cân” càng ít nằm trong tay Washington.
Đó không phải là một châu Á an toàn hơn. Đó là một châu Á ngập vũ khí hạt nhân, nơi bất kỳ tính toán sai lầm, tai nạn kỹ thuật hay sự leo thang ngoài ư muốn nào cũng có thể biến thành khủng hoảng toàn cầu. Thế nhưng, nhiều người Nhật lại cho rằng “đă đến lúc phải tự bảo vệ ḿnh”, nhất là sau bài học từ Ukraine: nếu không đủ sức tự đứng vững, mọi lời hứa hỗ trợ từ bên ngoài đều có thể trở thành hăo huyền khi lợi ích quốc gia của người khác bị đặt lên bàn cân.
Khi lựa chọn không c̣n là “có muốn hay không” mà là “có buộc phải không”
Suốt hơn 70 năm, Nhật Bản cố gắng tránh xa cám dỗ hạt nhân, dù luôn có sẵn điều kiện. Hiến pháp ḥa b́nh, kư ức Hiroshima – Nagasaki và tâm lư phản chiến sâu đậm khiến nhiều thế hệ lănh đạo kiên quyết nói “không”. Nhưng những biến động dồn dập giai đoạn 2023–2025 đang làm thay đổi không khí chính trị lẫn tâm trạng xă hội tại Nhật. Các khảo sát gần đây cho thấy đă có trên 30% người dân Nhật mở ḷng với ư tưởng sở hữu vũ khí hạt nhân – con số kỷ lục từ trước đến nay. Trong giới hoạch định chính sách, tỉ lệ ủng hộ c̣n cao hơn nhiều.
Điều quan trọng nhất cần nh́n thẳng: không phải Nhật chủ động muốn có bom. Tokyo không đột ngột thích trở thành một cường quốc “đáng sợ”. Chính môi trường chiến lược đang đẩy Nhật về phía góc tường, nơi lựa chọn không c̣n là “có nên không”, mà là “liệu c̣n lựa chọn nào khác để sống sót”. Từ nước Đức “ngủ quên” v́ tin vào khí đốt Nga cho đến Ukraine v́ tin vào cam kết bảo đảm an ninh giấy trắng mực đen, người Nhật đang rút ra bài học riêng: ḥa b́nh không bao giờ được phép chỉ dựa vào lời hứa hay ḷng tốt của kẻ thù.
Dự báo 2–5 năm: khi “cùng tắc biến”, Tokyo sẽ bấm nút
Nếu các đường xu hướng hiện tại không đổi – Trung Quốc tiếp tục mở rộng kho hạt nhân và quân sự hóa xung quanh Đài Loan, Bắc Triều Tiên tiếp tục bắn thử tên lửa bay qua bầu trời Nhật, Hoa Kỳ tiếp tục gửi những tín hiệu “mệt mỏi chiến lược” – th́ khả năng Tokyo khởi động chương tŕnh vũ khí hạt nhân trong ṿng 2–5 năm tới là điều không c̣n viển vông. Đó sẽ không phải một quyết định “hiếu chiến”, mà là phản ứng sinh tồn của một quốc gia bị dồn giữa ba cường quốc hạt nhân thù địch.
Một tuyên bố mơ hồ, một động thái “không phủ nhận khả năng hạt nhân”, một cuộc sửa đổi hiến pháp được dẫn dắt khéo léo – chỉ cần bấy nhiêu là đủ để Nhật mở cánh cửa ḿnh luôn cố giữ đóng suốt nhiều thập niên. Nhiều ư kiến ủng hộ Tokyo đi theo con đường này lập luận rất thẳng: “Một con cừu không thể tồn tại nếu đứng trước một con sư tử. Ḥa b́nh không thể dựa vào ḷng tốt của kẻ thù, càng không thể chỉ dựa vào lời hứa của đồng minh.”
Khi Nhật có bom, Trung Quốc mới là bên phải tính lại
Điều thú vị là Tokyo không cần sở hữu tới 1.000 đầu đạn để khiến cán cân chiến lược đảo chiều. Chỉ với 50–100 đầu đạn chính xác, gắn trên tàu ngầm hoặc ICBM, Trung Quốc buộc phải xem xét lại toàn bộ kiến trúc chiến lược ở Tây Thái B́nh Dương: tấn công Đài Loan sẽ không c̣n là một canh bạc “ít rủi ro hạt nhân”; gây sức ép lên Nhật không c̣n là tṛ chơi một chiều; và vai tṛ của Mỹ trong khu vực thực ra lại được củng cố, v́ sau lưng Washington là một đồng minh mạnh hơn, cứng rắn hơn, khó bị bắt nạt hơn.
Hoa Kỳ trên bề mặt không muốn Nhật tái vũ trang hạt nhân, v́ điều đó làm trật tự không phổ biến vũ khí hạt nhân thêm mong manh. Nhưng trong sâu thẳm, Washington có thể sẽ ngầm chấp nhận – thậm chí tận dụng – nếu Tokyo tự đi đến quyết định đó, để bom Nhật trở thành một lớp răn đe bổ sung mà Mỹ không cần “trực tiếp kư lệnh chế tạo”. Nhật Bản có thể tạo ra vũ khí hạt nhân nhanh nhất trong lịch sử – và cả thế giới đều biết điều đó, kể cả Bắc Kinh và Moskva.
V́ vậy, câu hỏi thực sự không c̣n là “Nhật có thể làm được hay không?”, mà là: c̣n bao lâu nữa Tokyo sẽ chấp nhận rằng ḥa b́nh không thể được đảm bảo chỉ bằng niềm tin và kư ức chiến tranh? Với tốc độ leo thang của Trung Quốc, Nga, Bắc Triều Tiên – và sự lung lay trong niềm tin vào “ô hạt nhân” của Mỹ – có lẽ câu trả lời lạnh lùng nhưng rất thật là: chỉ c̣n… trong vài năm nữa.
Từ sân khấu công nghệ đến đường phố, robot h́nh người đang trở thành biểu tượng tham vọng mới của Trung Quốc, khi nước này tăng tốc sản xuất và đầu tư để dẫn đầu kỷ nguyên tự động hóa.
Những màn đấu tay đôi giữa các robot từng chỉ xuất hiện trong phim Hollywood giờ không c̣n là chuyện viễn tưởng. Từ “Real Steel” cho đến “Kẻ Hủy Diệt”, khán giả từng nghĩ các cỗ máy chiến đấu ấy chỉ là sản phẩm trí tưởng tượng. Nhưng tại Trung Quốc, viễn cảnh đó đang dần thành hiện thực.
Tại Hội nghị Robot Thế giới 2025 ở Bắc Kinh, hăng công nghệ EngineAI đă ra mắt T800 - robot h́nh người đầu tiên được thiết kế riêng cho mục đích chiến đấu. Sự xuất hiện của T800 lập tức tạo tiếng vang quốc tế.
Sức nóng của robot không chỉ dừng lại ở hội nghị. Tại Thâm Quyến, du khách quốc tế liên tục bày tỏ sự kinh ngạc trước những trải nghiệm “tương lai hóa” của đời sống thường nhật: robot pha cà phê tạo h́nh nghệ thuật, taxi tự lái chạy trong đô thị, drone giao kem gelato trong vài phút. Tất cả cho thấy một Trung Quốc đang thầm lặng thử nghiệm những thành phố mà robot trở thành một phần tự nhiên của sinh hoạt.
Từ Bắc Kinh đến Thâm Quyến, ngành robot đang được Trung Quốc nâng lên tầm quốc sách, với tham vọng biến đây thành công nghệ đột phá ngang hàng với trí tuệ nhân tạo và xe điện.
Trong tầm nh́n của Bắc Kinh, robot h́nh người thậm chí được ví như “máy móc phổ dụng” có khả năng thay đổi cấu trúc lao động giống như máy tính cá nhân những năm 1980.
Robot được ví như "chiến binh thép" của Trung Quốc. Ảnh: Humanoids Daily.
Tham vọng quốc gia: Robot trở thành trụ cột chiến lược
Theo kế hoạch của Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc (MIIT), từ nay đến 2025 robot sẽ được đưa vào các lĩnh vực thiết yếu, và đến năm 2027 sẽ đạt “đột phá mang tính đột ngột”.
Le Monde dự báo thị trường robot của Trung Quốc có thể đạt tới 5.000 tỷ USD vào năm 2050. Riêng năm 2024, nước này đă nắm giữ 2/3 số bằng sáng chế robot toàn cầu, phản ánh rơ tham vọng thống trị công nghệ mang tính nền tảng của thế kỷ 21.
Năm 2025 đang được nhiều chuyên gia gọi là “năm mở màn của kỷ nguyên robot h́nh người”. Các báo cáo thị trường dự đoán quy mô ngành AI của Trung Quốc trong năm nay có thể đạt 5.295 tỷ NDT (750 triệu USD), tương đương 27% thị phần toàn cầu.
Riêng thị trường robot h́nh người được ước tính chạm mốc 8.239 tỷ NDT (1.170 tỷ USD), chiếm tới một nửa quy mô thế giới, QQ News cho biết.
Những “Olympic Robot” tổ chức tại Bắc Kinh, nơi hàng trăm robot h́nh người thi chạy, đá bóng, múa hip-hop hay thi kỹ năng AI, đang phô bày năng lực tích hợp phần mềm phần cứng của các doanh nghiệp Trung Quốc.
Nổi lên từ robot nhảy múa của Unitree Robotics biểu diễn trong Gala Tết 2025, robot h́nh người nay đă h́nh thành cơn sốt đầu tư. Ảnh: Sohu.
Những màn tŕnh diễn này không chỉ là khoa trương công nghệ mà c̣n là dấu hiệu cho thấy hệ sinh thái robot nội địa đă bắt đầu bước vào giai đoạn sản xuất quy mô.
Nhờ được Nhà nước hậu thuẫn mạnh mẽ, hệ sinh thái robot nội địa của Trung Quốc đang bứt tốc chưa từng thấy. Bên cạnh UBTech - cái tên đi đầu trong lĩnh vực này - hàng loạt doanh nghiệp như Fourier Intelligence, Agibot hay những “người chơi” mới đến từ các tập đoàn công nghệ lớn như Xiaomi cũng đang bước vào cuộc đua đưa robot h́nh người ra thị trường.
Theo Reuters, UBTech đă tŕnh diễn mẫu robot có thể di chuyển vững vàng, cầm nắm chính xác các công cụ, thực hiện những khâu lắp ráp nhẹ và kiểm tra vận hành trong môi trường nhà máy. Đây đều là những kỹ năng cốt lơi để robot đủ khả năng đảm nhiệm phần việc của lao động phổ thông trong tương lai gần.
Trong khi đó, ở Mỹ, Tesla (với Optimus) hay Figure AI (Figure 02) vẫn gây sốt truyền thông với những video gấp quần áo hay mang hàng hóa. Nhưng giới phân tích nhận định: “Điểm quyết định không phải là tŕnh diễn, mà là khả năng sản xuất hàng loạt và tích hợp sâu AI vào hành vi”. Đây chính là lợi thế lớn nhất của doanh nghiệp Trung Quốc.
“Ngôi sao” mới trên thị trường vốn
Cuối năm nay, UBTECH bước vào giai đoạn bận rộn nhất khi liên tiếp nhận các đơn hàng robot h́nh người quy mô lớn. Ngày 28/11, công ty trúng thầu Trung tâm thu thập dữ liệu và huấn luyện robot tại Cửu Giang (Giang Tây) với giá trị 143 triệu NDT (20,2 triệu USD).
Chỉ trong ṿng một tháng, UBTECH đă gom ba hợp đồng lớn trị giá 566 triệu NDT (80 triệu USD). Trước đó, hăng cũng kư hai đơn hàng đáng chú ư: 17,8 triệu USD vào tháng 10 và 35,4 triệu USD vào tháng 9. Tổng giá trị đơn hàng năm 2025 của UBTECH đă vượt 180 triệu USD.
UBTECH cho biết trong năm 2025, hăng sẽ bàn giao hơn 500 robot, với công suất thiết kế đạt 1.000 robot/năm và năng lực sản xuất hiện tại khoảng 300 robot/tháng. Mục tiêu của công ty là nâng sản lượng lên 5.000 robot vào năm 2026 và 10.000 robot vào năm 2027, đưa robot h́nh người bước sang giai đoạn sản xuất hàng loạt.
Giữa cơn “băo” đơn hàng, UBTECH trở thành “cổ phiếu robot h́nh người đầu tiên” khi niêm yết tại Hong Kong, hiện đạt 53,3 tỷ HKD vốn hóa và ngày 24/11 được bổ sung vào chỉ số MSCI China.
Dù vậy, thị trường vốn lại đặc biệt chú ư đến thế hệ doanh nghiệp mới, nổi bật nhất là Unitree Robotics, nổi danh sau màn tŕnh diễn robot nhảy tại Gala Tết 2024. Ngày 10/11, Unitree hoàn tất tư vấn IPO chỉ trong 132 ngày, nhanh vượt xa quy tŕnh thông thường, và dự kiến nộp bản cáo bạch ngay trong năm nay để tiến tới niêm yết A-share.
Cùng xu hướng tăng tốc IPO, Lojoi Robotics đă hoàn tất ṿng Pre-IPO trị giá 210 triệu USD và nộp hồ sơ tư vấn niêm yết hồi tháng 10. AgiBot, công ty do “thiên tài trẻ Huawei” Bành Chí Huy sáng lập, cũng đang chuẩn bị IPO sau khi mua lại 60% cổ phần Swancor Advanced Materials và đầu tư vào startup ZsiBot.
Sức nóng của ngành robot lan rộng trên toàn thị trường. Theo IT Juzi, vốn đầu tư vào lĩnh vực robot tại Trung Quốc tính đến tháng 8 đă đạt 5,5 tỷ USD, gấp 1,8 lần tổng mức vốn của cả năm ngoái.
Những doanh nghiệp lớn đă niêm yết cũng chạy đua tham gia thị trường robot h́nh người: Luxshare Precision cho biết sẽ xuất xưởng 3.000 robot trong năm nay; trong khi Xpeng Motors đă giới thiệu mẫu robot IRON, dự kiến sản xuất hàng loạt vào cuối năm 2026.
Đầu tư quá nóng, nguy cơ “vỡ bong bóng”
Tuy nhiên, Ủy ban Cải cách & Phát triển Quốc gia Trung Quốc (NDRC) cũng đưa ra cảnh báo mạnh mẽ về t́nh trạng phát triển “quá nóng” của ngành này.
Theo bà Lư Siêu, Phó chủ nhiệm Văn pḥng Nghiên cứu Chính sách của NDRC, công nghệ, mô h́nh kinh doanh lẫn các kịch bản ứng dụng của robot h́nh người “vẫn c̣n rất xa mới đạt độ chín”, theo Sohu.
Bà cho biết hiện Trung Quốc đă có hơn 150 doanh nghiệp nhảy vào lĩnh vực này, phần lớn là startup hoặc các công ty công nghệ chuyển hướng từ mảng khác.
Sự bùng nổ này mang lại lợi ích nhất định cho đổi mới sáng tạo, nhưng cũng kéo theo nhiều rủi ro: các sản phẩm na ná nhau xuất hiện hàng loạt, thị trường bị lấp đầy bởi những bản sao lặp lại, và không gian dành cho R&D cốt lơi ngày càng bị thu hẹp.
Dù vậy, bà Lư Siêu không dùng cụm từ “dư thừa công suất” bởi xét theo sản lượng toàn cầu năm 2024 mới chỉ đạt vài ngh́n chiếc, ngành vẫn ở giai đoạn thử nghiệm. Nhưng cơn sốt đầu tư th́ đă vượt xa quy mô thực tế: tổng vốn rót vào lĩnh vực này năm 2025 đă vượt 10 tỷ nhân dân tệ, phản ánh t́nh trạng “nóng” bất thường.
Song song đó, làn sóng AI khiến nhu cầu GPU - công nghệ lơi trong robot - tăng vọt. Trung Quốc dự kiến cần tới 3 triệu GPU vào năm 2025, nhưng số trung tâm dữ liệu đủ khả năng huấn luyện mô h́nh lớn lại cực kỳ khan hiếm.
Nhưng đằng sau những màn tŕnh diễn bắt mắt ấy, các “công nghệ lơi” như bộ giảm tốc, cảm biến, module khớp nối vẫn nằm trong tay các nhà sản xuất nước ngoài và chiếm tới 50-60% chi phí mỗi robot.
Câu chuyện khó nhất của ngành như đưa giá thành từ mức 50.000 USD xuống 20.000 USD/chiếc hay tự chủ hóa các bộ phận chiến lược, lại là thứ ít doanh nghiệp mặn mà theo đuổi.
Hệ quả là hơn 150 doanh nghiệp lao vào phát triển các sản phẩm gần như giống nhau, cùng chờ đợi một thị trường chưa h́nh thành rơ rệt. Trong khi đó, những bài toán cốt lơi mang tính quyết định tương lai ngành vẫn bị bỏ ngỏ. Một kịch bản “bong bóng GPU” dường như đang tái diễn trong lĩnh vực robot h́nh người.
Tổng thống Donald Trump đă chỉ trích phóng viên của CNN là "ngu ngốc và độc ác", đồng thời ca ngợi pḥng khánh tiết đẹp sau khi cho thay đổi kiến trúc sư khác đứng ra thiết kế lại.
Một số giới phê b́nh bày tỏ sự lo ngại cho rằng pḥng khánh tiết của ông Trump sẽ có quy mô lớn hơn cả Ṭa Bạch Ốc hiện tại. (Ảnh: ZUMAPRESS)
Tổng thống Trump lên tiếng bảo vệ dự án xây dựng pḥng khánh tiết trị giá 300 triệu USD tại Ṭa Bạch Ốc, khẳng định công tŕnh "lớn hơn và đẹp hơn" so với thiết kế ban đầu, đồng thời chỉ trích Kaitlan Collins của CNN là "ngu ngốc và độc ác" v́ dám chất vấn về chi phí cho đập ra và xây mới lên.
Trong bài đăng trên mạng xă hội Truth Social ngày 6/12, ông Trump khi viết ra đồng thời c̣n nêu ra sai tên của nữ kư giả này: "Công tŕnh lớn hơn và đẹp hơn so với kế hoạch ban đầu, nên chi phí tăng lên là điều dễ hiểu. Caitlin Collin của hăng tin giả CNN 'ngu ngốc và độc ác' đă hỏi, tại sao chi phí vượt mức dự toán. Tôi trả lời rằng diện tích dự án gấp đôi, c̣n chất lượng hoàn thiện nội thất được nâng lên 'mức cao nhất'.
"Ngoài ra, khoảng cách giữa các cột đă được tăng đáng kể để cải thiện tầm nh́n", ông Trump viết về công tŕnh rộng khoảng 8,300 m² nằm trên khu vực từng là cánh Đông Ṭa Bạch Ốc, nay đă cho dập phá ra và được mở rộng. "Dự án thực tế vẫn dưới ngân sách và vượt tiến độ, giống như các dự án trước đây của tôi", ông này khẳng định.
