Một số nghị sĩ Mỹ lo ngại Trung Quốc nhảy vào cuộc lấy lòng Marshall và từng bước hất cẳng Mỹ, càng khiến cuộc chiến giành ảnh hưởng địa chính trị giữa hai nước ngày càng gay gắt.
Với những hoạt động không ngừng nghỉ và can dự mạnh mẽ trong những năm qua ở quần đảo nhỏ bé vốn đã là một đồng minh vững chắc của Washington, đã có nhiều lo ngại Trung Quốc có thể giành chiến thắng trước Mỹ trong cuộc chiến giành Marshall, để từ đó có thể giúp Bắc Kinh củng cố hơn nữa vị thế ở khu vực chiến lược này.
Trung Quốc tính "hất cẳng" Mỹ khỏi quần đảo Marshall
Trong nhiều thập kỷ qua, quần đảo Marshall nhỏ bé đã là một đồng minh vững chắc của Mỹ. Nó có vị trí địa lý tuyệt vời, nằm ngay ở giữa Thái Bình Dương, nên quần đảo này được xem là một tiền đồn chiến lược quan trọng của quân đội Mỹ.
Nhưng mối quan hệ đang đối mặt nhiều thử thách khi cả hai đang tranh chấp về các điều khoản của Hiệp ước Liên kết Tự do (COFA), một thỏa thuận sắp hết hạn.
Theo hiệp ước này, Mỹ chính thức chấm dứt chế độ quản lý quần đảo và Marshall trở thành nhà nước tự quản và liên kết tự do với Mỹ. Washington bảo đảm việc tài trợ tài chính trong khoản thời gian dài 15 năm để đổi lấy việc có toàn quyền lực và trách nhiệm về an ninh quốc phòng.
Hình ảnh chụp một đảo của Quần đảo Marshall từ trên cao. Ảnh: AP
Nhưng khúc mắc lớn nhất giữa hai bên hiện nay là việc Washington từ chối những yêu cầu của người dân Marshall về việc phải chịu trách nhiệm bồi thường cho thiệt hại môi trường và ảnh hưởng sức khỏe từ hàng chục vụ thử hạt nhân mà Mỹ đã tiến hành trong khoảng thời gian những năm 1940 đến những năm 1950, bao gồm một vụ nổ bom nhiệt hạch khổng lồ trên đảo san hô Bikini. Tuy nhiên Mỹ cho rằng, việc họ từng thực hiện 67 vụ thử nghiệm hạt nhân trên quần đảo Marshall bao gồm cả hòn đảo san hô Bikini chỉ là vì "vì lợi ích nhân loại".
Những tranh cãi này khiến một số nghị sĩ Mỹ lo ngại Trung Quốc có thể sẵn sàng nhảy vào cuộc lấy lòng Marshall và từng bước hất cẳng Mỹ, và càng khiến cuộc chiến giành ảnh hưởng địa chính trị giữa hai cường quốc này ngày càng gay gắt.
Kể từ Thế chiến thứ II, Mỹ đã phát triển các cơ sở quân sự, tình báo và hàng không vũ trụ tại Marshall.
Và tất nhiên, Marshall cũng được hưởng lợi từ chính sách này. Chính những khoản tiền hỗ trợ và tạo công ăn việc làm của Mỹ đã mang lại lợi ích kinh tế cho Marshall.
Nhưng mọi việc đang có chiều hướng thay đổi đáng lo. Thậm chí đến nỗi trong tháng này, 10 nghị sĩ đảng Dân chủ và Cộng hòa tại Hạ viện đã viết thư cho Cố vấn an ninh quốc gia của Tổng thống Joe Biden, Jake Sullivan, nhắc nhở về sự chậm trễ trong các cuộc đàm phán giữa Mỹ với chính quyền Marshall, Micronesia và Palau.
"Thật đáng buồn khi những cuộc đàm phán này có vẻ như không được ưu tiên. Không có cuộc họp chính thức nào kể từ khi Chính quyền Tổng thống Joe Biden lên nắm quyền, ngay cả khi trọng tâm quốc tế của chúng ta là tiếp tục chuyển sang Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương", nội dung bức thư nêu rõ.
Sự chậm trễ bất thường này khiến các nghị sĩ Mỹ lo lắng.
