[trungthuc]

Những sự cáo buộc một Thượng nghị sĩ hàng đầu của Hoa Kỳ có có những hành vi bí mật nhằm thúc đẩy lợi ích của Ai Cập trong kế hoạch hối lộ đã đổ thêm dầu vào ngọn lửa đang cháy âm ỉ trong mối bang giao đối tác vốn đã bị căng thẳng giữa Washington và Cairo do các xung khắc về nhân quyền ở Ai Cập.

Tia lửa châm thêm vào đám cháy

Hôm thứ Sáu 20/9, Bộ Tư Pháp đã công bố một bản cáo trạng gây bùng nổ nhằm vào Thượng nghị sĩ Robert Menendez (Dân chủ-New Jersey), chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện và vợ ông, trong những gì mà các công tố viên mô tả là "một thỏa thuận phức tạp, nhận tiền hối lộ để tạo ra ảnh hưởng".

Theo các nhân viên đặc vụ liên bang, các thỏi vàng và hơn 480,000 USD tiền mặt cất giấu trong nhà của ông Menendez ở New Jersey là đã nhận từ một doanh nhân người Mỹ gốc Ai Cập và các cộng sự để đổi lấy các "đặc ân" có lợi cho chính phủ của Tổng thống Ai Cập Abdel Fatah El-Sisi. Việc nắm giữ vị trí cao trong một ủy ban quan trọng đã mang lại cho ông Menendez quyền lực đặc biệt trong việc bán vũ khí và viện trợ của Hoa Kỳ cho Cairo, trong đó có 1,3 tỷ USD tiền viện trợ quân sự hàng năm, biến Ai Cập thành một trong những quốc gia nhận sự viện trợ lớn nhất của Hoa Kỳ.

Hiện chưa rõ ông Menendez với tư cách là chủ tịch Ủy ban này có tác động đến quyết định của Mỹ về việc bán vũ khí hoặc viện trợ cho Ai Cập hay không. Bản cáo trạng được công bố ra một tuần lể sau khi Tổng thống Biden đưa ra quyết định giữ lại hàng triệu đôla viện trợ quân sự để chờ các điều kiện nhân quyền ở Cairo được đáp ứng đầy đủ (nhưng vẫn cho phép thanh toán các khoản chi khác).

Điều đáng lo ngại nhất đối với chính quyền Biden là nếu đúng như bản cáo trạng ghi thì có hàng loạt giới chức Ai Cập giấu tên, một số từ quân đội và cơ quan tình báo, đã tìm kiếm những thông tin và gây ra ảnh hưởng thông qua sự tương tác trực tiếp với vợ chồng Menendez hoặc các cộng sự viên của họ. Các sự cáo buộc này xảy ra vào thời điểm nhạy cảm trong mối bang giao của Hoa Kỳ với Trung Đông, khi chính quyền Biden tìm cách tái tập trung sự quan tâm vào TQ và Nga, đồng thời trấn an các đối tác đang lo ngại về khoảng trống an ninh sau sự rút lui của Hoa Kỳ ở khu vực này.

Mua bán mức ảnh hưởng

Seth Binder, một giới chức của Dự án Dân chủ Trung Đông (Project on Middle East Democracy), có lưu ý: "Các sự cáo buộc nên được xem xét nghiêm túc dưới góc nhìn rằng, Ai Cập đang có nỗ lực can thiệp vào nền chính trị ở Mỹ. Việc xâm nhập vào hệ thống chính trị Hoa Kỳ sẽ không được dung thứ". Ông kêu gọi Quốc hội hãy đình chỉ số tiền viện trợ đang chờ chuyển giao để chờ "làm rõ về hồ sơ nhân quyền của chính phủ El-Sisi".

Ông Menendez, người vốn đã tái đắc cử thượng nghị sĩ sau khi vô hiệu hoá được các tố cáo tham nhũng, đã phủ nhận không có làm gì sai trái và nói rằng các công tố viên đã xuyên tạc công việc của ông tại Quốc hội. Nhưng theo quy định của Thượng viện, ông này buộc phải từ chức vụ chủ tịch Ủy ban. Trong bản cáo trạng, có sự cáo buộc ông Menendez hứa giúp đỡ để duy trì khoản viện trợ và bán vũ khí cho Cairo để đổi lấy việc vợ ông được đưa vào biên chế của một doanh nghiệp do Wael Hana, một người Mỹ gốc Ai Cập làm chủ.