Chưa rơ bà Collins đă đặt câu hỏi về dự án này lúc nào, song bà có đề cập đến việc này trong chương tŕnh phát sóng tối thứ Sáu tuần trước trong mục "Đọc tin tức cùng Kaitlan Collins". "Quư vị có thấy chiếc cần cẩu phía sau tôi? Đó là phần mới nhất của khu vực thi công nơi pḥng khánh tiết của Tổng thống Trump sẽ được xây dựng lên", bà này nói.
Những b́nh luận của ông Trump được đưa ra sau khi kiến trúc sư James McCrery II cho ngưng dự án thiết kế của ông. Ông McCrery, người đứng đầu một công ty thiết kế nội thất nhỏ, từng giám sát giai đoạn đầu của dự án này trước khi chi phí tăng lên mức 300 triệu USD. Ṭa Bạch Ốc cho biết, kiến trúc sư Shalom Baranes đă được chỉ định đứng ra thay thế, theo thông tin ban đầu từ Washington Post.
Ông Trump nhấn mạnh rằng, "không có sử dụng tiền trong ngân sách cho dự án này". Danh sách các nhân vật đứng ra tài trợ do Ṭa Bạch Ốc cho công bố ra h hồi tháng 10 vừa qua cho thấy có nhiều tập đoàn như Amazon, Meta và Apple trực tiếp tham gia đóng góp cùng với 1 số tỷ phú tên tuổi khác.
Theo như truyền thông đại lục mới đây đưa tin về sự việc xảy ra vào một ngày đông rét buốt. Trong video, người phụ nữ mặc chiếc áo cũ bạc màu, đôi giày bông đă ṃn, toàn thân run rẩy v́ lạnh. Cô quỳ trên nền gạch lạnh, liên tục nhỏ giọng thuyết phục chồng, hy vọng được mua một chiếc áo phao mới để chống chọi thời tiết gây xôn xao mạng xă hội về h́nh ảnh người phụ nữ quỳ gối trước mặt chồng ở nơi công cộng.
Mạng xă hội Trung Quốc những ngày qua lan truyền đoạn video gây chấn động dư luận: một người phụ nữ ở Hồ Bắc quỳ ngay giữa trung tâm thương mại để cầu xin chồng mua cho ḿnh một chiếc áo phao. Chiếc áo chỉ trị giá vài trăm tệ, nhưng đổi lại là một màn cầu xin trong tuyệt vọng và sự thờ ơ lạnh lùng đến khó tin của người chồng.
Theo truyền thông đại lục, sự việc xảy ra vào một ngày đông rét buốt. Trong video, người phụ nữ mặc chiếc áo cũ bạc màu, đôi giày bông đă ṃn, toàn thân run rẩy v́ lạnh. Cô quỳ trên nền gạch lạnh, liên tục nhỏ giọng thuyết phục chồng, hy vọng được mua một chiếc áo phao mới để chống chọi thời tiết. Thế nhưng người chồng ăn mặc chỉn chu với áo len cổ lọ và áo khoác đắt tiền lại tỏ ra hoàn toàn thờ ơ. Anh đứng khoanh tay, lạnh lùng từ chối và nhiều lần quát nạt vợ trước sự chứng kiến của đám đông.
Những nhân chứng có mặt cho biết, người vợ đă nhiều lần cố gắng đứng dậy để giải thích, nhưng đều bị gạt phắt đi. Bị xúc phạm và bất lực, cuối cùng cô lặng lẽ đứng lên, gương mặt thất vọng và tủi thân.
Ngay khi video lan truyền, hàng chục ngàn b́nh luận bày tỏ sự phẫn nộ với hành vi của người chồng. Nhiều người cho rằng đây không chỉ là vấn đề tiền bạc mà là biểu hiện điển h́nh của bạo lực lạnh trong hôn nhân - sự kiểm soát, coi thường và chèn ép tinh thần người bạn đời. Nhiều b́nh luận thể hiện sự bức xúc:
- Một chiếc áo phao mà phải quỳ để xin, vậy cuộc sống hằng ngày của cô ấy c̣n khổ đến mức nào?
- Không có khả năng xây dựng gia đ́nh hạnh phúc, nhưng lại có khả năng khiến vợ mất hết tự trọng.
- Làm vợ, làm mẹ không có lương chứ không phải không có giá trị.
Bên cạnh sự giận dữ, nhiều b́nh luận nhấn mạnh tầm quan trọng của kinh tế độc lập. Không ít người cho rằng nếu người vợ có khả năng tự chủ tài chính, cô sẽ không cần phải hạ ḿnh cầu xin chồng v́ một món đồ thiết yếu. Một nam cư dân mạng chia sẻ: "Nhà tôi thu nhập không cao, nhưng chưa bao giờ để vợ phải xấu hổ khi muốn mua một bộ quần áo. Hôn nhân là để chăm sóc nhau, không phải để hành hạ nhau".
Theo số liệu thống kê tại Trung Quốc năm 2024, tỷ lệ phụ nữ đă kết hôn tham gia lực lượng lao động đạt 68,7%, tăng mạnh so với một thập kỷ trước. Điều này cho thấy ngày càng nhiều phụ nữ nhận ra tầm quan trọng của việc nắm giữ nguồn lực tài chính - yếu tố giúp họ có tiếng nói và vị thế trong gia đ́nh.
Các chuyên gia hôn nhân phân tích rằng một mối quan hệ lành mạnh phải được xây dựng trên sự tôn trọng và b́nh đẳng. Công việc nội trợ của phụ nữ, dù không mang lại thu nhập, vẫn là h́nh thức lao động có giá trị. Việc xem thường, kiểm soát hoặc hạ thấp vai tṛ của người vợ dễ dẫn đến mất cân bằng quyền lực và bạo lực tinh thần kéo dài.
Sự việc người vợ quỳ gối v́ chiếc áo phao đă tạo ra làn sóng tranh luận mạnh mẽ không chỉ v́ hoàn cảnh của cô, mà bởi nó chạm đến nỗi đau của nhiều cuộc hôn nhân thiếu sự thấu hiểu. Chiếc áo vài trăm tệ không đáng bao nhiêu, nhưng cách ứng xử của người chồng lại phản chiếu cả một vấn đề lớ hơn: Khi sự yêu thương không c̣n, người ta sẽ dùng sự vô tâm làm vũ khí để tổn thương nhau.
Các chuyên gia khuyên rằng dù là phụ nữ hay đàn ông, mỗi người đều cần có một mức độ độc lập kinh tế, như một hàng rào bảo vệ phẩm giá và sự an toàn tinh thần của bản thân. Và trên hết, hôn nhân chỉ thực sự bền vững khi cả hai biết trân trọng và nâng đỡ nhau, thay v́ để những hành vi lạnh nhạt bóp nghẹt đối phương.
Theo như có nhiều lời chỉ trích mới đây khi Tổng thống Donald Trump ban hành các lệnh ân xá và giảm án, đôi khi dường như mâu thuẫn với chương tŕnh nghị sự, như ban hành các lệnh ân xá và giảm án là chủ yếu kiếm tiền, tham nhũng hối lộ. Đây là một hoạt động kiếm tiền – cho Trump, gia đ́nh ông, bạn bè trong lĩnh vực tiền điện tử, và các nhà vận động chính trị liên kết với Trump mà những người xin ân xá phải trả tiền.
Việc Tổng thống Trump sử dụng quyền ân xá đang gây ra nhiều chỉ trích khi ông ban hành các lệnh ân xá và giảm án, đôi khi dường như mâu thuẫn với chương tŕnh nghị sự của ông và tập trung chủ yếu vào những người bị truy tố hoặc kết án trong thời chính quyền Biden.
Hôm nay, Thượng Nghị sĩ Chris Murphy (D-Conn.) của đảng Dân Chủ tuyên bố rằng việc Trump ban hành các lệnh ân xá và giảm án là chủ yếu kiếm tiền, tham nhũng hối lộ. Ông nói:
“Đây là một hoạt động kiếm tiền – cho Trump, gia đ́nh ông, bạn bè trong lĩnh vực tiền điện tử, và các nhà vận động chính trị liên kết với Trump mà những người xin ân xá phải trả tiền.”
Trong suốt nhiệm kỳ, Trump đă nhiều lần chỉ trích việc sử dụng quyền ân xá của cựu Tổng thống Biden, thậm chí từng ám chỉ rằng các lệnh ân xá của Biden là “vô hiệu” v́ có cáo buộc rằng Biden đă sử dụng autopen để kư.
Đồng thời, Trump cũng tận dụng quyền ân xá của riêng ḿnh để ưu ái các đảng viên Cộng ḥa và đồng minh. Ông thường bị cho là bị thúc đẩy bởi sự tức giận về các cáo trạng nhắm vào bản thân trong thời chính quyền Biden, khẳng định những người ông ân xá cũng là nạn nhân tương tự.
Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai bằng việc ban hành ân xá cho gần như tất cả các bị cáo liên quan đến vụ tấn công Điện Capitol ngày 6/1/2021.
Kể từ đó, ông đă ân xá cho nhiều đảng viên Cộng ḥa từng bị kết tội và ân xá cho người sáng lập sàn giao dịch tiền điện tử Binance, có mối quan hệ kinh doanh với gia đ́nh Trump.
Gần đây nhất, Trump đă gây tranh căi với cả đảng Dân chủ và Cộng ḥa khi quyết định ân xá cho Juan Orlando Hernández, cựu tổng thống Honduras, người đă bị kết tội liên quan đến ma túy vào năm ngoái trong một vụ án bắt đầu từ nhiệm kỳ đầu tiên của Trump. Thậm chí một số thành viên GOP cũng đặt câu hỏi về quyết định này, trong bối cảnh chính quyền Trump từng thực hiện chiến dịch công khai nhắm vào các tàu vận chuyển ma túy bằng các cuộc tấn công quân sự.
“Những lệnh ân xá mà Trump ban hành là một vụ bê bối lớn và ngày càng tăng mà không nhiều người bàn đến,” Thượng Nghị sĩ Chris Murphy (D-Conn.) cho biết tuần này. “Đây là một hoạt động kiếm tiền – cho Trump, gia đ́nh ông, bạn bè trong lĩnh vực tiền điện tử, và các nhà vận động chính trị liên kết với Trump mà những người xin ân xá phải trả tiền.”
Trump đă tỏ ra thách thức trước các chỉ trích và câu hỏi về quyết định ân xá của ḿnh. Tổng thống và các quan chức Ṭa Bạch Ốc thường bảo vệ các quyết định này bằng cách cho rằng đó là phản ứng lại những ǵ họ coi là Bộ Tư pháp bị “vũ khí hóa” trong thời Biden.
“Tổng thống Trump đă sử dụng quyền hiến định của ḿnh để ban hành các lệnh ân xá và giảm án cho nhiều cá nhân. Và những lệnh ân xá mà ai nên chỉ trích duy nhất là của Tổng thống Autopen, người đă ân xá và giảm án cho những tội phạm bạo lực, bao gồm cả kẻ giết trẻ em và kẻ sát nhân hàng loạt – chưa kể đến các lệnh ân xá chủ động mà ông ta ‘kư’ cho thành viên gia đ́nh như Hunter khi rời nhiệm sở,” phát ngôn viên Ṭa Bạch Ốc Abigail Jackson cho biết.
Các lệnh ân xá của Trump lại trở thành tâm điểm chú ư tuần này khi ông ân xá cho Hernández, người bị kết tội vào tháng 6/2024 v́ âm mưu phân phối hơn 400 tấn cocaine và nhận hàng triệu đô la hối lộ từ các kẻ buôn ma túy để vận chuyển số ma túy này.
“Ông ta là tổng thống, và có một số ma túy đang được bán ở đất nước của họ, và v́ ông ta là tổng thống nên họ nhắm vào ông ấy. Đó là một cuộc săn phù thủy khủng khiếp của Biden,” Trump nói về quyết định của ḿnh.
Quyết định ân xá này đă vấp phải chỉ trích từ cả hai phía, bao gồm các nhà lập pháp nghi ngờ liệu nó có gửi đi thông điệp mâu thuẫn so với chiến dịch quân sự của chính quyền Trump nhằm nhắm vào các tàu buôn ma túy ở Caribbean.
“Tôi ghét điều đó. Đó là một thông điệp khủng khiếp,” Thượng Nghị sĩ Thom Tillis (R-N.C.) nói với báo giới tuần này. “Thật khó hiểu khi một mặt chúng ta nói có thể cân nhắc xâm lược Venezuela v́ buôn ma túy, và mặt khác lại tha cho ai đó” là kẻ bị bắt quả tang và đă nhận tội chuyển mua túy hằng ngh́n tấn vào Hoa Kỳ.
Phát ngôn viên Ṭa Bạch Ốc Karoline Leavitt lập luận rằng quyết định ân xá của Trump không mâu thuẫn với chương tŕnh nghị sự rộng hơn của ông.
“Tôi nghĩ rằng Tổng thống Trump đă rất rơ ràng trong việc bảo vệ nước Mỹ để ngăn chặn ma túy bất hợp pháp vào biên giới, dù bằng đường bộ hay đường biển,” Leavitt nói với báo giới. “Ông cũng rơ ràng rằng muốn sửa chữa những sai trái của Bộ Tư pháp bị vũ khí hóa dưới chính quyền trước.”
Đây là ví dụ mới nhất về việc Ṭa Bạch Ốc lên tiếng bảo vệ Trump trong vài tuần gần đây về việc sử dụng quyền ân xá.
Trump từng bị xem xét v́ ân xá cho người sáng lập Binance Changpeng Zhao và sau đó cố gắng giảm nhẹ vụ việc bằng cách nói rằng ông không biết Zhao là ai khi ban hành ân xá.
Như trường hợp của Hernández, Ṭa Bạch Ốc khi đó lập luận Trump đang sửa chữa một vụ truy tố quá mức trong thời Biden.
Ṭa Bạch Ốc cũng lập luận tương tự tuần này khi được hỏi về quyết định giảm án cho David Gentile, cựu giám đốc quỹ đầu tư tư nhân bị kết tội gian lận năm 2024.
“Tại phiên ṭa, chính quyền không thể chứng minh bất kỳ tuyên bố gian lận nào liên quan đến ông Gentile,” Leavitt nói trong một buổi họp báo. “Đây là một ví dụ khác được báo cáo cho tổng thống về việc Bộ Tư pháp bị vũ khí hóa dưới chính quyền trước, và do đó, ông đă kư giảm án này.”
Trump tiếp tục nhấn mạnh cáo buộc chính quyền Biden hành xử không công bằng khi thông báo tuần này rằng ông ân xá cho Dân biểu Henry Cuellar (D-Texas) và vợ ông, Imelda, những người bị truy tố năm ngoái về tội nhận gần 600.000 USD hối lộ và rửa tiền.
Một số b́nh luận viên nghi ngờ liệu ân xá có giúp Cuellar giữ ghế trong cuộc bầu cử khó khăn năm tới hay không, nhưng Trump khẳng định động lực của ông là đảo ngược cáo buộc mà ông coi là có động cơ chính trị từ chính quyền Biden.
“Joe Ngủ Gật đă nhắm vào Dân biểu, thậm chí cả vợ tuyệt vời của ông ấy, Imelda, chỉ v́ nói SỰ THẬT,” Trump đăng trên Truth Social.
Cuellar trở thành nhà lập pháp mới nhất từng đối mặt cáo buộc hối lộ, gian lận hoặc tham nhũng nhận được ân xá.
Trước đó, tổng thống đă giảm án cho George Santos, cựu Dân biểu Cộng ḥa từng bị khai trừ khỏi Hạ viện và nhận tội gian lận điện tử và đánh cắp danh tính nghiêm trọng. Ông cũng ân xá cho cựu Dân biểu Cộng ḥa Michael Grimm (N.Y.), người bị kết tội gian lận thuế. Trump cũng ân xá cho cựu Thống đốc Illinois Rod Blagojevich, một đảng viên Dân chủ trở thành người ủng hộ Trump sau khi chấp hành án tham nhũng.
Một quan chức Ṭa Bạch Ốc nhắc đến phát biểu của Leavitt tháng trước khi bà nói rằng chính quyền coi các lệnh ân xá “với sự nghiêm túc tối đa.”
“Ông ấy là người đưa ra quyết định cuối cùng,” Leavitt nói về Trump. “Và khi nhậm chức, ông ấy rất rơ ràng rằng quan tâm nhất là xem xét ân xá cho những cá nhân bị lạm dụng và sử dụng bởi Bộ Tư pháp Biden, và bị truy tố quá mức bởi một DOJ bị vũ khí hóa.”
Đây là những ǵ Đảng Dân chủ nên làm để giành đa số tại Quốc hội
Ngày càng nhiều người Mỹ nhận ra rằng Tổng thống Trump giống như “con ḅ mộng trong cửa hàng đồ sứ”, hành động liều lĩnh làm suy yếu hiệu quả của các cơ quan liên bang, khiến nước Mỹ trở nên đắt đỏ hơn, làm gia tăng thất nghiệp, đe dọa sức khỏe của người dân và làm tha hóa hệ thống tư pháp.
Một cuộc thăm ḍ của hăng tin AP vào tháng 11 cho thấy chỉ 33% người trưởng thành ở Mỹ chấp thuận cách Trump điều hành chính phủ, giảm từ 43% vào tháng 3. Trong khi các cuộc thăm ḍ khác cho thấy tỷ lệ ủng hộ Trump ở mức trên 40%, không cuộc thăm ḍ nào cho thấy ông nhận được sự ủng hộ của đa số người Mỹ.
Sự ủng hộ của công chúng dành cho Trump nhiều khả năng sẽ c̣n giảm sâu hơn khi cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt trầm trọng thêm do các mức thuế quan và các chính sách gây hại khác của ông, cũng như khi ngày càng nhiều thông tin được phanh phui về mối liên hệ của ông với tội phạm t́nh dục Jeffrey Epstein. Điều này có thể tạo điều kiện để Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện và Thượng viện trong cuộc bầu cử năm 2026.
Để giành chiến thắng, Đảng Dân chủ cần đoàn kết xung quanh những chính sách được người dân ủng hộ, nhằm khắc phục những thiệt hại to lớn mà Trump đă gây ra và xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn cho người Mỹ.
Trump tái đắc cử v́ ông hứa sẽ giảm nhập cư trái phép, kiềm chế lạm phát, giúp chăm sóc y tế trở nên phải chăng hơn và làm nhiều điều khác để cải thiện cuộc sống của người dân. Ngoài việc bắt giữ và trục xuất người nhập cư — thường không theo đúng tŕnh tự pháp luật — ông hầu như không thực hiện được những cam kết đó.
Đô đốc báo cáo với các nhà lập pháp về các cuộc không kích ngày 2/9
Thay vào đó, Trump đă dành phần lớn thời gian để điều tra và truy tố các đối thủ của ḿnh, cũng như làm giàu cho gia đ́nh. Ông đă “thương mại hóa” chức tổng thống, giúp tài sản ṛng của gia đ́nh ông gần như tăng gấp đôi, lên ước tính 10 tỷ USD kể từ khi tái đắc cử, theo tạp chí Forbes.
Trong các cuộc bầu cử tháng 11, cử tri bất măn với Trump đă bầu các ứng viên Dân chủ thuộc nhiều khuynh hướng khác nhau. Thành phố New York sẽ có một thị trưởng theo khuynh hướng xă hội chủ nghĩa dân chủ, nhưng c̣n nhiều người Dân chủ ôn ḥa được bầu hơn — bao gồm các thống đốc và Dân biểu bang ở New Jersey và Virginia, cũng như các quan chức địa phương ở nhiều nơi.
