Rối loạn sự thích ứng (AD) là một phản ứng cảm xúc với các sự kiện căng thẳng, đặc biệt là những thay đổi lớn trong cuộc sống. T́nh trạng này có tỉ lệ mắc ước tính từ 2 đến 8% dân số, với nữ giới mắc nhiều gấp đôi nam giới.
Ảnh minh họa
Đáng chú ư, ở trẻ vị thành niên, tỉ lệ mắc bệnh giữa nam và nữ là ngang nhau, mỗi giai đoạn và lứa tuổi lại có những biểu hiện đặc trưng riêng.
Một trường hợp điển h́nh được ghi nhận tại Viện Sức khỏe Tâm thần là nữ bệnh nhân 46 tuổi nhập viện trong t́nh trạng khó ngủ, ăn uống kém, sút cân và lo lắng kéo dài. Khai thác bệnh sử cho thấy, bệnh nhân có tăng huyết áp nhưng do điều trị thường xuyên nên huyết áp ổn định, gia đ́nh không ai mắc bệnh lư tâm thần. Người bệnh có tính cách hay lo lắng, cầu toàn.
Trước khi vào viện 5 tháng, do chồng làm ăn thua lỗ, nợ nần nên người bệnh bị căng thẳng, hay suy nghĩ về chuyện kinh tế gia đ́nh, lo lắng không trả nợ được. Đặc biệt, người bệnh thường xuyên rơi vào t́nh trạng hồi hộp trống ngực, lo lắng bất an, mệt mỏi, ít nói cười, ăn kém ngon miệng và sút cân.
Khi bị sút cân, người bệnh suy diễn là ḿnh bị mắc ung thư nên đi khám, nhưng không phát hiện bệnh ǵ. Trước biểu hiện trên, các bác sĩ đă chuyển khám tâm thần. Tại Viện Sức khỏe tâm thần, sau khi thăm khám các bác sĩ xác định: bệnh nhân có rối loạn stress, có triệu chứng lo âu, trầm cảm… Từ kết quả thăm khám, bác sĩ chẩn đoán người bệnh bị rối loạn thích ứng với phản ứng hỗn hợp lo âu, trầm cảm.
Người bệnh được nhập viện điều trị nội trú kết hợp nhiều liệu pháp điều trị, như dùng thuốc chống trầm cảm, giải lo âu, an thần kinh; đồng thời trị liệu tâm lư cá nhân, thư giăn luyện tập. Sau 3 tuần điều trị, các triệu chứng thuyên giảm, người bệnh ăn ngủ được, nhận thức được stress và có giải pháp đối phó stress. Hiện người bệnh đă được ra viện và hẹn tái khám.
TS.BS Dương Minh Tâm - Trưởng Đơn vị Điều trị các rối loạn liên quan đến stress, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, với người trưởng thành, rối loạn sự thích ứng thường biểu hiện qua các dấu hiệu của trầm cảm và lo âu. Trong khi đó, trẻ vị thành niên lại dễ nhận thấy các triệu chứng của rối loạn hành vi như cáu giận không kiểm soát, căi cọ người lớn, nói dối và né tránh trách nhiệm. Những yếu tố nguy cơ dẫn đến rối loạn này bao gồm căng thẳng thời thơ ấu, gặp khó khăn trong cuộc sống, bị lạm dụng, gia đ́nh tan vỡ hoặc được bao bọc quá mức.
Stress là yếu tố tác động trực tiếp, và nếu không có stress, rối loạn sự thích ứng sẽ không xảy ra. TS.BS Dương Minh Tâm cho biết, rối loạn thường xuất hiện sau một hoặc nhiều sang chấn tâm lư, nhưng có thể không bộc lộ ngay mà phát triển theo thời gian.
Theo TS.BS Dương Minh Tâm, rối loạn sự thích ứng thường kéo dài trên ba tháng và thường đi kèm với các bệnh măn tính như ung thư hay đái tháo đường... Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, t́nh trạng này có thể gây mất ngủ, mâu thuẫn gia đ́nh, giảm hiệu suất công việc, và thậm chí dẫn đến tự hủy hoại bản thân hoặc tự sát.
Để pḥng ngừa rối loạn sự thích ứng, việc quản lư stress là yếu tố then chốt. Một lối sống lành mạnh, tinh thần lạc quan và sự hỗ trợ từ gia đ́nh đóng vai tṛ rất quan trọng trong việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Người bệnh cần được chăm sóc bằng phương pháp kết hợp, tùy thuộc vào t́nh trạng và thời gian mắc bệnh, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến sức khỏe thể chất và tinh thần.