Theo như dự luật OBBB - One Big Beautiful Bill Act - giấc mơ cải cách của tổng thống Trump đối với những chuyện khó nhằn như Dự luật OBBB thì tôi cố gắng đọc nhiều hơn là viết. Vài điều đáng chú ý xin tóm tắt lại đây để chia sẻ với mọi người với dự luật OBBB giấc mơ cải cách hay sẽ là cơn ác mộng ngân sách. Tuy nhiên, khi bóc tách từng lớp bên trong, dự luật này thể hiện rõ cả hai mặt của một con dao hai lưỡi: vừa hào nhoáng, vừa nguy hiểm.
Dự luật One Big Beautiful Bill (OBBB) hiện đang là một trong những chủ đề nóng bỏng và gây tranh cãi nhất tại chính trường Hoa Kỳ. Với tham vọng cải cách toàn diện, từ thuế, phúc lợi cho đến tái cấu trúc chi tiêu quốc gia, OBBB vừa được ca ngợi là một cú huých lớn cho nền kinh tế, vừa bị chỉ trích như một cỗ xe ngựa chở quá nhiều hành lý, trong đó không thiếu những "gói hàng" mang màu sắc lợi ích nhóm.
Như tên gọi đầy mỹ miều, "One Big Beautiful Bill" có vẻ được thiết kế để tạo nên một ấn tượng mạnh về quy mô và tầm vóc. Tuy nhiên, khi bóc tách từng lớp bên trong, dự luật này thể hiện rõ cả hai mặt của một con dao hai lưỡi: vừa hào nhoáng, vừa nguy hiểm.
Mặt tích cực: Cải tổ và tái cấu trúc – Nỗ lực không thể phủ nhận
Ở góc độ cải cách, OBBB cho thấy nỗ lực rõ ràng của Nhà Trắng và Quốc hội do Đảng Cộng hòa kiểm soát trong việc khống chế chi tiêu và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế theo hướng tư bản hóa mạnh mẽ. Việc cắt giảm thuế và tinh giản chi tiêu công được xem là biện pháp khuyến khích đầu tư, giảm gánh nặng cho khu vực tư nhân, và mở đường cho một nền kinh tế năng động, sáng tạo hơn.
Đặc biệt, việc củng cố một số quyền lực liên bang trong các lĩnh vực chiến lược như công nghệ, quốc phòng, hoặc cơ sở hạ tầng có thể giúp Hoa Kỳ duy trì lợi thế cạnh tranh trước các đối thủ toàn cầu như Trung Quốc. Trong bối cảnh địa chính trị ngày càng phức tạp, một chiến lược tập trung sức mạnh vào trung ương có thể tạo sự linh hoạt và quyết đoán trong các chính sách lớn.
Mặt tiêu cực: Cải cách theo kiểu “dọn nhà, bỏ luôn cả bếp”
Tuy nhiên, mặt trái của OBBB lại bộc lộ những vấn đề cực kỳ nghiêm trọng. Việc cắt giảm sâu các chương trình như Medicaid – vốn là mạng lưới an sinh thiết yếu cho hàng triệu người dân lao động nghèo – đã dấy lên những lo ngại về một làn sóng "xóa sổ người yếu thế" khỏi hệ thống chăm sóc sức khỏe. Một quốc gia không thể gọi là văn minh nếu chấp nhận hy sinh người nghèo để đổi lấy “những con số đẹp trên giấy ngân sách.”
Trong khi đó, việc nâng trần nợ công để bù đắp cho những khoản chi mới đi kèm với dự luật lại đặt ra một nghịch lý: tuy hô hào “giảm gánh nặng ngân sách”, chính phủ lại đang vay mượn thêm để tài trợ cho chính những thay đổi chưa được chứng minh là hiệu quả lâu dài. Elon Musk – một tiếng nói tiêu biểu của phe ủng hộ tự do kinh doanh – đã không ngần ngại gọi OBBB là một “màn đốt tiền ngụy trang dưới cái tên cải cách”.
Tuy nhiên, Musk cũng không đại diện cho tiếng nói của số đông, bởi phản ứng của ông hoàn toàn xoay quanh hiệu quả tài chính và tư lợi doanh nghiệp, hơn là hậu quả xã hội hay đạo lý của việc cắt giảm phúc lợi. Ông muốn chính phủ ít can thiệp hơn, nhưng không đưa ra phương án cụ thể nào để bảo vệ nhóm dễ tổn thương.
Josh Hawley – một lập trường hiếm hoi vượt qua ranh giới đảng phái
Giữa hai thái cực ồn ào ấy, Thượng nghị sĩ Josh Hawley lại nổi bật với một lập trường mang tính đạo lý rõ ràng và nhất quán. Ông không phản đối toàn bộ OBBB, nhưng kiên quyết lên án những điểm bất công, như cắt Medicaid, hạn chế quyền điều tiết AI của các bang – vốn có thể dẫn tới việc công nghệ bị lạm dụng mà người dân không có nơi nào để cầu cứu.
Điều đáng trân trọng ở Hawley là ông không chọn đứng về phía đảng của mình, cũng không rơi vào chiếc bẫy đấu đá chính trị như nhiều nghị sĩ khác. Ông sẵn sàng hợp tác với các nghị sĩ Dân chủ để bảo vệ quyền lợi người lao động, kiểm soát giá thuốc, và duy trì quyền thương lượng tập thể. Trong một Washington ngày càng bị phân cực, một tiếng nói như vậy là điều hiếm có và đáng được lắng nghe.
OBBB: Giấc mơ cải cách bị băm nhỏ bởi nghị trình riêng lẻ
Vấn đề cốt lõi khiến OBBB trở nên nguy hiểm không nằm ở mục tiêu cải cách, mà ở cách nó được xây dựng như một “xe tải nghị trình” – nơi các thế lực chính trị, tài phiệt và nhóm lợi ích đều cố nhồi nhét những điều khoản riêng của họ để đổi lấy lá phiếu thông qua.
Điều này khiến dự luật trở nên đồ sộ, chắp vá và mất đi tính chính danh ban đầu. Một dự luật lớn không thể là tập hợp của hàng chục “thỏa hiệp hậu trường”, bởi khi ấy nó không còn đại diện cho lợi ích quốc gia, mà chỉ là phép cộng cơ học giữa các lợi ích cục bộ.
OBBB – Dấu hỏi cho tương lai nước Mỹ
One Big Beautiful Bill có thể là một bước ngoặt trong chính sách công, nhưng nó cũng là lời cảnh tỉnh về cách nước Mỹ vận hành cải cách: quá lớn, quá nhanh, quá nhiều người chen vai thúc cúi để “cắt phần” của mình.
Một dự luật có thể đẹp trên giấy, nhưng không thể gọi là "beautiful" nếu nó hy sinh những người yếu thế, đặt gánh nặng lên vai người lao động, và loại bỏ cơ chế kiểm soát quyền lực công nghệ. Trong lúc Washington còn tranh luận, thì điều chúng ta cần là nhiều hơn những tiếng nói như Josh Hawley – những người không đứng về đảng, mà đứng về lẽ phải.
Bởi sau tất cả, một nền dân chủ mạnh không đo bằng số trang của dự luật, mà bằng số phận của những con người bị nó tác động. TH