Dù Đảng Dân chủ không đồng thuận về mọi vấn đề, chúng tôi vẫn chia sẻ nhiều niềm tin chung. Các ứng cử viên Quốc hội năm tới nên ủng hộ những lập trường sau đây về các vấn đề trong nước để tận dụng sự phản đối của cử tri đối với những thất bại của Trump và đưa ra một con đường tốt hơn cho tương lai.
V́ mục tiêu giảm chi phí sinh hoạt, họ nên đạt được các thỏa thuận giảm thuế quan mang tính đối ứng với các quốc gia khác nhằm hạ giá hàng nhập khẩu và mở rộng thị trường cho hàng xuất khẩu của Mỹ, qua đó tạo thêm việc làm. Trump đă áp đặt các mức thuế này lên phần lớn các quốc gia mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội, và chúng đang khiến cuộc sống tại Mỹ trở nên đắt đỏ hơn.
Đảng Dân chủ nên cam kết cải cách hệ thống nhập cư để cho phép nhiều người hơn được vào Mỹ hợp pháp và tạo ra con đường nhập tịch. Chấm dứt các chiến dịch truy quét những người nhập cư mà “tội” duy nhất của họ là ở Mỹ không có giấy tờ hợp pháp. Việc trục xuất hàng loạt đang gây ra t́nh trạng thiếu hụt lao động, làm trầm trọng thêm khủng hoảng chi phí sinh hoạt bằng cách đẩy giá thực phẩm, nhà ở và các nhu yếu phẩm khác lên cao.
Họ nên khôi phục hơn 24 tỷ USD mà Trump đă cắt khỏi các dự án năng lượng sạch, cùng với khoản tín dụng thuế lên tới 7.500 USD cho người mua xe điện và mức khấu trừ thuế 30% cho các chủ nhà lắp đặt pin năng lượng mặt trời. Điều này sẽ giúp năng lượng trở nên rẻ hơn và tạo thêm việc làm, đồng thời chống biến đổi khí hậu.
Để giải quyết t́nh trạng thiếu hụt từ 4 đến 7 triệu căn hộ và nhà ở giá phải chăng tại Mỹ, họ nên phát động một quan hệ đối tác giữa chính quyền liên bang, bang, địa phương và ngành xây dựng nhà ở nhằm gia tăng nguồn cung nhà ở giá rẻ.
Để thực hiện trách nhiệm giáo dục con em chúng ta, họ nên đảo ngược việc Trump dismantle (giải thể, làm suy yếu) Bộ Giáo dục và khôi phục hàng tỷ USD cùng hàng ngh́n việc làm mà ông đă cắt giảm khỏi bộ này.
Họ nên cải cách hệ thống thuế để những cá nhân giàu có và các tập đoàn lớn phải đóng phần thuế công bằng của ḿnh. Đồng thời, họ nên hủy bỏ việc cắt giảm ngân sách của Sở Thuế vụ (IRS) để cơ quan này có thể mạnh tay trấn áp các hành vi trốn thuế của giới giàu có.
Đảng Dân chủ phải chấm dứt “cuộc chiến” của Trump chống lại đa dạng, công bằng và ḥa nhập (DEI), vốn đang lan truyền định kiến và cản trở sự thăng tiến của những người không phải là đàn ông da trắng dị tính. Nước Mỹ sẽ phát triển tốt hơn khi mọi người đều có cơ hội phát huy hết tiềm năng và khi thành tựu của tất cả người Mỹ được tôn vinh.
Về chăm sóc y tế, Đảng Dân chủ nên cam kết gia hạn các khoản trợ cấp của Đạo luật Chăm sóc Giá cả phải chăng (Affordable Care Act) dự kiến hết hạn vào cuối năm nay, để ngăn việc 22 triệu người Mỹ phải chứng kiến phí bảo hiểm y tế của họ tăng hơn gấp đôi. Họ cũng nên khôi phục nguồn tài trợ nghiên cứu y học mà Trump đă cắt giảm.
Họ cũng nên cam kết chấm dứt việc Trump “vũ khí hóa” Bộ Tư pháp và các cơ quan liên bang khác để nhắm vào các đối thủ của tổng thống. Họ nên khôi phục khoảng 500 triệu USD trong các khoản cắt giảm ngân sách mà Trump đă đề xuất đối với FBI, đồng thời trả lại cho cơ quan này vai tṛ ngăn chặn khủng bố và đấu tranh với các tội phạm nghiêm trọng, thay v́ tuần tra các thành phố để truy bắt người nhập cư không có giấy tờ.
Đảng Dân chủ cũng nên chấm dứt việc Trump triển khai quân đội và Vệ binh Quốc gia tại các thành phố của Mỹ, đồng thời tăng tài trợ cho các sở cảnh sát địa phương và các sáng kiến cộng đồng nhằm pḥng chống tội phạm.
Những lập trường trên không chỉ giúp các ứng viên của Đảng Dân chủ thu hút cử tri, mà quan trọng hơn, c̣n mang lại lợi ích cho nước Mỹ.
Với thông điệp và những người truyền tải phù hợp, Đảng Dân chủ có thể chứng minh rằng việc giành được đa số tại Hạ viện và Thượng viện vào năm tới là vô cùng quan trọng, nhằm đóng vai tṛ kiểm soát và cân bằng đối với nhiệm kỳ tổng thống mang tính hủy hoại của Trump.
Sabrina Carpenter phản đối Ṭa Bạch Ốc dùng nhạc của ḿnh cho video về ICE
Ṭa Bạch Ốc hôm thứ Sáu đă đăng tải một video ghi lại các vụ bắt giữ của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE), được ghép với một đoạn clip đă bị chỉnh sửa của nữ ca sĩ nhạc pop Sabrina Carpenter trong chương tŕnh “Saturday Night Live” (SNL), chỉ vài ngày sau khi họ sử dụng một ca khúc của cô trong một video tương tự.
Đoạn video được lấy từ lần xuất hiện của Carpenter trên SNL vào ngày 18/10, mở đầu bằng cảnh cô đứng trên sân khấu cùng diễn viên Marcello Hernández. Giọng nói của cô bị chỉnh sửa thành câu: “Tôi nghĩ ḿnh cần phải bắt ai đó v́ quá ‘bất hợp pháp’,” trong khi ca khúc “I Get the Bag” của Gucci Mane vang lên ở phần nền.
Trong phần độc thoại gốc, nữ ca sĩ nói: “Tôi nghĩ ḿnh có thể cần bắt ai đó v́ quá nóng bỏng.” Hernández, đưa hai cổ tay về phía trước như thể bị c̣ng, đáp lại: “Thôi được, tôi tự ra đầu thú.”
Bài đăng mới xuất hiện chỉ vài ngày sau khi Ṭa Bạch Ốc công bố một đoạn montage tương tự về các vụ bắt giữ của ICE, được lồng với ca khúc “Juno” của Carpenter. Video lặp đi lặp lại lời bài hát “have you ever tried this one?” (bạn đă từng thử kiểu này chưa?), một câu ám chỉ đến các tư thế t́nh dục khác nhau.
“Video này thật độc ác và ghê tởm,” nữ ca sĩ phản hồi bài đăng (hiện đă bị xóa) của Ṭa Bạch Ốc. “Đừng bao giờ lôi tôi hay âm nhạc của tôi vào việc phục vụ cho một chương tŕnh nghị sự vô nhân đạo của các người.”
Người phát ngôn Ṭa Bạch Ốc Abigail Jackson đă đáp trả Carpenter bằng “một thông điệp kiểu Short n’ Sweet,” ám chỉ đến album năm 2024 của cô.
“Chúng tôi sẽ không xin lỗi v́ đă trục xuất những tội phạm nhập cư bất hợp pháp nguy hiểm, những kẻ giết người, hiếp dâm và ấu dâm ra khỏi đất nước này,” Jackson nói. “Bất kỳ ai bảo vệ những quái vật bệnh hoạn đó hẳn là ngu ngốc — hay là chậm chạp?”
Cho đến nay, ngôi sao nhạc pop vẫn chưa phản hồi ǵ về bài đăng mới nhất này.
The Hill đă liên hệ Ṭa Bạch Ốc để xin b́nh luận sau khi bài đăng ban đầu bị gỡ bỏ.
Nhiều nghệ sĩ và nhà sáng tạo nội dung trước đây cũng đă chỉ trích Ṭa Bạch Ốc v́ sử dụng âm nhạc hoặc các tư liệu của họ cho video hay bài đăng quảng bá mà không xin phép. Hồi tháng 10, Kenny Loggins từng yêu cầu ông Trump không sử dụng nhạc của ông ta sau khi tổng thống đưa ca khúc “Danger Zone” vào một video do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra để công kích các cuộc biểu t́nh “No Kings”.
Công ty Pokémon quốc tế (The Pokémon Co. International) cho biết vào tháng 9 rằng chính quyền không hề xin phép sử dụng nhạc chủ đề “Pokémon” trong một video montage bắt giữ của ICE khác, được ghép cùng các cảnh từ phần mở đầu của loạt phim hoạt h́nh.
Nhiều nhạc sĩ khác, bao gồm John Fogerty của Creedence Clearwater Revival, Phil Collins, The Rolling Stones, Brendon Urie của Panic! At The Disco, cùng với gia đ́nh của Tom Petty và Leonard Cohen, cũng đă kêu gọi ông Trump không sử dụng nhạc của họ trong chiến dịch tranh cử năm 2020.
Vào tháng 10, chính quyền cũng từng phản ứng trước ca khúc “Bad Day” của nhạc sĩ Zach Bryan, trong đó có đề cập đến việc thực thi luật nhập cư. Lời bài hát có đoạn:
“Và ICE sẽ đến phá cửa nhà bạn, cố gắng xây một ngôi nhà mà chẳng ai c̣n xây nữa, nhưng tôi có một chiếc điện thoại, lũ trẻ th́ sợ hăi và đơn độc.”
Bài hát này được hiểu là mang tính chỉ trích chương tŕnh nghị sự của chính quyền Trump.
Bộ trưởng An ninh Nội địa Kristi Noem gọi bài hát của Bryan là “thiếu tôn trọng … không chỉ với lực lượng thực thi pháp luật mà c̣n với đất nước này, với từng cá nhân đă từng đứng lên chiến đấu v́ tự do của chúng ta.”
Bryan cho biết anh chỉ chia sẻ một đoạn ngắn của bài hát và nói thêm: “Điều này cho thấy một câu chuyện có thể bị biến thành sự chia rẽ như thế nào khi bị nhồi nhét xuống cổ họng chúng ta thông qua mạng xă hội.”
“Bài hát này nói về t́nh yêu của tôi dành cho đất nước này và cho tất cả mọi người trong đó, hơn bất cứ điều ǵ,” anh nói thêm khi đó.
Trump khích lệ các Thượng Nghị sĩ Indiana về việc phân chia lại khu vực bầu cử.
Tổng thống Trump hôm thứ Sáu đă ca ngợi những động thái phân chia lại khu vực bầu cử mới nhất tại bang Indiana, đồng thời gây sức ép lên một số Thượng Nghị sĩ bang để ủng hộ bản đồ mới, vốn có thể mang lại thêm hai ghế cho Đảng Cộng ḥa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026.
Ông Trump gọi bản đồ cập nhật là “công bằng hơn nhiều” và “được cải thiện”, đồng thời chúc mừng các lănh đạo Đảng Cộng ḥa tại Quốc hội bang Indiana v́ đă thông qua một bộ ranh giới bầu cử Quốc hội mới vào sáng thứ Sáu.
“Đó là vinh dự của tôi khi giành chiến thắng tại Indiana sáu lần, bao gồm cả các cuộc bầu cử sơ bộ, vào các năm 2016, 2020 và 2024, và Bản đồ mới này sẽ mang đến cho những người dân tuyệt vời của Indiana cơ hội bầu thêm HAI Dân biểu Cộng ḥa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026,” ông viết trên Truth Social.
“Thượng viện bang Indiana hiện phải thông qua Bản đồ này, NGUYÊN TRẠNG, và gửi đến bàn làm việc của Thống đốc Mike Braun, CÀNG SỚM CÀNG TỐT, để mang lại một Chiến thắng to lớn cho Đảng Cộng ḥa tại ‘Hoosier State’ và trên toàn quốc,” ông Trump tiếp tục. “Tôi được biết rằng 9 Thượng Nghị sĩ này, một số sẽ tái tranh cử năm 2026 và một số vào năm 2028, cần được khích lệ để đưa ra quyết định đúng đắn.”
Tổng thống sau đó liệt kê tên các nhà lập pháp bang: Blake Doriot, Brett Clark, Brian Buchanan, Dan Dernulc, Ed Charbonneau, Greg Goode, Jim Buck, Rick Niemeyer và Ryan Mishler.
“Hăy để tiếng nói của bạn được nghe thấy rơ ràng và mạnh mẽ để ủng hộ việc các Thượng Nghị sĩ này làm điều đúng đắn,” ông nói thêm.
Các đường ranh giới Quốc hội mới, do Đảng Cộng ḥa đề xuất hôm thứ Hai, đă được thông qua với tỷ lệ phiếu 57–41 — và có lợi cho Đảng Cộng ḥa ở cả 9 khu vực bầu cử của bang, trong bối cảnh GOP t́m cách giữ vững thế đa số mong manh của ḿnh. Nếu được triển khai, bản đồ này sẽ làm suy yếu các khu vực bầu cử số 1 và số 7, hiện đang do Dân biểu Frank Mrvan (Đảng Dân chủ) và André Carson (Đảng Dân chủ) đại diện.
Biện pháp này đang đối mặt với tương lai không chắc chắn tại Thượng viện bang, dự kiến sẽ xem xét vào thứ Hai.
Trong những tháng gần đây, ông Trump và các đồng minh đă gây sức ép lên các bang do Đảng Cộng ḥa kiểm soát để vẽ lại bản đồ bầu cử trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm sau. Các nỗ lực tại bang Indiana được đẩy mạnh sau khi lănh đạo Thượng viện không thu đủ phiếu để tiếp tục tiến tŕnh phân chia lại khu vực bầu cử.
Tổng thống thậm chí c̣n đe dọa sẽ ủng hộ các ứng cử viên thách thức trong bầu cử sơ bộ đối với những Dân biểu Cộng ḥa phản đối việc phân chia lại khu vực bầu cử giữa nhiệm kỳ. Một số nhà lập pháp bang từng tỏ ra hoài nghi về vấn đề này cũng cho biết họ đă bị nhắm mục tiêu bằng các vụ báo tin giả về tội phạm (swatting) và đe dọa đánh bom.
Thống đốc Mike Braun (Đảng Cộng ḥa) đă bày tỏ sự ủng hộ đối với các nỗ lực này sau khi ông Trump cảnh báo rằng ông “phải tạo ra kết quả” trong việc bổ sung thêm ghế cho GOP.
Hôm thứ Năm, Ṭa án Tối cao đă mang lại cho ông Trump một chiến thắng trong cuộc đua phân chia lại khu vực bầu cử khi khôi phục bản đồ mới nhất của bang Texas — bản đồ này mang lại cơ hội để Đảng Cộng ḥa giành thêm tới 5 ghế. Tháng trước, một hội đồng thẩm phán liên bang tại bang này đă chặn việc thực thi các đường ranh giới mới trong cuộc bầu cử năm 2026 sau khi dự luật thông qua bản đồ được Thống đốc Cộng ḥa Greg Abbott kư thành luật.
Cuộc chiến tại “Bang Ngôi sao Cô đơn” (Texas) đă mở ra cánh cửa cho các cuộc đấu tranh phân chia lại khu vực bầu cử khác — bao gồm cả các nỗ lực do Đảng Dân chủ phát động nhằm đối trọng với Đảng Cộng ḥa. Tuy nhiên, một số biện pháp trong số đó đă làm dấy lên các khiếu kiện pháp lư.
Brian Cole Jr. là ai, nghi phạm trong vụ bom ống ở Washington D.C.?
Các cơ quan liên bang hôm thứ Năm thông báo rằng một vụ bắt giữ đă được thực hiện trong cuộc điều tra kéo dài gần năm năm về các quả bom ống được đặt bên ngoài trụ sở của Ủy ban Dân chủ và Cộng ḥa vào tối hôm trước cuộc tấn công vào Điện Capitol ngày 6/1/2021.
Brian Cole Jr., 30 tuổi, bị bắt tại nhà ở Woodbridge, Virginia, và bị buộc tội vận chuyển thiết bị nổ qua các bang và cố ư phá hoại bằng vật liệu nổ. Tội danh đầu tiên có mức án tối đa 10 năm tù và tội danh thứ hai có mức án tối đa 20 năm tù.
Cole không đưa ra lời bào chữa trong phiên ṭa đầu tiên vào thứ Sáu 05/12. Công tố viên Charles Jones cho biết chính phủ sẽ ưu tiên một số tài liệu khám phá, bao gồm một cuộc thẩm vấn dưới quyền cảnh sát kéo dài bốn giờ với nghi phạm.
Các quả bom ống được đặt
Sở Cảnh sát Metropolitan D.C. (MPD) đă phát hiện và vô hiệu hóa 2 quả bom ống tại 2 trụ sở của hai đảng, theo thông tin từ Trưởng ban Robert Contee vào ngày 6/1/2021.
Trong những tháng tiếp theo, FBI đă công bố đoạn video của một nghi phạm có thể mặc áo hoodie, giày Nike Air Max Speed Turf và đeo khẩu trang. Họ ban đầu đưa ra phần thưởng 50.000 USD cho bất kỳ thông tin nào dẫn đến nghi phạm, sau đó tăng lên 75.000 USD và rồi 100.000 USD.
Video cho thấy nghi phạm, mang balo, đi bộ trên vỉa hè đến trụ sở hai đảng. Video kéo dài từ 7:30 đến 8:30 tối, thời điểm mà FBI cho biết các quả bom đă được đặt.
“Những quả bom ống này là thiết bị có khả năng phát nổ, có thể gây thương tích hoặc tử vong,” Steven D’Antuono, lúc đó là trợ lư giám đốc phụ trách văn pḥng FBI tại Washington, hiện đă nghỉ hưu, cho biết.
Nghi phạm được xác định
Theo hồ sơ buộc tội mà NBC News có được, Cole từng làm việc tại văn pḥng của một người bảo lănh tại Bắc Virginia. Anh tốt nghiệp Trường Trung học Hylton vào năm 2013.
Nghi phạm là một trong bốn người con, không đăng kư cử tri và không có hồ sơ h́nh sự, theo Associated Press. Một bạn học cũ tiết lộ với AP rằng Cole ít nói.
“Anh ấy không nổi bật,” bạn học cũ nói. “Nhớ lại th́ anh ấy cư xử tốt và trầm lặng.”
Sau khi bị bắt vào thứ Năm 04/12, Cole thừa nhận với FBI rằng anh ta đă đặt các quả bom bên ngoài các trụ sở. Anh cũng nói rằng động cơ liên quan đến các tranh căi xung quanh cuộc bầu cử tổng thống 2020, theo NBC.
