Khi đế chế Áo - Hung sụp đổ, những báu vật vô giá thuộc về gia tộc Habsburg cũng biến mất, bao gồm cả “Viên kim cương Florentine” huyền thoại. Giờ đây, phần lớn kho báu đă xuất hiện trở lại trong một két sắt ở Canada. Hành tŕnh lưu lạc của những cổ vật này như thế nào?
Sáng 1/11/1918, t́nh h́nh trở nên gấp rút, Hoàng đế Karl I (vị vua cuối cùng của Đế chế Áo - Hung) đă gọi Bá tước Leopold Berchtold để giao cho một nhiệm vụ nhạy cảm: Bí mật mang những món trang sức của gia tộc Habsburg ra khỏi đất nước. Và trong t́nh cảnh hỗn loạn đó, vị đại quản gia đă mang hàng chục món đồ quư hiếm từ kho bạc hoàng gia tại Hofburg (Vienna) qua biên giới Thụy Sĩ an toàn vào ngày 4/11.
Trong số các hiện vật có vương miện kim cương của Hoàng hậu Elisabeth, một chiếc ṿng tay kim cương với viên ngọc lục bảo lớn mà Hoàng hậu Maria Theresa thường đeo trong những chuyến đi xe trượt tuyết lễ hội. Đặc biệt là “Viên kim cương Florentine” huyền thoại, một loại đá quư tuyệt đẹp, to bằng quả óc chó được cho là phát sáng màu vàng. Với trọng lượng 137 carat, nó được cho là viên kim cương lớn thứ tư trên thế giới. Nhưng chỉ 3 năm sau, kho báu đă biến mất không dấu vết. Kể từ đó, không ít huyền thoại và thuyết âm mưu xoay quanh số phận của nó được lan truyền.
Ông Karl Habsburg – cháu nội của nhà vua cuối cùng của Đế chế Áo - Hung.
Tuy nhiên, vào một ngày đầy nắng mùa thu năm 2025, ông Karl Habsburg (64 tuổi) - cháu trai vị Hoàng đế cuối cùng của Áo tiết lộ: “Viên kim cương Florentine đang được cất giữ trong két sắt của một ngân hàng ở Canada cùng với những món trang sức khác của gia đ́nh”. Ông cũng cho biết, Hoàng hậu Zita (bà nội của ông, bà quả phụ của Hoàng đế Karl I) đă mang những món trang sức đó đến Canada cách đây nhiều thập kỷ, đựng trong một chiếc vali nhỏ màu nâu. Ông nói rằng nơi cất giấu là ở tỉnh Quebec và ông đă đích thân nh́n thấy chúng. Đây là một tin tức khiến nước Áo xôn xao, không chỉ đối với giới sử học mà cả các chính trị gia. “Nói một cách chính xác, số trang sức đó chưa bao giờ biến mất. Chỉ là rất ít người biết nó ở đâu” - ông Karl Habsburg nói và cho biết thêm.
Ông Habsburg kể, năm 2024, hai người anh em họ của ông liên lạc và nói rằng có chuyện cần bàn bạc. Họ cho hay, bà Zita đă ra lệnh rằng, tung tích của viên kim cương và những món trang sức khác phải được giữ bí mật, ít nhất là cho đến lễ kỷ niệm 100 năm ngày mất của Hoàng đế Karl I (ông qua đời khi đang lưu vong trên đảo Madeira vào ngày 1/4/1922). Họ chính là 2 thành viên nam duy nhất trong gia đ́nh được biết về bí mật này.
Người ta tin rằng “Viên kim cương Florentine” thuộc về Charles the Bold - Công tước xứ Burgundy (thế kỷ 15). Ông đă mang theo viên đá quư này khi hy sinh trong trận Nancy gần 550 năm trước. Sau đó, nó thuộc sở hữu của gia tộc Medici. Qua vài phen lưu lạc, viên đá đă rơi vào tay nhà Habsburg.
Khi Francis Stephen lên ngôi Hoàng đế vào năm 1745, ông đă cho gắn viên đá lên vương miện của Hoàng hậu Maria Theresa. Năm 1810, nữ Công tước Marie-Louise nước Áo đă nhận được viên ngọc này làm quà cưới khi kết hôn với Hoàng đế Pháp Napoleon Bonaparte. Khi triều đại của Napoleon kết thúc vào năm 1814, Marie-Louise trở về Áo và mang theo viên đá quư.
Về thời điểm viên kim cương biến mất năm 1921, hăy h́nh dung về một gia đ́nh hoàng gia đang tháo chạy. Họ đă thất bại trong việc giành lại quyền lực ở Hungary năm đó. Sau khi bị giam giữ ở Hungary, họ đă bị đưa xuống sông Danube trên các tàu Anh, qua Biển Đen và vào Địa Trung Hải. Bà Zita - vị Hoàng hậu cuối cùng của Áo đă chạy trốn cùng 8 đứa con. Gia đ́nh họ đến đảo Madeira của Bồ Đào Nha ở Đại Tây Dương. Tại đó, Hoàng đế Karl I qua đời v́ bệnh viêm phổi. Bà Zita cùng các con chuyển đến xứ Basque và sau đó đến Bỉ. Bắt đầu từ giữa những năm 1930, Otto (con trai cả của bà, cha của Karl Habsburg) đă trở thành một người chống đối Đức Quốc xă. Ông bị bức hại và năm 1940 gia đ́nh họ một lần nữa phải trốn chạy v́ chiến tranh. Họ đi qua Bordeaux đến biên giới Tây Ban Nha, nơi hàng trăm người tị nạn đang chờ đợi để vượt biên, nhưng cửa khẩu đă bị đóng. Một lính biên pḥng đă nhận ra cựu Hoàng hậu và cho phép bà đi qua. Năm đó, bà định cư tại Canada ở vùng ngoại ô Sillery của thành phố Quebec. Không khó để h́nh dung trong hành tŕnh loạn lạc ấy, người phụ nữ thanh tú luôn mang bên ḿnh chiếc vali da màu nâu.
