Mỗi ngày hàng trăm con trâu, ḅ được người dân địa phương sang Lào mua về qua đường cửa khẩu Nậm Cắn (xă Nậm Căn, huyện Kỳ Sơn, Nghệ An) một cách công khai. Điều đáng nói, việc làm này đang diễn ra gần như công khai nhưng không hề thấy bóng dáng cơ quan chức năng kiểm tra, xử lư.
 |
| Ḅ được tập kết trước khi vượt biên |
Mỗi ngày hàng trăm trâu ḅ vượt biên
Từ trung tâm huyện Kỳ Sơn, chúng tôi phải vượt gần 20 km nữa qua những con dốc quanh co hiểm trở của những dăy núi cao ngút. Xuất phát từ lúc 7 giờ sáng khi đến gần trung tâm UBND xă Nậm Cắn th́ chúng tôi phải dừng lại không thể xuyên qua lớp sương mù dày đặc làm cho cảnh vật nơi đây trở nên hoang sơ, lạnh lẽo. Ở đây trung b́nh mỗi ngày có tới hàng trăm con trâu ḅ được người dân địa phương sang Lào mua về qua đường biên giáp cửa khẩu Nậm Cắn, đó là những ǵ chúng tôi ghi nhận được ngay tại nơi này.
Lân la măi chúng tôi mới có thể làm quen được Lư A Sầu, Sầu là người gốc của bản Pốc, cũng là người có thâm niên trong việc sang Lào mua ḅ về bán cho thương lái xuôi lên. Theo Sầu, người dân ở bản Trường Sơn, bản Huếch Pốc quanh khu vực cửa khẩu này đều dựa vào ḅ Lào để sống. Nhà có ít vốn th́ qua cửa khẩu mua ḅ về, c̣n không đi dắt ḅ thuê cũng kiếm được bội tiền mà chẳng tốn mấy công sức.
Nghề dắt trâu ḅ đang là nghề “hót” có thể nói là kiếm được rất nhiều tiền mà chẳng phải bỏ một đồng vốn nào. Cái nghề dễ “hốt bạc” như vậy lẽ ra phải t́m việc rất khó, nhưng ở xă Nậm Cắn lại đang thiếu người làm một cách trầm trọng. Từ người già đến trẻ con bất cứ ai ngồi không ở nhà là ngay lập tức có người đến lùng sục đưa đi ngay.
Theo Sầu, hiện tại quanh khu vực cửa khẩu có đến cả trăm hộ làm nghề này. Trung b́nh mỗi ngày có đến cả trăm con trâu ḅ vượt biên từ Lào về Việt Nam tiêu thụ. Nóng hơn vẫn là những ngày giáp tết, số trâu ḅ được đưa về tăng lên theo cấp số nhân. “Chỉ trong buổi sáng, một lái buôn có vốn lớn và đội quân dắt thuê hùng hậu có thể gom được cả trăm con chứ chẳng chơi”, anh Sầu nói.
Anh Sầu chỉ cho chúng tôi xem như minh chứng, dọc hai bên đường quốc lộ QL7 cách cửa khẩu Nậm Cắn khoảng 5 km, đâu đâu chúng tôi cũng thấy trâu ḅ được tập kết hai bên đường. Thỉnh thoảng lại có người tay túm hàng chục chiếc dây thừng kéo ḅ đi nghênh ngang trên đường về nơi tập kết.
Ngồi nghỉ ở nơi tập kết bên hàng chục con ḅ, A Sầu không hề giấu giếm khi chúng tôi hỏi ḅ nhà ḿnh nuôi hả? Sầu đáp: tất cả ḅ ở hai bên đường toàn đưa từ bên Lào về. Ở đây ḅ mua về không kịp cho lái buôn lên lấy nên chẳng có đâu mà nuôi. Ai lên đây mua ḅ th́ không sợ thiếu ḅ, ngược lại có tiền để lấy hay không thôi.