Tuy nhiên, động cơ rơ ràng vẫn chưa được tiết lộ. Trước và sau khi thất bại trước cựu Tổng thống Biden, Tổng thống Trump từng tuyên bố cuộc bầu cử là “gian lận.”
Sau vụ bắt giữ, một hàng xóm nói với NBC rằng Cole sống khép kín và thường được thấy đi dạo cùng một chú chó Chihuahua.
“Không phải là người mà tôi nghĩ sẽ muốn làm hại ai đó v́ bất kỳ lư do ǵ,” người hàng xóm nói. “Chỉ là một người trầm lặng, thích đi dạo cùng chó và sống khép kín.”
Một người thân của Cole nói với đài WUSA 9, chi nhánh CBS, rằng nghi phạm “giống như một đứa trẻ” và “anh ấy không làm việc đó.”
Nguyên nhân dẫn đến việc bắt giữ Cole
Sau nhiều năm điều tra với ít diễn biến, Công tố viên Mỹ tại D.C. Jeanine Pirro cho biết hôm thứ Năm 04/12 rằng bằng chứng pháp y đă dẫn đến việc bắt giữ Cole.
Pirro lưu ư rằng hơn 230.000 nắp ống tương tự như loại dùng để làm bom đă được bán ra. Nghi phạm được cho là đă mua 12 nắp ống màu đen và hai nắp mạ kẽm từ bốn cửa hàng Home Depot khác nhau tại Bắc Virginia từ tháng 10/2019 đến tháng 11/2020, cùng nhiều vật dụng khác, theo đơn buộc tội h́nh sự.
Các bằng chứng khác bao gồm dữ liệu điện thoại di động, cho thấy điện thoại kết nối với các trạm gần hai trụ sở vào ngày 5/1. Xe của Cole cũng được nh́n thấy di chuyển gần lối ra South Capitol Street, cách nơi giám sát quay được cảnh nghi phạm đặt bom chưa đến nửa dặm.
Lực lượng thực thi pháp luật đă phải ứng phó nhanh, trong khi các sĩ quan đang tập trung vào cuộc biểu t́nh tiến đến Capitol khi các nhà lập pháp chuẩn bị xác nhận chiến thắng của Biden.
“May mắn thay, những quả bom này không phát nổ, dù chúng hoàn toàn có thể. Nhưng đừng nhầm lẫn, nghi phạm bom ống này đă gieo rắc nỗi sợ hăi cho cộng đồng chúng ta,” Darren Cox, trợ lư giám đốc phụ trách Văn pḥng Washington, cho biết hôm thứ Năm.
Chính phủ đang t́m cách tạm giam Cole trước phiên ṭa. Phiên điều trần tiếp theo của anh được ấn định vào ngày 15/12.
Gallego kêu gọi chính quyền Trump tăng cường giám sát visa H-1B
Thượng Nghị sĩ Ruben Gallego (D-Ariz.) đă gửi một lá thư vào ngày thứ Tư, kêu gọi các quan chức chính quyền Trump tăng cường giám sát việc các tập đoàn lớn sử dụng visa H-1B cho lao động nước ngoài.
Trong lá thư, Gallego bày tỏ ủng hộ các chương tŕnh nhập cư dành cho lao động có tay nghề cao, những chương tŕnh “thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo ra việc làm có thu nhập tốt cho người lao động Mỹ.”
“Đồng thời, chúng ta phải đảm bảo các chương tŕnh này không bị lợi dụng để hạ thấp hoặc thay thế nhân viên Mỹ, đặc biệt khi Giấc mơ Mỹ ngày càng xa vời đối với giới trẻ,” ông viết.
Gallego lưu ư rằng khi các công ty công nghệ lớn sa thải hàng trăm ngàn nhân viên, họ cũng đă tuyển dụng hơn 30.000 lao động nước ngoài theo chương tŕnh H-1B. Tác động này, đặc biệt đối với các sinh viên mới tốt nghiệp, cho thấy “có nhiều lao động trẻ người Mỹ mong muốn được đào tạo và đảm nhận những vị trí này.”
Thượng Dân biểu Đảng Dân chủ từ Arizona dẫn báo cáo của Viện Bank of America cho biết, mặc dù tỷ lệ thất nghiệp tổng thể đă ổn định, “tỷ lệ thất nghiệp của lao động trẻ vẫn tiếp tục tăng, đạt 7,4% vào tháng Sáu.” Ông cho rằng xu hướng này cho thấy “Giấc mơ Mỹ trở nên không thể đạt được đối với hầu hết thanh niên.”
“Mục tiêu của chương tŕnh visa H-1B là phát triển kinh tế và bổ sung lực lượng lao động Mỹ — không phải để thay thế,” ông tiếp tục. “Với số lượng sinh viên Mỹ tốt nghiệp đại học thất nghiệp có bằng cấp và kỹ năng liên quan, việc các tập đoàn sa thải lao động Mỹ trong khi đồng thời tuyển dụng lao động H-1B đặt ra những câu hỏi quan trọng.”
Gallego tiếp tục đưa ra một loạt câu hỏi nhằm đảm bảo các visa lao động đặc biệt này tuân thủ mục tiêu của chương tŕnh và “không thay thế lao động Mỹ.”
Các câu hỏi này bao gồm việc liệu có thêm các cuộc điều tra về gian lận và lạm dụng visa, cách chính quyền ưu tiên kiểm tra các công ty, và liệu có chú trọng hơn đến các tổ chức sa thải lao động Mỹ để thay bằng người H-1B hay không.
Lá thư được gửi tới Bộ trưởng Lao động Lori Chavez-DeRemer, Giám đốc Cơ quan Di trú và Nhập tịch Mỹ Joseph Edlow, và Tổng chưởng lư Pam Bondi.
Tổng thống Trump đă bảo vệ việc đưa thêm lao động nước ngoài đến Mỹ, từng lập luận rằng không có đủ công dân Mỹ “có những tài năng nhất định” để đảm nhận các công việc cụ thể. Tổng thống đă đề xuất ưu tiên tuyển dụng lao động nước ngoài có kỹ năng cao và mức lương cao, thay cho hệ thống xổ số bằng một “mức hạn ngạch số lượng.”
Tuy nhiên, vào tháng Chín, tổng thống đă tăng phí đăng kư visa H-1B lên 100.000 USD. Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick giải thích rằng động thái này sẽ khuyến khích các công ty tuyển dụng lao động Mỹ trong bối cảnh chính quyền siết chặt vấn đề nhập cư.
Việc tăng phí này đă dẫn đến một vụ kiện liên bang từ một liên minh gồm các tổ chức tôn giáo, nhà cung cấp dịch vụ y tế, công đoàn, chuyên gia giáo dục đại học và nhiều bên khác. Họ lập luận rằng “bệnh viện sẽ mất nhân viên y tế, nhà thờ mất mục sư, lớp học mất giáo viên, và các ngành công nghiệp trên toàn quốc có nguy cơ mất những nhà đổi mới quan trọng,” Democracy Forward, một thành viên trong liên minh, cho biết trong một thông cáo báo chí vào tháng Mười.
Quyết định này và sự ủng hộ của tổng thống đă gây xôn xao trong giới bảo thủ. Dân biểu Marjorie Taylor Greene (R-Ga.), người gần đây đă tách khỏi Trump, viết trên mạng xă hội rằng bà “vững chắc” phản đối việc lao động Mỹ “bị thay thế bởi lao động nước ngoài, như với H-1B.”
Người dẫn chương tŕnh và b́nh luận viên bảo thủ Matt Walsh cũng lên tiếng, kêu gọi chính quyền “cho người Mỹ thực sự một cơ hội.”
“Ngay cả khi đúng là chúng ta không có đủ người tài năng trong nước, điều mà không đúng, đó càng là lư do để ngừng nhập khẩu lao động nước ngoài,” Walsh viết. “Chúng ta cần đào tạo người của chính ḿnh.”
Việc tăng phí cũng có thể ảnh hưởng đến Thung lũng Silicon. David Bier, giám đốc nghiên cứu nhập cư tại Viện Cato, từng nói với The Hill rằng điều này sẽ “dẫn đến ít đổi mới hơn, sản lượng thấp hơn và tăng trưởng kinh tế chậm lại tại Mỹ.”
Trump nói Biden phải chịu trách nhiệm về khủng hoảng khả năng chi trả.
Tổng thống Trump vào thứ Bảy 06/12 tiếp tục chỉ trích các cuộc thảo luận xung quanh giá cả tăng cao và vấn đề chi phí sinh hoạt, phần lớn đổ lỗi cho người tiền nhiệm về “khủng hoảng khả năng chi trả”.
Ông Trump đặc biệt nhắm vào phân tích của nhà môi giới chứng khoán Peter Schiff, người gần đây xuất hiện trên chương tŕnh Fox & Friends của kênh Fox News, gọi vị khách này là “kẻ ghét Trump đă chứng minh là sai lầm.”
“Hoặc là chương tŕnh đă sai, hoặc đang đi theo hướng khác,” Trump viết trên Truth Social vào sáng thứ Bảy. “Ông ấy nghĩ giá cả đang tăng trong khi thực tế chúng đang giảm đáng kể. Giá xăng đă xuống c̣n 1,99 USD một gallon hôm qua ở một số bang, và giảm mạnh kể từ Biden.”
“Các mặt hàng khác hầu hết đều giảm. Biden gây ra KHỦNG HOẢNG KHẢ NĂNG CHI TRẢ, TÔI ĐANG SỬA CHỮA NÓ, cùng với mọi thứ khác!” Trump tiếp tục. “Nhiều vấn đề, như biên giới, đă được giải quyết. Hăy xem ‘người đặt cái tên’ đă đưa gă này lên!”
Chính quyền Trump trong vài tuần gần đây phải đối mặt với áp lực về vấn đề khả năng chi trả, mà tổng thống gọi là “tṛ lừa đảo của Đảng Dân chủ.” Tuy nhiên, các mối quan ngại về chi phí ngay cả với các nhu yếu phẩm cơ bản đă được làm nổi bật trong thời gian chính phủ đóng cửa kỷ lục dài và sau khi Đảng Dân chủ giành chiến thắng quan trọng trong chu kỳ bầu cử 2025.
Trong chiến dịch tranh cử 2024, tổng thống cam kết sẽ “giảm giá nhanh chóng” ngay từ ngày đầu nhậm chức — nhưng thị trường biến động và sự bất ổn xung quanh các mức thuế quan rộng lớn của ông dường như đă đẩy giá lên cao. Dữ liệu từ Bộ Thương mại vào tháng 9, là thông tin mới nhất có sẵn, cho thấy lạm phát lơi đă tăng lên 2,8% so với cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, Trump cho rằng chương tŕnh kinh tế của ông đang mạnh, nhấn mạnh chi phí xăng dầu và thuốc men giảm. Đồng thời, chính quyền ông đă thực hiện các biện pháp chống lại giá cả cao — cho thấy Ṭa Bạch Ốc nhận thức được các mối quan ngại này.
Tháng trước, khi tham dự McDonald’s Impact Summit, ông nói người Mỹ “may mắn đến mức điên rồ” v́ ông đă thắng trong năm 2024.
“Phúc lợi tăng, mọi thứ đều tăng. Công việc nhà nước tăng, công việc thực tế giảm,” Trump nói với đám đông, ám chỉ điều kiện dưới chính quyền Biden. “Vậy là bạn sẽ có thảm họa đó, và trên hết, thay v́ 20 ngh́n tỷ USD vào, bạn sẽ mất 10 ngh́n tỷ USD ra khỏi đất nước chúng ta.”
Các mức trung b́nh khảo sát cho thấy Trump đang mất điểm với cử tri về kinh tế — bao gồm cả những người ủng hộ ông.
Trong một khảo sát thực hiện cuối tháng 11, gần 50% người được hỏi cho rằng Trump đă làm giá cả tăng nhiều hơn là giảm. 24% nói ngược lại, 17% nói “khá giống nhau” và 10% không chắc chắn.
Theo số liệu trung b́nh của Decision Desk HQ (DDHQ), tỷ lệ ủng hộ tổng thống đang ở mức 42%, trong khi tỷ lệ không ủng hộ là 55%. Con số này thấp hơn khoảng một tháng trước, khi tỷ lệ ủng hộ trung b́nh là gần 46% và tỷ lệ không ủng hộ khoảng 51%.
Trump và các đồng minh lập luận rằng các lợi ích từ “One Big Beautiful Bill Act” được kư vào tháng 7 vẫn chưa phát huy hết, bao gồm các khoản đầu tư từ các đối tác thương mại nước ngoài.
Có thể rút ra một số điểm tương đồng với chương tŕnh kinh tế “Bidenomics” của tổng thống trước. Chính quyền trước đă mất nhiều năm thuyết phục rằng nền kinh tế đang đi đúng hướng sau đại dịch COVID-19, mặc dù cử tri lo ngại họ đang bị lạm phát đè nặng.
Người nhập cư không có giấy tờ xứng đáng được chăm sóc sức khỏe .
Tháng trước, một trong những học sinh mẫu giáo mà tôi tư vấn khi đang thực tập công tác xă hội đă vắng mặt hầu hết tuần. Học sinh này nghỉ học từ thứ Ba đến thứ Sáu. Vào thứ Sáu, giáo viên quyết định gọi điện cho mẹ của em để xem t́nh h́nh ra sao.
Học sinh đă bị ốm, nhưng mẹ em không thể đưa con đi khám bác sĩ v́ họ không có tiền — cũng không có Medicaid. Họ không thể nhận Medicaid v́ là người nhập cư không có giấy tờ.
V́ không có quyền truy cập bảo hiểm y tế liên bang, bà mẹ không thể đưa con đi khám bác sĩ hoặc nhận thuốc cần thiết.
Viện Chính sách Thuế và Kinh tế (Institute on Taxation and Economic Policy) cho biết, năm 2022, người nhập cư không có giấy tờ đă đóng góp 96,7 tỷ USD vào thuế liên bang, tiểu bang và địa phương. Người nhập cư không có giấy tờ chỉ chiếm 27% tổng số dân nhập cư ở Mỹ.
Điều đó có nghĩa là, theo số liệu của viện, 14 triệu người sống ở Mỹ đă đóng góp gần 97 tỷ USD vào thuế nhưng không nhận lại ǵ. Phần lớn, 59,4 tỷ USD, là thuế liên bang, và 37,3 tỷ USD là thuế tiểu bang và địa phương.
Bất chấp quan niệm phổ biến, người nhập cư không có giấy tờ không nhận được trợ giúp từ chính phủ liên bang do luật cải cách phúc lợi mà Tổng thống Bill Clinton kư năm 1996. Họ bị hạn chế truy cập phiếu thực phẩm, phúc lợi xă hội, Medicaid, Medicare và thậm chí các kế hoạch theo Đạo luật Chăm sóc Giá cả Phải chăng (ACA).
Luật yêu cầu bạn phải có số An sinh Xă hội (Social Security Number) để đủ điều kiện nhận hầu hết các loại trợ cấp phúc lợi. Chỉ những “người nước ngoài đủ điều kiện” mới được hưởng các quyền lợi theo định nghĩa “lợi ích công liên bang.” Những người nước ngoài đủ điều kiện bao gồm thường trú nhân hợp pháp, người được tị nạn, người tị nạn và một số nhóm khác. Những người c̣n lại được coi là “người nước ngoài không đủ điều kiện.”
Mặc dù họ đóng hàng tỷ USD thuế liên bang, luật liên bang ngăn cấm người nhập cư không có giấy tờ truy cập vào các chương tŕnh mà tiền thuế của họ giúp duy tŕ. Ít nhất, luật có thể cho họ được Medicaid, điều này cũng sẽ có lợi cho xă hội.
Hiện tại, họ chỉ đủ điều kiện nhận Medicaid khẩn cấp, chỉ bao gồm “chăm sóc y tế ngắn hạn, cấp bách như sinh nở,” với một số tiểu bang mở rộng cho các dịch vụ như chạy thận nhân tạo và điều trị ung thư.
Ở các tiểu bang có số lượng người nhập cư không có giấy tờ lớn nhất, chi phí Medicaid khẩn cấp chỉ chiếm dưới 1% ngân sách Medicaid của tiểu bang.
Viện Chính sách Thuế và Kinh tế lưu ư rằng hơn một phần ba thuế mà người nhập cư không có giấy tờ đóng góp là dành cho thuế lương, phục vụ các chương tŕnh mà họ không được phép sử dụng.
Theo viện, năm 2022, người nhập cư không có giấy tờ đă đóng “25,7 tỷ USD thuế An sinh Xă hội, 6,4 tỷ USD thuế Medicare và 1,8 tỷ USD thuế bảo hiểm thất nghiệp.” Họ đang trả tiền cho các dịch vụ mà họ không thể tiếp cận.
Nếu chính phủ liên bang quyết định cấp quyền làm việc cho tất cả người nhập cư không có giấy tờ, đóng góp thuế của họ sẽ tăng lên v́ lương cao hơn và tỷ lệ tuân thủ thuế cũng tăng.
Viện đưa ra kịch bản, nếu cấp quyền làm việc cho tất cả người nhập cư không có giấy tờ, đóng góp thuế của họ sẽ tăng thêm 40,2 tỷ USD mỗi năm, tổng cộng 136,9 tỷ USD cho thuế liên bang, tiểu bang và địa phương. Trong 40,2 tỷ USD, 33,1 tỷ USD sẽ vào ngân sách liên bang và 7,1 tỷ USD c̣n lại vào ngân sách tiểu bang và địa phương.
Quốc hội nên sửa đổi luật cải cách phúc lợi của Clinton để cho phép người nhập cư không có giấy tờ ít nhất được truy cập Medicaid. Nếu họ có bảo hiểm y tế, họ có thể đi khám bác sĩ, sẽ giúp họ khỏe mạnh hơn. Một lực lượng lao động khỏe mạnh sẽ năng suất hơn. Năng suất tăng đồng nghĩa lợi nhuận tăng. Điều này có thể thúc đẩy kinh tế. Ai là người thua trong kịch bản này?
Hăy để tôi nói ai thắng: Những người lao động nhập cư không có giấy tờ, các doanh nghiệp thuê họ và nền kinh tế.
Các công viên quốc gia sẽ thu thêm 100 USD phí vào cổng đối với du khách quốc tế vào năm 2026
Ngay trước Lễ Tạ ơn, Bộ Nội vụ Hoa Kỳ đă công bố một loạt thay đổi có thể ảnh hưởng đến cách bạn tham quan các công viên quốc gia vào năm 2026. Trong số đó có một kế hoạch mà chính quyền Trump đă theo đuổi trong nhiều tháng: thu phí phụ trội đối với du khách quốc tế.
Theo chỉ đạo của Tổng thống Trump, Bộ Nội vụ — cơ quan quản lư Dịch vụ Công viên Quốc gia — đă đưa vào đề xuất ngân sách cho năm tài chính 2026 việc áp dụng phí phụ trội này cho du khách quốc tế. Vào thời điểm đó, đề xuất dự kiến khoản phí này sẽ mang về hơn 90 triệu USD.
Trong khi người Mỹ phải trả phí cao hơn tại các điểm du lịch quốc tế, như Bảo tàng Louvre, nơi tăng giá vé cho khách không thuộc EU, th́ du khách nước ngoài chưa phải trả thêm phí khi tham quan các công viên quốc gia ở Mỹ.