Trong một vụ khác, ông này bị cáo buộc đã sử dụng sự ảnh hưởng với Bộ Ngoại giao để có được thông tin nhạy cảm (nhưng chưa được mật mã hoá) về nhân sự tại Đại sứ quán Mỹ ở Cairo (thông tin này được vợ ông chuyển cho Hana và đến chính phủ Ai Cập).

Trong một trường hợp khác, Menendez bị tố cáo giúp một giới chức Ai Cập viết một lá thư gửi đến các Thượng nghị sĩ Mỹ yêu cầu được giải ngân các khoản viện trợ. Ông Menendez là một trong số người lập pháp lưỡng đảng đã gặp tướng El-Sisi trong chuyến viếng thăm Ai Cập vào cuối tháng Tám vừa qua. Mai El-Sadany thuộc Viện chính sách Trung Đông Tahrir có trụ sở tại Washington đã nhắc lại những nỗ lực trước đó của chính phủ Ai Cập nhằm mở rộng sự ảnh hưởng chính trị ở Hoa Kỳ. Tháng 1/2022, FBI đã buộc một người đàn ông Mỹ gốc Ai Cập về tội do thám những người phản đối tướng Sisi đang sống ở Hoa Kỳ.

Tiền Mỹ không đủ phục hồi nhân quyền

Đối với Sisi, một cựu tướng lãnh nắm quyền trong cuộc đảo chính quân sự hồi năm 2013, việc bảo đảm tiếp tục nhận được mức viện trợ của Hoa Kỳ là rất quan trọng. Ai Cập đang trải qua một cuộc khủng hoảng về kinh tế lớn với mức lạm phát kỷ lục làm cho giới cử tri ở đây bất mãn, khi mà El-Sisi đang chuẩn bị ra tái tranh cử trong vài tháng sắp tới.

Ông và giới chức quân sự hiện vẫn nắm quyền lực lớn. Kể từ khi Tổng thống Biden nhậm chức vào năm 2021, Sisi đã có một số bước đi nhỏ để cố gằng làm đẹp hình ảnh của mình, kể cả việc cho ân xá cho một số tù chính trị cao cấp và tổ chức cuộc đối thoại quốc gia. Tuy nhiên, các nhóm nhân quyền xem các biện pháp này chỉ là để kiểm soát chặt chẽ hơn nữa đối với những người luôn chỉ trích chính phủ.

Theo Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch), hàng chục ngàn tù nhân "bị giam giữ bất công" vẫn ở sau song sắt và có rất nhiều báo cáo về các hình phạt tra tấn. Ủy ban Quyền và Tự do Ai Cập (Egyptian Commission for Rights and Freedom), một nhóm bảo vệ nhân quyền có trụ sở tại Cairo, nói với tờ Washington Post rằng, các vụ bắt giữ vì lý do chính trị vẫn luôn vượt xa việc thả các tù nhân chính trị.

Chỉ hai ngày sau khi Hoa Kỳ công bố sự tạm ngưng viện trợ quân sự cho Ai Cập, người đứng đầu phe đối lập nổi tiếng Hisham Kassem đã bị kết án 6 tháng tù vì các tội danh mà các nhóm nhân quyền chỉ trích là giả mạo. Trong khi tầm mức quan trọng tương đối của Ai Cập trong chính sách của Mỹ ở Trung Đông đã giảm, quốc gia này vẫn tiếp tục chiếm một vai trò quan trọng trong mối bang giao của Hoa Kỳ với khu vực này.

Ai Cập có ảnh hưởng lớn tại Dải Gaza, một ưu tiên an ninh hàng đầu của Israel, quốc gia đồng minh của Mỹ. Đôi khi, Washington và Cairo đứng ở hai phía trong các vấn đề toàn cầu (như ở Libya, nơi Ai Cập ủng hộ tên độc tài Khalifa Hifter trong nhiều năm qua). Về cuộc xâm lược Ukraine của Nga, một vụ rò rỉ thông tin tình báo lớn hồi đầu năm nay đã làm sáng tỏ một mối lo đã được dự báo trước: tướng El-Sisi đã lên kế hoạch bí mật cung cấp hoả tiễn cho Nga! Các giới chức Mỹ phải can thiệp để cho ông này nên cung cấp vũ khí cho Ukraine, theo nguồn tin trích dẫn lại từ The Washington Post.