Chỉ cần có tiền buổi sáng đến chiều là lập tức có ḅ cho khách. Sở dĩ Sầu khẳng định chắc chắn như vậy bởi quăng đường từ Việt Nam sang Lào chỉ mất vài ba cây số đường rừng, qua bên đó trâu ḅ của người dân Lào cột la liệt ngoài đường, ḿnh ưng con nào trả tiền dắt về là được. Những người dắt ḅ như Sầu, để qua mặt được các cơ quan chức năng toàn phải đi tắt qua biên giới bằng hai đường cánh gà của cửa khẩu Nậm Cắn, họ coi đây là con đường an toàn nhất mà không bị cơ quan chức năng “sờ gáy”.
Trung b́nh một con trâu, ḅ mua từ bên Lào có giá 10-15 triệu đồng, nặng từ 80-100kg. Mỗi ngày có hàng chục chuyến xe đến tập kết chở hàng, mỗi xe chở ít cũng được 15-20 con, xe lớn chở lên đến 30-40 con. Ở đây trâu ḅ được chuyển từ Lào sang Việt Nam qua rất nhiều loại h́nh, nhưng chủ yếu nhất vẫn là h́nh thức dắt thuê. Mỗi con trâu ḅ dắt về tới nơi tập kết chủ nậu trả cho 80.000-120.000 đồng/con.
Người có thâm niên như Sầu cao điểm những ngày giáp tết có ngày anh dắt được cả 50 con trâu, ḅ qua đường biên. Cũng nhờ có “cái nghề” này mà người dân trong xă Nậm Cắn cũng khấm khá hơn rất nhiều.
Trâu ḅ qua biên là có chủ
Ông Lầu Ga Long, trưởng bản Trường Sơn, xă Nậm Cắn cho biết, xă Nậm Cắn có 6 bản nhưng có đến 4 bản là người Mông làm nghề buôn trâu ḅ. Riêng bản Trường Sơn có 216 hộ th́ chiếm đến 30% số hộ buôn bán lớn, hay c̣n gọi là “chủ nậu”, như gia đ́nh Lầu Và Śnh, Lầu Trung Śnh, Sùng Trung Mùa….
C̣n lại gần 100% số dân trong xă làm nghề buôn bán trâu ḅ nhỏ lẻ theo h́nh thức mỗi gia đ́nh mua một vài hai con về nhà nuôi vỗ béo sau đó bán lại cho "chủ nậu".
 |
| Người dân ngang nhiên dắt trâu ḅ trên đường |
Trong vai người đi mua ḅ, chúng tôi làm quen được "chủ nậu" tên Nguyễn Văn Tuấn, Tuấn là người gốc Đô Lương, gần chục năm làm nghề gom trâu ḅ ở vùng biên này nên anh rất sành sỏi, hiện tại ở khu vực cửa khẩu này có tới gần 50 "chủ nậu", chủ yếu vẫn là người dưới xuôi lên.
Để gom được trâu ḅ thường xuyên, thông thường các chủ nậu như Tuấn đă có mối sẵn ở bên Lào. Thời gian đầu các "chủ nậu" c̣n phải qua cửa khẩu để chọn ḅ, giao dịch với đối tác bên kia. Xong một vài lần ai quen khách nấy th́ chỉ giao dịch với nhau qua điện thoại mỗi khi sang chọn, lấy hàng.
Thông thường hai bên giao kèo cũng rất chặt chẽ, nhưng chủ yếu vẫn là thoả thuận mồm với nhau. Phía bên Lào khi đồng ư bán ḅ th́ phải có trách nhiệm đưa ḅ tới đường biên giới. Trong quá tŕnh vận chuyển nếu bị lực lượng chức năng kiểm tra, bắt giữ, nộp phạt… th́ phía bên Lào phải chịu hoàn toàn trách nhiệm.
Ngược lại, khi trâu ḅ đă được đưa tới đường biên giới giao cho khách hàng bên phía Việt Nam mà bị bắt, hoặc trâu ḅ bị chết th́ bên phía ḿnh phải chịu, không được đ̣i bồi thường lại. Khi trâu ḅ về tới đường biên, "chủ nậu" chỉ có việc thuê người dắt về và ghi rơ tên của "chủ nậu" lên lưng con ḅ đó là được.