Điều này sẽ thay đổi khi bước sang tháng 1.
Phí America the Beautiful cho du khách quốc tế
Bộ Nội vụ xác nhận rằng du khách quốc tế sẽ phải trả 250 USD cho thẻ America the Beautiful, thẻ này “bao gồm phí vào cổng và phí tiện ích tiêu chuẩn (sử dụng hàng ngày) tại hàng ngàn địa điểm giải trí do sáu cơ quan liên bang quản lư.” Thẻ tương tự có giá 80 USD đối với công dân Mỹ.
Tại 10 công viên quốc gia được tham quan nhiều nhất, du khách quốc tế sẽ phải trả 100 USD mỗi người tại cổng vào, trừ khi họ đă sở hữu thẻ America the Beautiful:
Acadia
Bryce Canyon
Everglades
Glacier
Grand Canyon
Grand Teton
Rocky Mountain
Sequoia & Kings Canyon
Yellowstone
Yosemite
Zion
Ước tính rằng trong tổng số 331,8 triệu lượt tham quan kỷ lục tại các công viên quốc gia vào năm ngoái, có 14,6 triệu lượt là du khách quốc tế.
Tại sao một số công viên quốc gia lại thu phí vào cổng?
Du khách không phải cư dân Mỹ sẽ không được hưởng 10 ngày miễn phí vào cổng mà Dịch vụ Công viên Quốc gia sẽ cung cấp vào năm 2026. Các ngày này được gọi là “ngày miễn phí chỉ dành cho cư dân Mỹ”, gồm:
Ngày Tổng thống, 16/2
Ngày Tưởng niệm, 25/5
Ngày Quốc kỳ, 14/6 (cũng là sinh nhật của Trump)
Cuối tuần Ngày Độc lập, 3-5/7
Sinh nhật lần thứ 110 của Dịch vụ Công viên Quốc gia, 25/8
Ngày Hiến pháp, 17/9
Sinh nhật Theodore Roosevelt, 27/10
Ngày Cựu chiến binh, 11/11
Trước đây, các ngày miễn phí cũng được áp dụng vào Ngày Martin Luther King, Jr., ngày đầu tiên của Tuần lễ Công viên Quốc gia vào tháng 4, Ngày Quốc khánh Juneteenth, kỷ niệm Đạo luật Great American Outdoors Act và Ngày Công viên Công cộng Quốc gia. Những ngày này hiện không được liệt kê trong danh sách ngày miễn phí trên website của NPS.
Hiện tại, chỉ có 106 trên tổng số 475 địa điểm do Dịch vụ Công viên Quốc gia quản lư thu phí vào cổng. Các công viên đắt nhất — như Yellowstone, Yosemite và Zion — thu 35 USD cho mỗi xe riêng. Phí vào cổng được sử dụng để “nâng cao trải nghiệm của khách tham quan” theo Luật Tăng cường Giải trí Trên Đất Liên bang (Federal Lands Recreation Enhancement Act).
Trump tăng chi phí xây pḥng khiêu vũ ‘lớn hơn và đẹp hơn nhiều’ giữa làn sóng chỉ trích
Tổng thống Trump vào thứ Bảy đă bảo vệ chi phí cao liên quan đến dự án pḥng khiêu vũ tại Ṭa Bạch Ốc, nói với những người chỉ trích rằng không gian này sẽ “lớn hơn và đẹp hơn nhiều” khi hoàn thành.
Trump trước đó đă chỉ trích Kaitlan Collins, phóng viên chính của CNN tại Ṭa Bạch Ốc, v́ đă hỏi về sự thay đổi của mức giá.
“Caitlin Collin’s của CNN Tin Giả, luôn ngu ngốc và khó chịu, đă hỏi tôi tại sao pḥng khiêu vũ mới lại tốn nhiều tiền hơn so với dự tính một năm trước,” tổng thống viết trên Truth Social, viết sai tên nhà báo. “Tôi trả lời v́ nó sẽ gấp đôi kích thước, và chất lượng hoàn thiện cũng như nội thất đă được nâng lên mức cao nhất.”
“Cột SPAN cũng đă được tăng đáng kể để phục vụ việc quan sát,” ông tiếp tục. “Thực tế, dự án vẫn nằm trong ngân sách và tiến độ, giống như mọi công việc của tôi luôn vậy.”
Trump thêm: “Nó chỉ là lớn hơn và đẹp hơn nhiều so với kế hoạch ban đầu. Thú vị là, và ít khi được báo cáo, không có đồng tiền thuế nào tham gia. Toàn bộ chi phí được thanh toán từ các khoản quyên góp tư nhân.”
Ṭa Bạch Ốc ban đầu thông báo vào tháng 7 rằng pḥng khiêu vũ, liền kề cánh Đông, sẽ tốn 200 triệu USD. Giá này nhanh chóng tăng lên, với tổng thống nói rằng sẽ là 300 triệu USD. Một quan chức Ṭa Bạch Ốc nói với ABC News vào cuối tháng 10 rằng chi phí sẽ là 350 triệu USD.
Mặc dù Trump trước đó nói rằng việc xây dựng sẽ không ảnh hưởng đến các ṭa nhà hiện có, dự án đă gây tranh căi sau khi toàn bộ cánh Đông bị phá dỡ vào tháng 10.
Trong quá tŕnh phá dỡ, Ṭa Bạch Ốc đă công bố danh sách các công ty lớn quyên góp để giúp trang trải chi phí pḥng khiêu vũ. Danh sách bao gồm Amazon, Apple, Google, Meta Platforms, Lockheed Martin, Comcast Corporation, Microsoft, Palantir Technologies, Union Pacific Railroad và T-Mobile. Trump cũng nói rằng ông đang đóng góp một phần tài chính cá nhân của ḿnh cho dự án.
James McCrery II và công ty kiến trúc của ông ban đầu được chọn để thực hiện dự án cho đến khi chính quyền xác nhận vào thứ Năm rằng Shalom Baranes, người đă thiết kế các ṭa nhà chính phủ trong nhiều năm, sẽ tiếp quản. McCrery sẽ vẫn tham gia dự án với vai tṛ tư vấn.
“Shalom là một kiến trúc sư xuất sắc, tác phẩm của ông đă định h́nh bản sắc kiến trúc của thủ đô quốc gia chúng ta trong nhiều thập kỷ và kinh nghiệm của ông sẽ là tài sản quư giá cho việc hoàn thành dự án này,” phát ngôn viên Ṭa Bạch Ốc Davis Ingle từng nói trong một tuyên bố.
Dự án và việc phá dỡ đă nhận nhiều chỉ trích từ các nhà lập pháp, nhà b́nh luận, sử gia và các cư dân cũng như nhân viên Ṭa Bạch Ốc trước đây. Mặc dù cánh Đông đă gây tranh căi kể từ giai đoạn xây dựng ban đầu dưới thời Tổng thống Thomas Jefferson đầu những năm 1800, các nhà phê b́nh hiện đại chủ yếu xem việc cải tạo của Trump là “một mất mát đối với quốc gia chúng ta,” cựu Đệ nhất phu nhân Michelle Obama nói.
Michael LaRosa, một trợ lư Ṭa Bạch Ốc dưới thời chính quyền Biden, gọi đây là “đáng buồn” nhưng “có lẽ cần thiết,” trong khi con gái của cựu Tổng thống Clinton, Chelsea Clinton, ví việc này như “một quả cầu phá hủy di sản của chúng ta.”
Danh sách nhà tài trợ đă gây lo ngại cho các nhà lập pháp. Thượng Nghị sĩ Elizabeth Warren (D-Mass.) và 10 đảng viên Dân chủ khác đă gửi thư tới các công ty liên quan, đặt câu hỏi liệu có “bất kỳ thỏa thuận đôi bên cùng có lợi nào” liên quan đến các vụ kiện chống độc quyền và điều tra hay không.
Một cuộc khảo sát của Washington Post-ABC News-Ipsos vào tháng 10 cho thấy 56% người Mỹ “phần nào” hoặc “rất” phản đối dự án mạnh mẽ này.
Don Bacon tiếp tục chỉ trích Hegseth: ‘Tôi nghĩ tôi đă thấy đủ rồi’
Dân biểu Don Bacon (Cộng ḥa-Nebraska) đă nâng mức độ chỉ trích Bộ trưởng Quốc pḥng Pete Hegseth vào thứ Sáu 05/12, cho rằng các quyết định gần đây của người đứng đầu Ngũ Giác Đài đă “làm mất uy tín của ông ấy.”
“Tôi đă từng lên tiếng trước đây,” ông nói với Dasha Burns của Politico, người cũng dẫn chương tŕnh Ceasefire trên C-SPAN. “Sau vụ Signalgate, tôi nghĩ tôi đă thấy đủ. Điều tôi thực sự muốn thấy là ai đó chịu trách nhiệm — thừa nhận một sai lầm.”
“Và rồi khi ông ấy đổ lỗi cho truyền thông hay, bạn biết đấy, các nhà báo về câu chuyện đó, điều đó thực sự — đă làm mất uy tín của ông ấy,” ông bổ sung.
Dân biểu Nebraska nhấn mạnh rằng Hegseth “đă có một số vấn đề” trước các phiên điều trần xác nhận, sau khi Tổng thống Trump đề cử ông dẫn dắt Ngũ Giác Đài. Nhưng khi đă được xác nhận, Bacon nói ông muốn cho cựu người dẫn chương tŕnh Fox News “một cơ hội công bằng.”
“Nhưng những ǵ tôi đă thấy là những ǵ tôi gọi là quyết định tồi,” vị Dân biểu, người sẽ nghỉ hưu vào cuối nhiệm kỳ, nói với Burns.
Những phát biểu của ông Bacon xuất hiện sau khi một báo cáo giám sát được công bố đầu tuần này phát hiện rằng Hegseth đă gây nguy hiểm cho binh lính và vi phạm chính sách của bộ bằng cách sử dụng điện thoại cá nhân để gửi thông tin mật về một cuộc tấn công sắp diễn ra vào các mục tiêu Houthi ở Yemen qua ứng dụng Signal.
Vào thứ Năm, Bacon nói rằng tuyên bố của chính quyền Trump rằng báo cáo này đă minh oan cho Hegseth là “hoàn toàn vô lư” và chỉ trích lănh đạo Quốc pḥng v́ không chịu thừa nhận ḿnh đă sai.
“Một nhà lănh đạo phải đứng lên, nói, ‘Tôi đă sai. Tôi chịu trách nhiệm. Tôi đă học được bài học. Tôi sẽ không làm lại.’” ông nói với CNN. “Điều làm tôi bận tâm hơn là phản ứng và hành vi sai trái thực sự, v́ điều đó thực sự làm giảm uy tín của ông ấy với tư cách là một nhà lănh đạo.”
Hegseth cũng đang chịu sự giám sát trong những ngày gần đây sau khi xuất hiện thông tin rằng Bộ trưởng Quốc pḥng đă ra lệnh một cuộc tấn công thứ hai vào một chiếc tàu bị cáo buộc chở ma túy đến Mỹ, sau khi những người sống sót được nh́n thấy bám vào thành tàu. Ông phản đối các cáo buộc rằng đă ra lệnh cho các lănh đạo quân đội “giết hết mọi người” và cho biết ông không có mặt trong pḥng khi lệnh tấn công “double tap” được đưa ra.
Chính quyền Trump và Bộ trưởng Quốc pḥng tiếp tục bảo vệ các cuộc tấn công ở Caribe giữa lúc căng thẳng gia tăng với Venezuela về buôn bán ma túy — mặc dù phần lớn trách nhiệm đă được chuyển sang Đô đốc Hải quân Frank Bradley, người đă báo cáo với các nhà lập pháp vào thứ Năm về vụ tấn công ngày 2/9 sau đó.
Bacon cũng chỉ trích các hạn chế mới của Ngũ Giác Đài đối với truyền thông trong cuộc phỏng vấn hôm thứ Sáu, liên kết điều này với việc Hegseth bị cho là “không chịu chịu trách nhiệm.”
“Ví dụ, không chịu trách nhiệm trong Signalgate, nhưng lại đặt ra các quy định với truyền thông, nơi mà bây giờ ông ấy có một số nhà báo hạng hai hoạt động tại Ngũ Giác Đài, c̣n tất cả, bạn biết đấy, Fox và New York Times, Washington Post, họ đều ở ngoài Ngũ Giác Đài,” ông nói.
Ông bổ sung: “Và rồi chúng ta có những quy định rằng căn cứ, chúng ta có các căn cứ quân sự trong các quận của chúng tôi, họ không được phép nói chuyện với chúng tôi v́, bạn biết đấy, mệnh lệnh của ông ấy là không được nói chuyện với bất kỳ ai trong Quốc hội trừ khi các câu hỏi thực sự đă được Ngũ Giác Đài kiểm duyệt trước.”
Bacon không phải là Dân biểu Cộng ḥa duy nhất đặt câu hỏi về các hành động của Hegseth, và một số người đă kêu gọi Bộ trưởng Quốc pḥng cung cấp thêm thông tin về tính hợp pháp của các cuộc tấn công. Những người khác đă yêu cầu lănh đạo Ngũ Giác Đài từ chức.
Mặc dù bị chỉ trích, Bộ Quốc pḥng vẫn tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công vào các tàu và “khủng bố ma túy” ở Caribe. Trump và Ṭa Bạch Ốc cũng phản bác về việc cần sự phê chuẩn của Quốc hội trong cuộc chiến chống các băng đảng ma túy.
Trung Quốc đang phóng đại ảnh hưởng của ḿnh về khoáng sản đất hiếm
Khi Tổng thống Trump tới Bắc Kinh đầu năm tới để hoàn tất một thỏa thuận thương mại mới, Trung Quốc sẽ triển khai một trong những chiêu áp lực yêu thích của ḿnh: hạn chế xuất khẩu các nguyên tố đất hiếm.
Tháng trước, Thomas Friedman của The New York Times cảnh báo rằng mối đe dọa của Trung Quốc trong việc cắt xuất khẩu đất hiếm có thể “gấp mười lần các mức thuế của Trump.” Ông đúng khi nói Bắc Kinh coi những khoáng sản này như một công cụ đ̣n bẩy chiến lược, nhưng câu chuyện thực sự phức tạp hơn. Thị trường nhỏ, đổi mới đang thu hẹp khoảng cách, và các nước đồng minh đang xây dựng các chuỗi cung ứng thay thế nhanh hơn nhiều người tưởng.
Khoáng sản quan trọng bao gồm hàng chục vật liệu thiết yếu cho công nghệ hiện đại, từ lithium và graphite cho pin đến gallium cho bán dẫn. Nguyên tố đất hiếm là một tập hợp riêng biệt gồm 17 kim loại trong danh mục rộng hơn này. Trong khi Trung Quốc có những điểm đ̣n bẩy quan trọng với các khoáng sản khác, th́ nguyên tố đất hiếm là vũ khí đàm phán ưu tiên của họ.
Vào tháng 4/2015, sau khi Trump áp thuế mới, Trung Quốc đă áp dụng kiểm soát xuất khẩu đối với đất hiếm và nam châm hoàn thiện, nhằm gây áp lực tức th́ lên chuỗi cung ứng trong quá tŕnh đàm phán. Điểm lớn hơn của Friedman — rằng Bắc Kinh coi đất hiếm là đ̣n bẩy đàm phán — phù hợp với hành động của Trung Quốc. Nhưng Mỹ có thể làm giảm sức mạnh này thông qua đầu tư và chính sách thông minh, mà không cần phản ứng thái quá.
Đất hiếm không hiếm trong vỏ Trái Đất; điều hiếm là khả năng tách và tinh chế chúng một cách hiệu quả. Quá tŕnh hóa học phức tạp và thường tạo ra chất thải phóng xạ. Đó là lư do Trung Quốc chiếm lĩnh thị trường — họ đầu tư vào công nghệ chế biến và chấp nhận chi phí môi trường mà các nước khác không chịu.
Nhưng sự thống trị đó có giới hạn. Cơ sở khai thác đất hiếm phân bố đa dạng về địa lư, và năng lực tinh chế mới đang được triển khai tại Úc, Jordan và thậm chí tại Mỹ. Bộ Quốc pḥng gần đây đă cam kết gần 700 triệu USD cho các công ty Mỹ — Vulcan Elements và ReElement Technologies — để xây dựng các cơ sở sản xuất nam châm trong nước, có thể thay thế khoảng một nửa lượng nhập khẩu hiện nay trong vài năm tới.
Toàn bộ thị trường đất hiếm toàn cầu quan trọng, nhưng chỉ trị giá 5–10 tỷ USD mỗi năm — ít hơn nhiều so với số tiền người Mỹ chi cho thức ăn thú cưng. Quy mô nhỏ này có nghĩa Trung Quốc có thể thao túng giá trong năm tới. Tuy nhiên, việc giành lại ngay cả một phần khiêm tốn của chế biến toàn cầu không quá tốn kém và có thể làm giảm ảnh hưởng của Bắc Kinh.
Tất nhiên, hạn chế xuất khẩu đất hiếm sẽ gây gián đoạn — giá tăng, chuỗi cung ứng căng thẳng, sản xuất chậm lại cho các nhà thầu quốc pḥng và nhà sản xuất xe điện. Nhưng chúng ta đang bước vào giai đoạn đàm phán kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Và trong khi Bắc Kinh chỉ đang tạo áp lực, các giải pháp thay thế đang tiến triển.
Tái chế và đổi mới đang thu hẹp khoảng cách nhanh hơn nhiều so với dự đoán của các nhà phân tích. Khác với dầu mỏ hay nhựa, đất hiếm có thể tái sử dụng vô hạn. Hơn nữa, tái chế đất hiếm không bẩn như quy tŕnh chế biến mới. Các công ty như Urban Mining thu hồi chúng từ thiết bị điện tử đă bỏ, và Apple tái chế neodymium từ iPhone cũ. Thị trường tái chế toàn cầu — khoảng 1,5 tỷ USD hiện nay — dự kiến sẽ tăng gấp đôi vào năm 2032.
Tại Minnesota, Niron Magnetics đang phát triển nam châm vĩnh cửu hoàn toàn không dùng đất hiếm. Công nghệ sắt-nitride của họ hoạt động tốt ngang hoặc hơn nam châm đất hiếm truyền thống ở nhiệt độ cao. Các nhà đầu tư bao gồm GM, Stellantis và Samsung. Niron đă khởi công nhà máy đầu tiên.
Những đột phá của Niron, được hỗ trợ bởi Aims National Laboratory và Oak Ridge National Laboratory, cho thấy cách nghiên cứu và phát triển liên bang có mục tiêu có thể mang lại lợi ích chiến lược to lớn. Ngoài vật liệu mới, c̣n có con đường nhanh hơn để độc lập mà đă hoạt động.
Sản xuất tại các nước đồng minh là một lựa chọn khác. Một trong những tác giả của bài viết này đă tham gia dự án đất hiếm ở Jordan. Địa chất hứa hẹn, kỹ thuật đơn giản, và công nghệ tách mới có nghĩa một cơ sở chế biến có thể đi vào hoạt động trong ṿng một năm. Nhưng không nhà đầu tư nào dám cam kết dự án ở nước ngoài khi Trung Quốc có thể phá giá bất kỳ lúc nào. Vũ khí thực sự của Bắc Kinh không phải là khan hiếm, mà là thao túng thị trường khiến đầu tư phương Tây đóng băng.