Vì vậy, họ đã cảnh báo chính sự chậm trễ này đang đặt Mỹ vào tình thế bất lợi hơn và "Trung Quốc đã luôn sẵn sàng để tham gia đầu tư cung cấp đầu tư cơ sở hạ tầng và hỗ trợ gia tăng khả năng phục hồi do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, điều mà các đối tác lâu năm của chúng ta đang tìm kiếm".
Trong một tuyên bố, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng không ngần ngại tỏ rõ tham vọng của mình với Marshall khi cáo buộc lỗi cho Mỹ và cho rằng, Washington phải chịu trách nhiệm khắc phục những thiệt hại về môi trường đã gây ra từ các vụ thử hạt nhân.
Quan hệ bị thử thách
James Matayoshi - Thị trưởng đảo san hô Rongelap trên Quần đảo Marshall, cho biết ông và hàng trăm người khác vẫn phải di dời khỏi khu vực này kể từ sau các vụ thử hạt nhân và muốn nhìn thấy nó được hồi sinh.
"Đây sẽ chỉ là một giao dịch kinh doanh. Chúng tôi không ủng hộ chiến tranh hay bất cứ ảnh hưởng nào của một cường quốc tại đây", ông nói và cho biết thêm các quan chức Marshall đã có cuộc trò chuyện với các nhà đầu tư tiềm năng tại châu Á, sau khi đề xuất trước đó của một doanh nhân người Marshall gốc Trung Quốc bị thất bại.
Giống như nhiều người dân khác trên Quần đảo Marshall, ông Matayoshi tin rằng, thỏa thuận bồi thường thiệt hại 150 triệu USD của Mỹ vào những năm 1980 không đủ khả năng giải quyết những "di chứng" mà Washington để lại. Nhưng quan điểm của Washington vẫn không thay đổi trong hơn 20 năm qua. Mỹ luôn khẳng định việc bồi thường thiệt hại từ các vụ thử hạt nhân đã được giải quyết theo một thỏa thuận "đầy đủ và cuối cùng" và không thể đưa ra đàm phán lại.
Thượng nghị sĩ David Paul của Marshallese thuộc ủy ban đàm phán của quần đảo và cũng đại diện cho đảo san hô Kwajalein, nơi có căn cứ quân sự lớn của Mỹ, cho biết tỷ lệ ung thư ở đây gia tăng chóng mặt và và việc di dời người dân vẫn là vấn đề nhức nhối lâu nay.
Theo nhiều đánh giá ước tính, chi phí thực sự cần có là vào khoảng 3 tỷ USD, trong đó có việc sửa chữa một vòm bê tông chứa chất thải hạt nhân khổng lồ có tên gọi "Hầm mộ hạt nhân" (Cactus Dome) mà các nhà môi trường cho rằng đang rò rỉ chất thải độc hại ra đại dương.
Trong báo cáo đệ trình Quốc hội vào năm ngoái, Bộ Năng lượng Mỹ cho biết mái vòm chứa hơn 76.000 m3 đất và mảnh vụn bị nhiễm phóng xạ nhưng cấu trúc không có nguy cơ bị hư hỏng ngay lập tức. Báo cáo kết luận rằng bất kỳ nguồn nước ngầm bị ô nhiễm nào chảy bên dưới cấu trúc này có nguy cơ gây rò rỉ nhưng đều chưa thể đo lường tác động đến môi trường như thế nào.
Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố, Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là trọng tâm trong chính sách đối ngoại của nước này. "Chúng tôi đang ưu tiên đạt được thành công trong các cuộc đàm phán liên quan đến Hiệp ước với các Quốc gia liên kết tự do như một mục tiêu chính sách đối ngoại của khu vực". Nhưng sự thất vọng của người dân Marshall với Mỹ ngày càng tăng.
Thượng nghị sĩ Paul cho rằng, cách tiếp cận của Mỹ cần phải thay đổi, nếu không muốn để Marshall rơi vào tay Trung Quốc. "Tôi tin rằng Mỹ có nghĩa vụ đạo đức và pháp lý để dọn sạch những chất thải hạt nhân này. Chúng tôi muốn đảm bảo sẽ có một thỏa thuận tốt hơn ở thời điểm hiện tại".
VietBF @ Sưu tầm