Từ ngày làm nghề “đi ḅ” vượt biên, Tuấn chưa một lần anh bị lực lượng chức năng “sờ” gáy. Chủ nậu thường là người dưới Vinh lên, nhưng chủ yếu vẫn là người dân huyện Đô Lương lên mua. Ở Đô Lương có một chợ trâu ḅ lớn nhất khu vực miền Trung, luôn cung cấp trâu ḅ cho các tỉnh phía Bắc. Hầu hết trâu ḅ ở các nơi đều được tập kết ở đây, sau đó được các chủ ḷ mổ lên mua về. Một số làm ăn lâu rồi nên có mối trở đi các tỉnh ra Hà Nội, vào Thành phố HCM là chủ yếu.
Đủ “chiêu” dịch vụ
Bằng câu làm quen xă giao của người bán trâu ḅ chuyên nghiệp, bạn hỏi tôi mua bao nhiêu con?. Tôi trả lời, mua khoảng chục con, cuối tháng xây xong ḷ mổ là đưa ḅ về. Để tin tưởng nhau của chuyến giao dịch, Bạn nói bất kể ai lên đây mua trâu ḅ cũng phải đặt cọc trước 500.000-1.000.000 đồng/con, khi đó anh thích mấy con cũng được. Bất kể thời gian nào anh cần có ḅ là chúng tôi có cho anh.
Anh Bạn cho biết, cửa khẩu Nậm Cắn là nơi cung cấp trâu ḅ lớn nhất miền Trung. Tuy nhiên, ḅ lấy về con nào hết con đó, nhưng với Bạn th́ khi nào cũng có sẵn hàng, v́ có Bạn có rất nhiều bạn hàng bên Lào thân thiết nên bất cứ khi nào khách cần là có. Đang nói chuyện với chúng tôi, anh Bạn đưa tay chỉ về phía băi ven đường nói: “Anh xem, ngày nào ở đây cũng có cả chục xe tải lớn nhỏ đến chở trâu ḅ đó, thế mà chúng tôi lúc nào cũng có sẵn trâu ḅ nhập cho họ là anh tin rồi chứ”.
Sau màn mời chào thành công, Bạn đưa ra một cuốn sổ nhỏ như bàn tay bảo tôi viết vào sổ với nội dung mua bao nhiêu con ḅ, đă đặt cọc bao nhiêu tiền, khi nào lấy là được... Tôi ra điều kiện, nếu đi sang Lào mua ḅ phải cho tôi đi theo để chọn, ngay lập tức anh Bạn gạt phăng đi rồi nói: “không được đâu”. Bạn lấy lư do là phải đi qua cửa khẩu nên chỉ có dân Mông (người địa phương) mới đi được thôi v́ bọn tôi hiểu tiếng. Với lại phải chèo rừng, lội suối, nhiều muỗi vắt nên không thể đi được.
Quyết định không mua ḅ của Bạn, chúng tôi lại đi sang một nơi tập kết trâu ḅ khác gần đó. Vừa vào tới nơi, câu đầu tiên mà chúng tôi được nghe cũng là những câu tương tự như chủ hàng trước vừa nói. Điều đặc biệt, ông chủ hàng này c̣n giới thiệu luôn về việc kiểm dịch th́ không phải lo rồi.
“Tôi đă làm nghề này gần chục năm nhưng chưa khi nào thấy có người đến kiểm dịch ǵ cả, với lại khi mua trâu ḅ bên Lào về đă được kiểm dịch kỹ càng từ bên đó rồi. Về tới đây chỉ cần có giấy thoả thuận bán ḅ của hai bên, sau đó mang ra xă đóng dấu là có thể chở trâu ḅ đi bất cứ chỗ nào mà không sợ bị bắt”, anh Sùng Trung Dính, một chủ nậu cho biết. Nói xong Dính nói ngay, anh có quyết định lấy ḅ không để tôi c̣n làm thủ tục luôn. Không lấy bây giờ khoảng đầu giờ chiều chủ nậu dưới xuôi lên gom hết là không có hàng đâu.
Ở đây hầu hết băi tập kết nào cũng được phân ra thành ba loại trâu ḅ. Loại 1 có giá từ 17 triệu đến 20 triệu đồng/ con, loại 2 có giá từ 15 triệu đến 17 triệu đồng/con, loại 3 có giá từ 10 triệu đến 15 triệu đồng/con, anh thích loại nào tôi lấy cho loại đó.
Lâm Nguyên
Theo chân ḅ lậu