Giải pháp đơn giản hơn nhiều người nghĩ. Mỹ chỉ cần giảm rủi ro cho đầu tư tư nhân. Development Finance Corporation có thể cung cấp bảo lănh vay, Defense Logistics Agency có thể đưa ra mức giá sàn chống lại việc phá giá của Trung Quốc, và U.S. Trade and Development Agency có thể tài trợ các nghiên cứu khả thi. Đây không phải các chương tŕnh tốn kém. Với mức tài trợ hiện tại, Mỹ có thể thúc đẩy một thập kỷ phát triển đất hiếm cùng đồng minh.
Bắc Kinh muốn thuyết phục Washington rằng đất hiếm là quân át chủ bài của họ. Không phải vậy. Đây là một thị trường nhỏ, dễ bị ảnh hưởng bởi đổi mới, tái chế và đầu tư khiêm tốn. Đ̣n bẩy của Trung Quốc đang giảm — và nếu Mỹ giữ b́nh tĩnh, “vũ khí” đó sớm sẽ chỉ c̣n là một đ̣n lừa gạt. HẠNH DƯƠNG
MAGA : SỰ THOÁI TRÀO CỦA MỘT HIỆN TƯỢNG CHÍNH TRỊ !
Sau gần một thập kỷ gây chấn động nền chính trị Mỹ, phong trào “Make America Great Again” (MAGA) đang cho thấy nhiều dấu hiệu suy yếu.
Điều đáng nói là sự thoái trào ấy không chỉ đến từ những biến động chính trị hay xă hội, mà c̣n bởi chính cách phong trào này chuyển hóa, từ một khẩu hiệu tranh cử hấp dẫn, trở thành một dạng sùng bái cá nhân xoay quanh Donald Trump.
Nh́n lại thời điểm khởi đầu, MAGA từng mang dáng dấp của một phong trào phản kháng mang màu sắc dân túy :
- Chỉ trích giới tinh hoa, chống toàn cầu hóa, đ̣i khôi phục vị thế kinh tế của tầng lớp lao động Mỹ.
Trong bối cảnh một bộ phận cử tri cảm thấy bị bỏ lại phía sau, Trump xuất hiện như người nói ra điều người khác e ngại.
Phong trào ấy đă thực sự thổi luồng gió mới vào chính trị Mỹ, buộc cả hai đảng lớn phải điều chỉnh cách tiếp cận cử tri.
Thế nhưng, theo thời gian, MAGA dần rời xa mục tiêu chính sách để xoay quanh một cá nhân duy nhất.
Những phát ngôn, h́nh ảnh và thông điệp được đưa ra không c̣n hướng đến cải cách hay xây dựng, mà ngày càng đậm đặc tính biểu tượng mang màu sắc sùng bái lănh tụ.
H́nh ảnh Donald Trump tự ví ḿnh như “vị vua của các vua” , hay xuất hiện trong các bức minh họa với vương miện, áo bào, quyền trượng, dù chỉ là tuyên truyền trực tuyến, đă đánh dấu một bước trượt dài.
Từ một phong trào chính trị, MAGA bị biến thành một “hệ thống niềm tin” , nơi chân dung lănh đạo được thần thánh hóa, c̣n lư tính chính trị dần mờ nhạt.
Sự sùng bái này càng thể hiện rơ qua cách một bộ phận người ủng hộ tôn vinh Trump như :
- “ Người được Chúa gửi xuống”
- “ Ánh sáng cứu rỗi nước Mỹ” hay “vị anh hùng duy nhất có thể bảo vệ quốc gia”.
Việc đưa những ư niệm tôn giáo vào đời sống chính trị không phải hiếm trong lịch sử, nhưng khi nó tập trung quá mức vào một cá nhân, hệ quả thường là cực đoan hóa tư tưởng và phân rẽ xă hội.
Đó cũng chính là điều đang diễn ra với MAGA :
Sự ủng hộ không c̣n dựa trên lư lẽ hay chính sách, mà dựa trên cảm xúc cuồng tín.
Sự thoái trào của phong trào này có thể lư giải từ ba nguyên nhân chính.
Thứ nhất , mô h́nh chính trị dựa vào một cá nhân luôn dễ tổn thương. Khi h́nh ảnh lănh đạo bị giảm sức hút hoặc vướng tranh căi, cả phong trào lập tức lung lay.
Thứ hai , các biến động trong nội bộ Đảng Cộng ḥa khiến MAGA không c̣n giữ vai tṛ áp đảo như giai đoạn 2016 – 2020.
Nhiều lănh đạo đảng, dù không công khai đối đầu Trump, nhưng đă bắt đầu t́m cách xây dựng khoảng cách.
Thứ ba , cử tri Mỹ, vốn thực dụng, ngày càng ưu tiên những vấn đề cụ thể như lạm phát, kinh tế, nhập cư, thay v́ những biểu tượng chính trị mang tính đối kháng.
Ảnh minh họa: MAGA nổi dậy chống Trump. Nguồn: First Post America
Khi phong trào mệt mỏi v́ những đứt găy nội bộ, Trump cũng tỏ ra khó khăn trong việc giữ nhiệt cho nó.
Những bài phát biểu không c̣n mới, những thông điệp lặp lại, những tuyên bố gây sốc không c̣n tạo được hiệu ứng như trước.
Việc ông nhiều lần tỏ ra kiệt sức, thậm chí mơ màng ngay trong buổi vận động, đă trở thành h́nh ảnh biểu trưng cho giai đoạn suy yếu của MAGA, và đương nhiên, chẳng ai dám nhắc ông “ngủ gật” , bởi trong một phong trào thần tượng hóa cá nhân, người lănh đạo không bao giờ được phép tỏ ra mệt mỏi.
Sự thoái trào của MAGA không chỉ phản ánh giới hạn của một phong trào dựa trên cảm xúc và biểu tượng, mà c̣n là lời nhắc nhở về bản chất của chính trị dân chủ :
Nó không thể đứng vững nếu thiếu nền tảng lư tính, đối thoại và kiểm soát quyền lực.
Khi một phong trào đặt cá nhân lên trên thể chế, khi sự tôn sùng thay thế tranh luận, sự suy yếu chỉ là vấn đề thời gian.
MAGA có thể chưa biến mất, nhưng hào quang của nó đă mờ dần.
Và sự thoái trào ấy không chỉ báo hiệu hồi kết của một hiện tượng, mà c̣n mở ra cơ hội để chính trường Mỹ trở lại với những giá trị nền tảng :
Lư trí, sự thật và đối thoại, điều mà bất cứ nền dân chủ nào cũng cần để tồn tại.
Ở Mỹ, ngành làm đẹp vẫn là một trong những cánh cửa dễ bước vào nhất cho người Việt mới sang: không cần tiếng Anh quá giỏi, chỉ cần siêng năng, chịu khó học nghề là có thể đứng vững. Tuy nhiên, không phải tiểu bang nào cũng giống nhau. Mỗi nơi có mật độ người Việt khác nhau, thu nhập b́nh quân khác nhau, chi phí thuê nhà – thuê mặt bằng, tiền điện nước, bảo hiểm… cũng khác nhau. Dựa trên dữ liệu về ngành làm đẹp và cộng đồng người Việt, có 5 tiểu bang nổi bật được xem là “đất lành” cho nghề nail – hair – spa. 1. California – cái nôi của nghề nail người Việt
California không chỉ là tiểu bang đông dân nhất nước Mỹ, mà c̣n là nơi đặt nền móng cho “đế chế nail” của người Việt. Cộng đồng Việt đông nhất nước Mỹ, trải dài từ Little Saigon (Orange County) đến San Jose, Sacramento, San Diego… khiến việc học nghề, xin việc, chuyển tiệm, lập hùn mở tiệm trở nên rất thuận tiện. Nhu cầu làm đẹp của khách vừa lớn vừa đa dạng, từ khách Mỹ trắng, Mỹ Latin, Á châu cho đến chính người Việt ḿnh – ai cũng quen với chuyện ra tiệm làm móng, làm tóc, làm mi. Giá dịch vụ ở California nói chung cao hơn mặt bằng toàn quốc, nên nếu có tay nghề và biết giữ khách, thu nhập có thể rất khá. Đổi lại, chi phí sinh hoạt và vận hành tiệm (tiền rent, thuế, nhân công) cũng thuộc hàng cao nhất nước. California v́ thế rất phù hợp với những ai đă có kinh nghiệm, chịu được nhịp sống nhanh, muốn bám lâu dài với nghề và có kế hoạch vươn lên làm chủ.
2. Texas – đất rộng, người đông và cơ hội mở tiệm sau vài năm
Texas những năm gần đây phát triển bùng nổ: dân số tăng nhanh, nhiều công ty dọn từ các bang đắt đỏ như California, New York sang, kéo theo mức sống và nhu cầu làm đẹp lên cao. Các thành phố Houston, Dallas, Austin, San Antonio đều có cộng đồng người Việt mạnh và hệ thống tiệm nail – salon – spa người Việt làm chủ rất dày. Điểm cộng lớn của Texas là chi phí sinh hoạt và tiền rent vẫn thấp hơn nhiều so với California, trong khi giá dịch vụ không quá thấp. Điều này giúp chủ tiệm dễ giữ được biên lợi nhuận ổn định. Với người mới qua, Texas là nơi khá dễ t́m việc, dễ học nghề v́ lúc nào cũng có tiệm kiếm thợ. Sau vài năm tích lũy vốn và khách quen, việc tách ra mở tiệm riêng ở Texas cũng không quá sức, nếu chịu khó đi vùng đang phát triển, khu mall mới, khu dân cư mới.
3. Florida – du lịch quanh năm, khách làm đẹp không bao giờ thiếu
Florida là tiểu bang của nắng, biển và… du lịch. Những cái tên như Miami, Orlando, Tampa gắn liền với khách du lịch quốc tế, khách nội địa đi nghỉ đông, đi cruise, đi Disney. Ngành dịch vụ v́ thế mà hoạt động quanh năm, trong đó nail – hair – spa là phần không thể thiếu. Ở những vùng có nhiều khách du lịch, nhu cầu làm chân, tay, tóc, facial trước khi đi chơi, đi dự tiệc, trước các dịp lễ là rất lớn. Ưu điểm của Florida là dễ t́m việc, khách ra vào liên tục, mùa lễ có thể làm đến… không kịp nghỉ. Những ai chịu khó làm giờ dài, làm cuối tuần có thể gom được thu nhập khá ổn định. Đổi lại, khí hậu nóng ẩm, mùa băo, và sự cạnh tranh ở các thành phố lớn cũng không nhẹ. Florida phù hợp với những người muốn đi làm ngay, ưu tiên có job, có cash flow trước, rồi tính đường lâu dài sau.
4. Georgia – Atlanta và những thành phố đang lên
Georgia, đặc biệt là khu vực Atlanta và vùng phụ cận, những năm gần đây chứng kiến cộng đồng người Việt tăng nhanh. Nhiều mall mới, khu thương mại mới, khu nhà ở mới mọc lên kéo theo nhu cầu dịch vụ, trong đó có nail và tóc. Chi phí sinh hoạt ở Georgia vẫn c̣n ở mức dễ chịu so với mặt bằng chung nước Mỹ, giá thuê mặt bằng để mở tiệm tương đối mềm, nên với một số vốn vừa phải, người trẻ có thể tính đến chuyện làm chủ sớm hơn so với các bang quá đắt đỏ. Thị trường chưa băo ḥa như những nơi “truyền thống” nên nếu chịu đi xa một chút, chịu đi vùng đang phát triển, cơ hội xây dựng một tiệm có bản sắc riêng, giữ khách quen là khá rơ ràng. Georgia là lựa chọn tốt cho những ai muốn xây cuộc sống mới tại một thành phố đang lên, vừa có không gian phát triển nghề, vừa không bị “ngộp thở” v́ chi phí.
5. Virginia – an toàn, khách quen và đời sống ổn định
Virginia từ lâu đă là nơi dừng chân của rất nhiều gia đ́nh Việt, đặc biệt quanh các khu Falls Church, Fairfax, Arlington… Nơi đây vừa gần thủ đô Washington DC, vừa có môi trường sống được đánh giá an toàn, trường học tốt, cộng đồng Á châu phát triển. Nhu cầu làm đẹp của người bản xứ cao, giá dịch vụ khá tốt, khách quen thường ổn định. Nhiều tiệm nail – hair – spa của người Việt ở Virginia sống được lâu năm nhờ chính lượng khách “một khi đă thích là gắn bó lâu dài”. Với những gia đ́nh muốn t́m một môi trường sống chất lượng – ít xô bồ hơn những đô thị quá lớn – mà nghề nghiệp vẫn đều đặn, Virginia là lựa chọn đáng cân nhắc.
V́ sao 5 tiểu bang này đặc biệt hợp với nghề làm đẹp?
Điểm chung của 5 tiểu bang trên là: cộng đồng người Việt tương đối lớn, có sẵn mạng lưới tiệm nail – salon để người mới có thể học nghề, xin việc, đi làm nhờ giới thiệu; chi phí sống và chi phí vận hành tiệm (so với thu nhập ngành làm đẹp) vẫn ở mức có thể chấp nhận được; nhu cầu làm đẹp ổn định từ tầng lớp trung lưu trở lên, không quá lệ thuộc vào một mùa duy nhất; và quan trọng là vẫn c̣n chỗ cho những ai có tay nghề, có thái độ phục vụ tốt, muốn lên chủ sau vài năm đi làm mướn. Mức giá dịch vụ ở các bang này dao động từ trung b́nh đến cao, nghĩa là nếu làm đúng, giữ được khách, biết quản lư chi phí th́ hoàn toàn có thể “sống được bằng nghề” chứ không chỉ cầm chừng qua ngày.
Nghề làm đẹp vẫn là “cần câu cơm” bền vững của người Việt
Trong bức tranh di dân phức tạp ở Mỹ, nail – hair – spa vẫn là một trong những nghề hiếm hoi hội đủ ba yếu tố: dễ bắt đầu, dễ lên tay nghề và nếu chịu khó th́… dễ sống. Ở mỗi tiểu bang, cơ hội và thử thách khác nhau, nhưng California, Texas, Florida, Georgia và Virginia đang là những vùng đất sáng giá nhất cho người Việt muốn gắn bó với ngành làm đẹp. Chọn đúng nơi, đi đúng đường, chịu khó học hỏi và giữ uy tín với khách, nghề làm đẹp không chỉ là công việc tay chân, mà có thể trở thành một sự nghiệp nhỏ, nuôi được gia đ́nh và mở ra tương lai ổn định trên xứ người.
Ngày 3 tháng 12, tại Ṭa Bạch Ốc, Tổng thống Donald Trump kư một sắc lệnh gây chấn động giới môi trường và ngành công nghiệp xe hơi: chính thức xóa bỏ toàn bộ tiêu chuẩn nhiên liệu do chính quyền Joe Biden ban hành trước đây. Ông Trump gọi những quy chuẩn đó là “vô lư, nặng nề và gây ra vô số vấn đề”, khẳng định chúng đă đẩy giá xe lên quá cao, bóp nghẹt sức mua của người dân và trói tay ngành sản xuất ô tô Hoa Kỳ trong một chiếc áo quá chật mang tên “chuyển đổi xanh”. XÓA BỎ TIÊU CHUẨN NHIÊN LIỆU THỜI BIDEN
Trong bài phát biểu tại lễ kư, Tổng thống Trump mô tả sắc lệnh mới như một bước ngoặt lịch sử, nhằm trực diện vào chi phí sinh hoạt vốn đang đè nặng lên các gia đ́nh Mỹ. Theo ước tính của chính quyền, việc gỡ bỏ các tiêu chuẩn nhiên liệu nghiêm ngặt sẽ giúp giảm áp lực tăng giá khoảng 1.000 đô la trên mỗi chiếc xe và tổng cộng tiết kiệm cho người tiêu dùng đến 109 tỉ đô la trong những năm tới.
Đối với ông Trump, đây không chỉ là chuyện kỹ thuật về khí thải hay mức tiêu hao nhiên liệu, mà là câu chuyện “cơm áo gạo tiền” của tầng lớp trung lưu và lao động. Ông cho rằng dưới thời Biden, những tiêu chuẩn bị đẩy lên mức phi thực tế – như mục tiêu tới 62 miles per gallon – đă vô t́nh biến chiếc xe hơi thành món hàng xa xỉ, khi giá bán tăng hơn 25% so với trước. “Không thể bắt người Mỹ phải trả thêm hàng ngàn đô la chỉ để theo đuổi một giấc mơ xanh trên giấy,” ông nói.
GIÁ XE, VIỆC LÀM VÀ “CHIẾN THẮNG CỦA SỰ HỢP LƯ”
Bộ trưởng Giao thông Sean Duffy, người đứng bên cạnh Tổng thống trong buổi lễ, nhấn mạnh rằng doanh nghiệp đă phải chi những khoản tiền khổng lồ để chạy theo các mục tiêu mà ông gọi là “bất khả thi” của chính quyền tiền nhiệm. Theo ông, rất nhiều dây chuyền, nhà máy đă phải điều chỉnh, nâng cấp theo chuẩn mới, trong khi nhu cầu thực tế của người dân lại không hề theo kịp lộ tŕnh chính sách.
Các lănh đạo từ Ford, General Motors, Stellantis cũng có mặt và không giấu sự nhẹ nhơm. Họ gọi quyết định của Tổng thống Trump là “chiến thắng của sự hợp lư và khả năng chi trả”, bởi nó cho phép các hăng xe quay trở lại với những mẫu xe mà người Mỹ thực sự muốn sở hữu: đa dạng, mạnh mẽ, phù hợp túi tiền, thay v́ bị buộc phải dồn hết nguồn lực vào những ḍng xe đạt chuẩn nhiên liệu tối đa nhưng giá thành đội lên ngất ngưởng.
Tổng thống Trump tuyên bố sản xuất ô tô nội địa đă tăng 10% trong năm nay, coi đây là bằng chứng cho thấy ngành xe hơi đang được “đưa trở lại quê nhà”. Việc nới lỏng khung tiêu chuẩn, theo ông, sẽ giúp mở đường cho cả những ḍng xe nhỏ, linh hoạt vốn phổ biến ở châu Âu và châu Á, mở rộng thêm lựa chọn cho người tiêu dùng Mỹ trên mọi phân khúc.
CUỘC CHIẾN VỚI XE ĐIỆN VÀ GIẤC MƠ “XANH”
Không chỉ nhắm vào tiêu chuẩn nhiên liệu, sắc lệnh mới của ông Trump c̣n là đ̣n công khai thách thức chiến lược thúc đẩy xe điện từng được xem là di sản lớn của thời Biden. Tổng thống chỉ trích gay gắt các kế hoạch chuyển đổi ồ ạt sang xe điện, cũng như nỗ lực của California và nhiều tiểu bang muốn cấm xe chạy xăng trong tương lai. Trong cách nh́n của ông, đó là những yêu cầu “phi thực tế, đi ngược lại đời sống của đa số người dân” khi cơ sở hạ tầng sạc chưa hoàn thiện, giá xe điện c̣n rất cao và nhiều vùng nông thôn, vùng xa chưa thể thích nghi.