Karl Habsburg từng là nghị sĩ phi đảng phái của Nghị viện châu Âu thuộc Đảng Nhân dân Áo. Ông là một doanh nhân và tham gia bảo vệ các di sản văn hóa trên khắp thế giới. Khi bà nội qua đời, ông mới 28 tuổi. Ông kể, trong hầm mộ hoàng gia, nơi an nghỉ của gia tộc Habsburg, quan tài của bà Zita được đặt trên bệ cao hơn so với những người trong hoàng gia được an táng gần đây nhất.
Nỗi lo thất lạc lần nữa
A.E. Köchert là cửa hàng kim hoàn chuyên làm đồ trang sức cho Hoàng gia và chỉ cách kho bạc ở Hofburg vài phút đi bộ. Thay mặt cho gia tộc Habsburg, Christoph Köchert (đồng sở hữu cửa hàng ở thế hệ thứ sáu) gần đây đă đến Canada với một chiếc cân carat cầm tay, một khúc xạ kế và một máy kiểm tra kim cương điện tử. Nhiệm vụ của ông là xác định xem những món đồ trong két sắt có thực sự là kho báu đă bị mất tích từ lâu hay không. “Đó là một khoảnh khắc tuyệt vời, có lẽ là một trong những khoảnh khắc bạn chỉ trải qua một lần trong đời” - ông Köchert kể về lần đầu tiên nh́n thấy những thứ bên trong vali.
Một số món đồ trong bộ sưu tập được chế tác, bổ sung hoặc gia công bởi chính tổ tiên của ông Christoph Köchert. Ông lấy ví dụ, một chiếc đồng hồ được đặt trong một viên ngọc lục bảo h́nh quả lê lớn là món quà Hoàng hậu Maria Theresa đă tặng cho con gái Marie Antoinette - người sau này trở thành Hoàng hậu của nước Pháp và bị xử tử trên máy chém. Viên kim cương và 15 món đồ khác trong két sắt là hàng thật, ông Köchert không nghi ngờ ǵ về điều đó.
Ông Karl Habsburg nói rằng, những món trang sức nên được trưng bày, nhưng hiện tại là ở Canada chứ không phải ở Áo. “Chúng tôi muốn bày tỏ ḷng biết ơn tới Canada v́ sự bảo vệ mà bà của chúng tôi đă nhận được ở đó” - ông Habsburg nói thêm. Trong nội bộ gia tộc Habsburg cũng có lo ngại rằng Cộng ḥa Áo có thể khẳng định quyền sở hữu đối với số trang sức gia truyền đă bị cất giấu hơn 100 năm. Sau khi đế chế sụp đổ, các vật dụng của gia tộc Habsburg được lưu giữ tại Áo được tuyên bố là tài sản nhà nước. Sau khi Đức Quốc xă sáp nhập Áo vào năm 1938, chính quyền Đức Quốc xă ở Berlin tuyên bố sở hữu tài sản của Habsburg, nhưng sau khi Thế chiến 2 kết thúc, Áo đă tiếp tục tuyên bố chủ quyền.
Một nhân vật khác cần nhắc đến là nhà sử học người Anh Richard Basset, tác giả của 2 cuốn sách về gia tộc Habsburg và là người Anh cuối cùng phỏng vấn Hoàng hậu Zita trước khi bà qua đời vào năm 1989. Bài báo của Basset khẳng định số trang sức này là “tài sản riêng tư”. Hơn nữa, luật của Áo không thể liên quan đến vấn đề chủ sở hữu hợp pháp của những món trang sức nằm ở nước ngoài.
Khi xem xét “Viên kim cương Florentine” ở Canada, thợ kim hoàn Christoph Köchert nhận thấy viên ngọc bị lỏng lẻo. Có khả năng ai đó đă định bán riêng viên đá quư này, thậm chí có thể t́m cách chia nhỏ nó như được mô tả trong hồi kư của nhà buôn kim cương người Thụy Sĩ Sondheimer. Bộ sưu tập những món trang sức được cất giữ trong két an toàn ở Canada vẫn thiếu 1 vương miện kim cương với 1 viên kim cương 44 carat, 1 bộ vương miện ngọc lục bảo, hoa cài áo, ṿng cổ… Liệu có phải vương miện đă bị vỡ thành từng mảnh và bán đi không, hay c̣n một kho báu. Habsburg nào khác đang ẩn giấu? Đó là câu hỏi vẫn nằm trong màn bí ẩn.
Vietbf @ Sưu tầm