Từ góc độ chính trị, đây là một thông điệp rơ ràng gửi đến các cử tri cảm thấy ḿnh bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua “xanh hóa” nền kinh tế. Ông Trump lựa chọn đứng về phía các nhà máy, công nhân và những người đang phải vay nợ dài hạn để mua một chiếc xe. Ông khẳng định, bảo vệ môi trường là mục tiêu đáng tôn trọng, nhưng không thể đánh đổi bằng việc hy sinh việc làm, thu nhập và quyền tiếp cận phương tiện đi lại của hàng chục triệu người.
ĐẢO NGƯỢC DI SẢN BIDEN VÀ “GREEN NEW SCAM”
Sắc lệnh xóa bỏ tiêu chuẩn nhiên liệu được xem là mắt xích tiếp theo trong chuỗi quyết định đảo ngược di sản Biden mà ông Trump đă theo đuổi ngay từ những tháng đầu trở lại Nhà Trắng. Trước đó, ông đă hủy bỏ lệnh cấm xe chạy xăng của California, kư nhiều văn bản nhằm “giải phóng năng lượng Hoa Kỳ”, gỡ bớt các rào cản đối với khai thác dầu khí, than đá và các nguồn năng lượng truyền thống.
Theo Tổng thống Trump, mục tiêu tối hậu là giảm gánh nặng quy định lên doanh nghiệp, tăng sản xuất trong nước và kéo giảm mức lạm phát mà ông gọi là “tồi tệ nhất trong lịch sử” – di sản mà ông cho rằng ḿnh phải kế thừa. Trong mắt những người ủng hộ, ông đang “mở trói” cho nền kinh tế, trả lại quyền lựa chọn cho người tiêu dùng. Trong mắt các nhà hoạt động môi trường, đây là bước lùi nguy hiểm trước cuộc khủng hoảng khí hậu toàn cầu.
Khép lại buổi lễ, ông Trump tung ra một câu nói như mũi tên nhắm thẳng vào toàn bộ chương tŕnh nghị sự xanh: “Hôm nay chúng ta tiến thêm một bước để tiêu diệt cái gọi là green new scam.” Với ông, những khẩu hiệu xanh nếu không gắn với túi tiền và đời sống thật của người dân Mỹ th́ chỉ là một “tṛ lừa” được đóng gói bằng ngôn ngữ hoa mỹ.
Cuộc tranh luận quanh sắc lệnh này chắc chắn sẽ c̣n kéo dài: một bên coi đây là chiến thắng của lư trí kinh tế và khả năng chi trả, bên kia lo ngại cái giá môi trường mà thế hệ tương lai phải gánh chịu. Nhưng có một điều rơ ràng: khi Trump lựa chọn đứng trên chiến tuyến chống lại các tiêu chuẩn nhiên liệu “thời Biden”, ông đă biến chiếc xe hơi – vật dụng quen thuộc của mỗi gia đ́nh – thành biểu tượng mới cho cuộc chiến lớn hơn giữa “xanh” và “túi tiền” trong chính trường Hoa Kỳ.
Theo như có một “người mẫu gợi cảm” xuất hiện trước một mẫu xe XPeng mới, thực hiện những động tác được cho là khiếm nhă và thậm chí cởi bỏ trang phục trong đoạn clip về nữ người mẫu này tại buổi triển lăm ô tô gây xôn xao dư luận, cũng như nhiều người xem phẫn nộ, cho rằng thương hiệu xe điện XPeng đă sử dụng chiêu thức phản cảm để câu khách.
Triển lăm Ô tô Quảng Châu cuối tháng 11 bất ngờ trở thành tâm điểm tranh căi khi một đoạn video nhạy cảm lan truyền rộng răi trên mạng xă hội Trung Quốc. Trong clip, một “người mẫu gợi cảm” xuất hiện trước một mẫu xe XPeng mới, thực hiện những động tác được cho là khiếm nhă và thậm chí cởi bỏ trang phục. H́nh ảnh này khiến nhiều người xem phẫn nộ, cho rằng thương hiệu xe điện XPeng đă sử dụng chiêu thức phản cảm để câu khách.
Tuy nhiên, ngay trong tối 28-11, XPeng Motors đă lên tiếng phủ nhận hoàn toàn liên quan đến đoạn video. Bộ phận pháp lư của hăng đăng thông báo trên Weibo, khẳng định đây là sản phẩm do trí tuệ nhân tạo tạo ra và không hề xuất hiện trong khu vực trưng bày chính thức của họ. XPeng nhấn mạnh Triển lăm Ô tô Quảng Châu năm nay không mời người mẫu hay bất kỳ nghệ sĩ tŕnh diễn nào, v́ vậy mọi nội dung gợi dục lan truyền trên mạng đều là bịa đặt.
Theo thông tin từ Southern Metropolis Daily, video xuất hiện với bối cảnh giống hệt gian trưng bày XPeng tại sự kiện. Nhân vật trong clip mặc đầm xanh, đứng cạnh mẫu XPeng P7, tạo dáng phản cảm và cởi đồ ở cuối video. Nhiều cư dân mạng sau khi xem đă lập tức bày tỏ ư kiến chỉ trích, thậm chí tuyên bố tẩy chay thương hiệu v́ cho rằng hành vi đó “quá thô tục” và làm xấu h́nh ảnh ngành công nghiệp ô tô.
Trước mức độ lan truyền nhanh chóng, XPeng Motors cho biết họ đă thu thập đầy đủ bằng chứng, nộp đơn tŕnh báo và yêu cầu cơ quan công an vào cuộc. Đến tối cùng ngày, hăng công khai h́nh ảnh biên nhận từ phía cảnh sát, cho thấy vụ việc đă chính thức được tiếp nhận và điều tra. XPeng khẳng định sẽ theo đuổi đến cùng nhằm làm rơ người đứng sau việc sử dụng công nghệ AI để bôi nhọ thương hiệu.
Sự việc xảy ra trong bối cảnh Trung Quốc đang tăng cường siết chặt hoạt động sử dụng trí tuệ nhân tạo. Từ tháng 4, Cục Quản lư Không gian mạng Trung Quốc đă triển khai chiến dịch kéo dài ba tháng nhằm xử lư t́nh trạng lạm dụng công nghệ AI, đặc biệt trong các nội dung tin giả, xuyên tạc và khiêu dâm. Cơ quan chức năng cảnh báo việc dùng AI để tạo h́nh ảnh hoặc video gợi dục, như thao tác “cởi đồ bằng AI” hay dựng nội dung khiếm nhă về người khác, đều bị xem là hành vi vi phạm và sẽ xử lư nghiêm.
Vụ việc liên quan đến XPeng được xem như một ví dụ điển h́nh của xu hướng lạm dụng AI để tạo nội dung giả mạo gây hiểu lầm và tổn hại nghiêm trọng tới uy tín của cá nhân hoặc doanh nghiệp. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh hơn tốc độ quản lư, các chuyên gia cho rằng những sự cố như thế này sẽ c̣n tiếp tục xảy ra nếu không có biện pháp kiểm soát mạnh tay hơn.
XPeng Motors hiện đang phối hợp với cơ quan chức năng để truy t́m nguồn phát tán video. Hăng đồng thời kêu gọi người dùng Internet thận trọng khi chia sẻ thông tin chưa được xác thực, tránh tiếp tay cho các nội dung độc hại do AI tạo ra.
Lễ bốc thăm World Cup 2026 tại Washington đă để lại h́nh ảnh khá hỗn loạn và vụng về, phơi bày một tổ chức FIFA cồng kềnh, rối rắm và xa rời với sự chuyên nghiệp mà bóng đá thế giới từng kỳ vọng.
Kevin Hart, nhân vật hài hước nhưng có chiều cao khiêm tốn, và Heidi Klum, tuy sang trọng nhưng lại cứng đờ, không chút cảm xúc (Minh họa)
Nếu bóng đá là môn thể thao của cảm xúc và World Cup là sân khấu lớn nhất trên hành tinh, th́ lễ bốc thăm World Cup 2026 rạng sáng ngày 6/12 lẽ ra phải là một màn tŕnh diễn trơn tru, chu đáo và mang đủ tầm vóc của sự kiện thể thao được cả thế giới hồi hộp theo dơi sát sao. Thế nhưng, những ǵ đă xảy ra tại Trung tâm Kennedy ở Washington lại giống một vở hài kịch chứa nhiều t́nh huống mà khán giả không biết nên cười hay khóc, hay nên cảm thấy bị xấu hổ thay cho FIFA.
Một "show" rời rạc, không đầu không đuôi!
Trong 54 năm hoạt động, Trung tâm Kennedy từng chứng kiến nhiều màn biểu diễn thảm họa. Nhưng lễ bốc thăm năm nay đă đạt đến tiêu chuẩn mới của sự vụng về, hỗn loạn và thiếu đi tính cách chuyên nghiệp vốn có. Một chương tŕnh bóc thăm tầm cỡ World Cup mà lại hoạt động như thể được dàn dựng vội trên một con tàu du lịch, thiếu đi màn tổng duyệt, thiếu đi sự thống nhất và đặc biệt thiếu tầm vóc của tổ chức đứng phía sau.
Ngay từ những phút đầu tiên, người xem cảm nhận ngay sự chắp vá lạ kỳ này. Các MC được cho ghép đôi một cách khó hiểu: Kevin Hart, tuy hài hước nhưng có chiều cao khiêm tốn, và Heidi Klum, tuy sang trọng nhưng lại cứng đờ, không biểu lộ ra cảm xúc. Họ đứng cạnh nhau tạo thành cặp đôi một thấp một cao trông lạc quẻ đến mức khiến người ta nhớ lại buổi lể Brit Awards 1989, một trong những lễ trao giải tệ nhất lịch sử. Cảm giác ngượng ngùng lan rộng khi cả hai người này không t́m được nhịp ăn ư, câu chuyện dẫn dắt rời rạc, các mảng gây cười bị rơi vào khoảng không.
Nhưng đó mới chỉ là bề mặt. Sân khấu thiếu sự trang bị chu đáo, micro bị trục trặc liên tục, không có phụ đề cho các phần phỏng vấn qua tiếng Tây Ban Nha. Từng chi tiết nhỏ đều như đang gióng lên rằng buổi lễ này được tổ chức quá vội vàng và không có bàn tay người đạo diễn nào đủ kinh nghiệm đứng phía sau chỉ đạo.
Chủ tịch FIFA, ông Gianni Infantino chưa bao giờ che giấu tham vọng của ḿnh, nhưng cách mà ông đặt Donald Trump vào trung tâm buổi lễ khiến cho nhiều người phải lắc đầu. Trump được trao tặng "Giải Ḥa b́nh của FIFA", một khái niệm vừa vô nghĩa vừa gây ra lắm sự tranh căi. Infantino đứng cạnh Trump với ánh mắt như một cậu em trai đang thần tượng hóa người anh lớn, tạo ra cảnh tượng vừa trông lố bịch vừa thật khó hiểu nỗi. Dàn MC xuất hiện tại lễ bốc thăm World Cup 2026.(Minh họa)
FIFA đang muốn truyền tải ra thông điệp ǵ? Là sự trung lập của thể thao, hay việc sẵn sàng ôm lấy bất cứ nhân vật chính trị nào có thể đem lại lợi ích? Sự việc này càng củng cố h́nh ảnh FIFA như một tổ chức luôn bị trượt dài trong các mối giao tiếp nặng đầy quyền lực và lợi ích, thay v́ tập trung vào chất lượng chuyên môn của môn bóng đá.
Robbie Williams, người nổi tiếng với sự nghiệp chật vật tại Mỹ, lại được chọn là giọng ca của ca khúc chính thức World Cup. Một bài hát gây ra thất vọng không kém với những ǵ xảy ra trên sân khấu. Phần kết với Village People, nhóm nhạc huyền thoại nhưng đă quá cũ kỹ, biến buổi lễ thành một cuộc tŕnh diễn chất chứa hoài niệm bất đắc dĩ. Dù Victor Willis, thành viên duy nhất c̣n lại của nhóm, đang ở tuổi 74, họ vẫn phải hát YMCA với trang phục thổ dân và công nhân xây dựng. Cả khán pḥng đắm ch́m trong sự gượng gạo hơn là phấn khởi.
Điều trớ trêu là Rio Ferdinand, người từng không ít lần bị châm biếm khi làm b́nh luận viên, lại tỏ ra là nhân vật vững vàng nhất trên sân khấu. Anh cố giữ buổi lễ đi đúng hướng, cố ngăn đà lao dốc của chương tŕnh với sự kiên nhẫn đáng nể.
Nhưng càng về sau, vẻ mặt Ferdinand càng hiện rơ sự mệt mỏi và bất lực. Từng pha bị lỡ nhịp, từng pha trao tay sai sót khiến cho cựu trung vệ của Manchester United giống như một người Anh điển h́nh trong phim sitcom: cắn răng chịu đựng mọi tai ương đang ập đến.
Khi phần quan trọng nhất cũng… bị thất bại
Phần bốc thăm, vốn là trái tim của buổi lễ, lẽ ra phải được thực hiện trơn tru, chính xác và trang trọng. Nhưng không. Hệ thống chia bảng mới phức tạp khiến cho Ferdinand và Samantha Johnson lúng túng đến mức phải cho giải thích lại liên tục, làm gián đoạn nhịp chương tŕnh. Tệ hơn, khi Ferdinand quay sang cảm ơn những người hỗ trợ như Shaquille O’Neal, Tom Brady hay Wayne Gretzky, th́ họ… đă rời sân khấu từ lúc nào. Một ḿnh Rio Ferdinand không cứu được lễ bốc thăm World Cup 2026 bị chê là... thảm hoạ.(Minh họa)
Cả buổi lễ được khép lại với cảm giác như ai đó vừa tỉnh dậy từ một cơn ác mộng kéo dài hai tiếng. Một sự kiện lẽ ra phải thể hiện đẳng cấp và tầm vóc của World Cup lại trở thành tấm gương phản chiếu những vấn đề kéo dài của FIFA: sự phô trương quá mức, sự hời hợt trong tổ chức và nỗi ám ảnh với các màn tŕnh diễn rỗng tuếch bên ngoài bóng đá.
World Cup 2026 sẽ là kỳ World Cup lớn nhất lịch sử, nhưng nếu buổi lễ bốc thăm đă bị hỗn loạn đến vậy, FIFA cần nên nh́n lại ḿnh. Thứ mà bóng đá cần không phải là những buổi tŕnh diễn hào nhoáng, mà là sự chuyên nghiệp, minh bạch và tôn trọng khán giả. Một lễ bốc thăm tệ hại tuy không làm hỏng giải đấu, nhưng nó cho thấy những điều đáng lo hơn: một tổ chức đang mất dần sự nghiêm túc với chính sản phẩm của ḿnh.
Câu hỏi đặt ra: Liệu FIFA có dám thay đổi, hay sẽ tiếp tục biến các sự kiện lớn thành sân khấu của sự cẩu thả và phô diễn quyền lực?
Đó mới là vấn đề mà bóng đá thế giới nên quan tâm lúc này.
Tối cao Pháp viện Mỹ bước vào “vùng đất tưởng đă an bài”
Trong hơn một thế kỷ, quyền “có quốc tịch Mỹ khi chào đời trên đất Mỹ” gần như được coi là chuyện đă ngă ngũ về mặt hiến pháp. Thế nhưng, ngày Thứ Sáu vừa rồi, Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ bất ngờ đồng ư thụ lư một vụ kiện có thể làm rung chuyển nền tảng đó: liệu Tổng Thống Donald Trump có thể đơn phương, bằng một sắc lệnh hành pháp, chấm dứt chế độ “jus soli” – quốc tịch theo nơi sinh – hay không. Trước đó, các ṭa cấp dưới – cả thẩm phán bảo thủ lẫn cấp tiến – đều gần như đồng loạt phán rằng sắc lệnh của Trump trái Hiến Pháp, trái phán quyết lịch sử năm 1898 và trái cả luật do Quốc Hội ban hành. Nhưng lần này, Tối cao Pháp viện không c̣n né tránh bằng những lư do thủ tục hay “đứng ngoài cuộc” nữa, mà quyết định bước thẳng vào nội dung cốt lơi: Hiến Pháp cho phép một tổng thống “tái định nghĩa” quốc tịch bằng một chữ kư hay không. Tu chính án 14 và án lệ 1898: nền móng bị thách thức
Tu chính án 14, được phê chuẩn năm 1868 sau Nội chiến, viết rất rơ: “Mọi người sinh ra hoặc được nhập tịch tại Hợp Chủng Quốc, và thuộc quyền tài phán của Hoa Kỳ, đều là công dân Hoa Kỳ…” Hai thập niên sau, năm 1898, vụ án US v. Wong Kim Ark đưa nguyên tắc đó vào thực tiễn: một người đàn ông sinh ra tại San Francisco, con của cha mẹ là người Hoa chưa nhập tịch, vẫn được Tối cao Pháp viện xác định là công dân Mỹ. Từ đó, quyền “birthright citizenship” – có quốc tịch Mỹ khi sinh trên đất Mỹ, với một vài ngoại lệ rất hẹp – trở thành nền tảng cho cả luật di trú lẫn khái niệm “người Mỹ” trong hơn 100 năm. Phía chính quyền Trump lại cho rằng cả lịch sử pháp lư đó là… hiểu sai. Trong đơn kháng cáo, Tổng Biện Lư D. John Sauer lập luận rằng điều khoản quốc tịch trong Tu chính án 14 “được thông qua để trao quốc tịch cho nô lệ được giải phóng và con cái của họ – chứ không phải con cái của du khách tạm thời hay người nhập cư bất hợp pháp”. Họ mô tả cách hiểu truyền thống về birthright citizenship là “sai lầm” và mang “hậu quả hủy hoại”. Ngược lại, phía ACLU và các nhóm quyền dân sự gọi đây đúng nghĩa là một nỗ lực “bóp méo lịch sử, trích dẫn sai bối cảnh, bịa thêm học thuyết mới cho khớp với sở thích chính trị”.
Sắc lệnh ‘bảo vệ ư nghĩa quốc tịch Mỹ’ – hay cú đ̣n vào Hiến Pháp?
Sắc lệnh gây tranh căi, được Trump kư ngày 20 Tháng Giêng, mang một cái tên rất đẹp: “PROTECTING THE MEANING AND VALUE OF AMERICAN CITIZENSHIP” – Bảo vệ ư nghĩa và giá trị của quốc tịch Mỹ. Nội dung thực tế th́ ngược lại: chính phủ liên bang sẽ không cấp bất kỳ giấy tờ nào công nhận quốc tịch Mỹ cho trẻ sinh trên lănh thổ Hoa Kỳ nếu cha mẹ đang ở đây “bất hợp pháp” hoặc chỉ “tạm thời hợp pháp”. Nói cách khác, đứa trẻ sinh trên đất Mỹ sẽ bị treo lơ lửng: không tự động được coi là công dân, có thể phải chứng minh lại quy chế của cha mẹ, đối diện với một mê cung giấy tờ và nguy cơ bị từ chối quốc tịch dù chào đời ở bệnh viện Mỹ, nói tiếng Anh là tiếng mẹ đẻ. Các ṭa cấp dưới nhanh chóng chặn sắc lệnh. Một thẩm phán liên bang tại New Hampshire đă ra phán quyết trong một vụ kiện tập thể, cấm thi hành đối với tất cả các trẻ em thuộc nhóm bị ảnh hưởng. Tại Bờ Tây, Ṭa Phúc thẩm Khu vực 9 cũng y án lệnh ngăn chặn toàn quốc trong một vụ do các tiểu bang Dân Chủ khởi kiện. Cả hai hướng kiện đều cho rằng tổng thống không thể dùng sắc lệnh để xóa bỏ một quyền đă được Hiến Pháp ghi nhận và được Tối cao Pháp viện giải thích rơ từ năm 1898.
Tối cao Pháp viện: từ né tránh thủ tục đến đụng thẳng nội dung
Hồi Tháng Sáu, Tối cao Pháp viện từng ra một phán quyết quan trọng có liên quan đến sắc lệnh này, nhưng chỉ dừng ở “vấn đề kỹ thuật”: ṭa giới hạn phần nào quyền ra “lệnh cấm toàn quốc” của các ṭa cấp dưới, chứ chưa đụng vào câu hỏi sống c̣n: Trump có quyền chấm dứt birthright citizenship hay không. Sau phán quyết đó, sắc lệnh của Trump lại tiếp tục bị chặn bằng những cơ chế pháp lư khác, và trên thực tế chưa bao giờ có hiệu lực. Lần này, khi nhận thụ lư vụ kiện từ New Hampshire, Tối cao Pháp viện đă chấp nhận bước vào trung tâm cơn băo. Họ bỏ qua vụ của Khu vực 9 (v́ vướng câu hỏi các tiểu bang có đủ ‘tư cách khởi kiện’ hay không), nhưng lại trực tiếp nhận vụ do ACLU đại diện cho các cá nhân bị ảnh hưởng. Nghĩa là phiên điều trần năm tới sẽ buộc chín thẩm phán phải trả lời một cách dứt khoát: Tu chính án 14 là một bức tường vững chắc, hay chỉ là một vạch phấn có thể xoá bằng một executive order khi có đủ phiếu bảo thủ trong ṭa?
Nếu Trump thắng: địa chấn pháp lư và cơn ác mộng giấy tờ
Một phán quyết đứng về phía Trump sẽ không chỉ là một chiến thắng chính trị cho phong trào “chống di dân” mà ông theo đuổi, mà c̣n là một cú địa chấn pháp lư lẫn xă hội. Hàng triệu gia đ́nh sẽ phải loay hoay t́m cách chứng minh quy chế của ḿnh để con cái được công nhận là công dân. Các bệnh viện, sở hộ tịch, cơ quan liên bang sẽ phải xây dựng thêm quy tŕnh sàng lọc, kiểm tra, xác thực – mở ra cả một khu rừng thủ tục hành chính mới, nơi người nghèo, người mới đến và người ít hiểu biết pháp lư sẽ luôn là những nạn nhân đầu tiên. Những trẻ em chào đời trên đất Mỹ nhưng cha mẹ là người không giấy tờ sẽ đứng trước nguy cơ trở thành một thế hệ “trẻ vô quốc tịch” trên chính lănh thổ mà chúng đă sinh ra. Về mặt hiến định, nó c̣n tạo ra tiền lệ nguy hiểm: nếu một tổng thống có thể “diễn giải lại” Tu chính án 14 bằng sắc lệnh, điều ǵ ngăn người khác sau này làm điều tương tự với các quyền khác – như quyền tự do ngôn luận, quyền mang vũ khí hay quyền được xét xử công bằng? Không phải ngẫu nhiên mà giới học giả bảo thủ lẫn cấp tiến đều từng xem lập luận của Trump là “ngoài lề” và “mạo hiểm”.
Phía phản đối: ‘một mớ trộn lẫn lịch sử méo mó và sở thích chính trị’
Steve Vladeck, giáo sư luật tại Georgetown, nhận xét thẳng thừng: nỗ lực thu hẹp birthright citizenship bằng sắc lệnh là “sai” từ nhiều tầng nấc – từ luật hiện hành, đến bản thân Tu chính án 14 và án lệ năm 1898. ACLU th́ dùng lời lẽ c̣n gay gắt hơn: “Hồ sơ của chính quyền chẳng khác nào một mớ hỗn độn của những lập luận lịch sử méo mó, trích dẫn sai bối cảnh, học thuyết tự chế và – hơn hết – là đề xuất chính sách mang tính ư chí.” Cecillia Wang, giám đốc pháp lư toàn quốc của ACLU, nói tổ chức này “mong chờ” Tối cao Pháp viện lên tiếng rơ ràng để “đặt dấu chấm hết” cho tranh căi. Các ṭa cấp dưới – dù bổ nhiệm bởi tổng thống Cộng Ḥa hay Dân Chủ – đến nay đều thống nhất một điểm: sắc lệnh của Trump vượt quá thẩm quyền hành pháp. Nếu muốn thay đổi định nghĩa quốc tịch, đó phải là câu chuyện của Tu chính án mới hoặc luật mới được Quốc Hội thông qua, chứ không phải là một văn bản hành pháp xuất phát từ Nhà Trắng.
Một nước Mỹ soi lại chính ḿnh qua câu hỏi: ai là người Mỹ?
Tranh căi về birthright citizenship không chỉ là chuyện chiếu hiến pháp lên bàn cân, mà c̣n là một cuộc đấu về bản sắc. Từ chỗ mở rộng quốc tịch cho nô lệ được giải phóng và con cái của họ, Tu chính án 14 trở thành nền tảng để hàng triệu, hàng chục triệu người nhập cư – từ châu Âu, Á, Mỹ Latin, Phi – có thể yên tâm rằng đứa trẻ sinh ra trên đất Mỹ sẽ là người Mỹ đúng nghĩa. Đó cũng là lư do mà câu hỏi “ai xứng đáng là công dân?” vừa mang tính pháp lư, vừa chạm rất sâu vào cảm xúc, vào nỗi sợ mất kiểm soát biên giới, vào cơn giận với hệ thống di trú rối rắm, và cả vào những mơ ước một cuộc đời khác. Trump chọn tấn công thẳng vào biểu tượng đó bằng một sắc lệnh được đặt tên rất đẹp về “bảo vệ ư nghĩa quốc tịch”. Nhưng có lẽ, chính Tối cao Pháp viện mới là nơi nước Mỹ buộc phải đối diện thành thật với câu hỏi: nước Mỹ là một quốc gia được ràng buộc bằng máu huyết, hay bằng hiến pháp? Và những em bé vừa cất tiếng khóc chào đời trên đất Mỹ – cha mẹ chúng là ai, chúng đến bằng con đường nào – có được quyền mang cái danh hiệu “người Mỹ” như bao thế hệ di dân trước đây hay không. Câu trả lời dự kiến sẽ xuất hiện vào cuối Tháng Sáu năm sau. Nhưng ngay từ bây giờ, người ta đă biết chắc một điều: bất luận Tối cao Pháp viện chọn bên nào, nước Mỹ sẽ không c̣n như trước nữa.
Hoa Kỳ đă cho tạm dừng tất cả hồ sơ di trú đang chờ được giải quyết từ 19 quốc gia đáng lo ngại sau vụ kẻ thường trú nhân gốc Afghanistan đă nổ súng bắn hai người lính Vệ Binh Quốc Gia ở thủ đô Washington D.C. hồi tuần trước, theo ABC đưa tin hôm thứ Tư ngày 3 tháng Mười Hai.
Điều này có nghĩa là ngay cả những đương đơn đang chờ được cấp thẻ xanh cũng sẽ bị ngưng và xem xét lại hồ sơ. Di dân giơ tay để tuyên thệ trong buổi lễ nhập quốc tịch ở New York hồi năm 2023. (Ảnh: Michael M. Santiago/Getty Images)
Danh sách 19 quốc gia bị cấm đến Mỹ bao gồm Afghanistan, Miến Điện, Chad, Congo, Guinea Xích Đạo, Eritrea, Haiti, Iran, Libya, Somalia, Sudan, Yemen, Burundi, Cuba, Lào, Sierra Leone, Togo, Turkmenistan, và Venezuela.
Danh sách này không có Việt Nam.
Một bản ghi nhớ của Sở Di Trú (USCIS) được đăng tải hôm thứ Ba ngày 2/12 có xác định, bất cứ ai đến từ một quốc gia nào trong danh sách cấm đến Hoa Kỳ của chính quyền hiện đang ở Mỹ sẽ bị tạm ngưng xem xét hồ sơ xin tỵ nạn hoặc được hưởng các quyền lợi khác, bao gồm thẻ xanh.
"Chính quyền Trump đang nỗ lực hết ḿnh để bảo đảm những người sẽ trở thành công dân là người ưu tú nhất trong số những người ưu tú. Trở thành công dân Mỹ là đặc quyền, chứ không phải là một quyền lợi thông thường", một phát ngôn viên của Bộ Nội An được hăng tin ABC News trích dẫn lời cho biết.
"Chúng tôi sẽ không mạo hiểm khi tương lai của đất nước chúng ta c̣n bị đe dọa. Chính quyền Trump đang xem xét tất cả các lợi ích về di trú do chính quyền Biden cấp cho người nước ngoài từ các quốc gia trong danh sách được quan tâm lưu ư".
Việc tạm ngưng cứu xét này sẽ có hiệu lực cho đến khi USCIS cho ra hướng dẫn về việc kiểm tra bổ sung những đối tượng này, theo một nguồn tin ẩn danh đă xem qua các tài liệu nội bộ của USCIS.
Trước đó, ABC News đă có đưa tin nói rằng, một số buổi lễ tuyên thệ công dân cho những người thuộc danh sách các quốc gia bị cấm đến Mỹ đă bị cho hủy bỏ đột ngột.
Thông tin Trung Quốc hủy khoảng 540.000 vé máy bay sang Nhật Bản trong tháng 12 và tháng 1, được cho là đ̣n đáp trả những phát ngôn cứng rắn về Đài Loan của Thủ tướng Sanae Takaichi, ban đầu khiến dư luận Nhật không khỏi giật ḿnh. Con số hơn nửa triệu lượt vé bị xóa bỏ nghe qua như một cú đánh mạnh vào ngành du lịch và dịch vụ. Thế nhưng, trái với tâm lư lo lắng mà nhiều người tưởng tượng, các chuyên gia kinh tế và giới quan sát tại Tokyo lại tỏ ra b́nh thản đến lạnh lùng. Khi bóc tách từng lớp ư nghĩa đằng sau con số khổng lồ ấy, người ta nhận ra đây không phải một “vũ khí kinh tế” sắc bén, mà thực chất chỉ là sản phẩm của một cơ chế mệnh lệnh đặc thù, nơi thiệt hại rốt cuộc lại dồn nhiều hơn về phía chính các doanh nghiệp Trung Quốc. CƠ CHẾ MỆNH LỆNH VÀ CÁI GIÁ DOANH NGHIỆP TRUNG QUỐC PHẢI TRẢ
Để hiểu bản chất sự việc, phải nh́n vào cách mà hệ thống kinh tế – chính trị Trung Quốc vận hành. Khi Bắc Kinh muốn phát đi tín hiệu răn đe, các doanh nghiệp nhà nước – đặc biệt là hăng hàng không, công ty lữ hành quốc doanh – lập tức phải coi đó là mệnh lệnh chính trị, bất kể tính toán kinh tế lời lỗ ra sao. Việc hủy hàng loạt chuyến bay, hoàn tiền vô điều kiện cho khách là một kiểu “chấp hành chỉ thị” hơn là quyết định kinh doanh. Nhưng mỗi vé máy bay bị xóa, mỗi ghế ngồi để trống lại là một khoản lỗ rất thật trong sổ sách, nhất là trong bối cảnh các hăng hàng không Trung Quốc vẫn đang chật vật phục hồi sau đại dịch. Trong khi đó, phía Nhật Bản đứng trên nền tảng của luật chơi thương mại: hợp đồng là hợp đồng. Hủy sát ngày th́ phải chịu phí phạt, c̣n nếu đơn phương ngừng tour, họ đơn giản chỉ không chịu trách nhiệm. Nói cách khác, “đ̣n răn đe” được phát đi từ Bắc Kinh lại trở thành khoản chi phí chính trị mà các doanh nghiệp Trung Quốc phải tự nuốt vào.
TOUR 0 ĐỒNG VÀ NHỮNG “VỊ KHÁCH VÔ H̀NH”
Một lư do khác khiến giới kinh tế Nhật không mấy bận tâm nằm ở chất lượng chi tiêu của nhóm khách bị hủy chuyến. 540.000 vé khứ hồi tương đương khoảng 270.000 hành khách, nhưng phần lớn thuộc về những tour đoàn giá rẻ, kiểu “tour 0 đồng” biến tướng. Có những gói 6 ngày 5 đêm với giá chỉ khoảng 2.000 Nhân dân tệ – chừng 7 triệu đồng Việt Nam – một mức giá gần như bất chấp mọi logic kinh tế nếu xét tới chi phí di chuyển, ăn ở, tham quan. Thực tế, các tour này vận hành theo mô h́nh khép kín: du khách bị “giam” trong xe bus do công ty Trung Quốc điều hành, ngủ ở khách sạn ngoại ô hẻo lánh, ăn tại nhà hàng đối tác sẵn có, mua sắm trong các cửa hàng miễn thuế do người Trung Quốc làm chủ. Những biểu tượng như tháp Tokyo hay núi Phú Sĩ thường chỉ lướt qua ngoài ô kính, ghi dấu trong vài bức ảnh chụp vội. Lượng tiền thật chảy vào tay doanh nghiệp địa phương Nhật gần như không đáng kể. V́ thế, sự vắng mặt của ḍng khách này, trớ trêu thay, lại giúp giảm bớt áp lực quá tải lên hạ tầng du lịch – đường xá, bến băi, điểm tham quan – mà không làm hụt đi nguồn thu ngoại tệ thực chất.
DU LỊCH BÙNG NỔ, TẦNG LỚP TRUNG LƯU TRUNG QUỐC VẪN ÂM THẦM ĐẾN NHẬT
Đặt 540.000 vé bị hủy vào bức tranh lớn hơn, người ta càng thấy “cú đ̣n” này không hề mang tính sống c̣n. Chỉ trong 10 tháng đầu năm 2025, Nhật Bản đă đón hơn 8,2 triệu lượt khách Trung Quốc, tăng tới 40% so với cùng kỳ năm trước. Ḍng khách từ Mỹ, châu Âu, Đông Nam Á, Hàn Quốc… cũng đang lấp đầy các khoảng trống. Quan trọng hơn, chính thị trường khách Trung Quốc cũng đang phân hóa sâu sắc. Một bên là các tour đoàn giá rẻ, dễ bị điều khiển bằng mệnh lệnh hành chính. Bên kia là tầng lớp trung lưu, thượng lưu – những người có visa thương mại, visa dài hạn 5 năm, quen đặt vé tự túc, book khách sạn trực tuyến và chi mạnh tay cho ăn uống, mua sắm, trải nghiệm dịch vụ cao cấp. Họ không ồn ào, không nằm trong các gói “0 đồng”, càng ít bị tác động bởi các chiến dịch tẩy chay bề mặt. Và chính nhóm khách này mới là nguồn doanh thu thực sự mà Tokyo coi trọng.
BÓNG ĐEN KINH TẾ TRUNG QUỐC VÀ TÂM LƯ “RUN”
Ở chiều ngược lại, nền kinh tế nội địa Trung Quốc đang hứng chịu nhiều cơn gió ngược: thị trường bất động sản suy yếu, tỷ lệ thất nghiệp gia tăng, niềm tin vào tương lai bị bào ṃn. Trong bối cảnh đó, phong trào “Run” – từ lóng chỉ việc t́m đường di cư, chuyển tài sản, thậm chí chỉ là rời khỏi Trung Quốc một thời gian – nổi lên như một tiếng th́ thầm dai dẳng trong nhiều tầng lớp dân chúng. Người ta t́m cách học ngoại ngữ, xin visa, lập kế hoạch du học cho con, mở tài khoản ở nước ngoài. Những lệnh cấm đoán du lịch, lời kêu gọi “ủng hộ sản phẩm trong nước”, hay các chiến dịch tẩy chay văn hóa, nh́n từ góc độ ấy, chỉ giống những bức tường thấp dựng vội. Chúng có thể ngăn vài đoàn khách giá rẻ, vài chuyến charter ồn ào, nhưng khó ḷng chặn được nhu cầu di chuyển và khát vọng t́m lối thoát của những người đă quyết tâm.
NHẬT BẢN VÀ SỰ B̀NH TĨNH CẦN THIẾT TRƯỚC LÁNG GIỀNG KHỔNG LỒ
Nếu nh́n một cách lạnh lùng, Nhật Bản không có lư do ǵ để hoảng loạn trước làn sóng hủy vé lần này. Đây là cái giá mà các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc phải tự trả cho những toan tính chính trị của Bắc Kinh, chứ không phải cú đ̣n có thể làm chao đảo nền kinh tế Nhật. Ngược lại, sự cố này c̣n là cơ hội để Tokyo soi chiếu lại mối quan hệ với người láng giềng khổng lồ: một đối tác thương mại không thể thiếu, nhưng đồng thời là nguồn rủi ro chính trị thường trực. Trong thế giới nơi lợi ích kinh tế và toan tính quyền lực luôn quấn chặt vào nhau, điều Nhật Bản cần không phải là lo sợ hay t́m mọi cách xoa dịu một cách mù quáng, mà là sự b́nh tĩnh và tỉnh táo dựa trên dữ liệu thật, ḍng tiền thật, tác động thật. 540.000 vé bị xé bỏ có thể tạo nên những ḍng tít giật gân, nhưng sau những cơn sóng truyền thông ấy, thứ c̣n lại vẫn là những bảng cân đối kế toán, những con số tăng trưởng du lịch và sức chịu đựng của nền kinh tế. Trên những thước đo ấy, Tokyo hiểu rơ ḿnh đang đứng ở đâu – và v́ sao một đ̣n răn đe “đậm chất mệnh lệnh” từ Bắc Kinh rốt cuộc lại giống một cú “tự bắn vào chân” hơn là sức ép thực sự với nước Nhật.
Diễn Đàn Người Việt Hải Ngoại. Tự do ngôn luận, an toàn và uy tín. V́ một tương lai tươi đẹp cho các thế hệ Việt Nam hăy ghé thăm chúng tôi, hăy tâm sự với chúng tôi mỗi ngày, mỗi giờ và mỗi giây phút có thể. VietBF.Com Xin cám ơn các bạn, chúc tất cả các bạn vui vẻ và gặp nhiều may mắn.
Welcome to Vietnamese American Community, Vietnamese European, Canadian, Australian Forum, Vietnamese Overseas Forum. Freedom of speech, safety and prestige. For a beautiful future for Vietnamese generations, please visit us, talk to us every day, every hour and every moment possible. VietBF.Com Thank you all and good luck.
:max_bytes(150000):strip_icc():focal(349x212:351x214)/donald-trump-ai-pope-050325-2272ae41e1444b7fa2ee9c0cb14d4a8b.jpg)
