"Lại chuyện tán dóc của đại gia trồng bơ" cuối tuần: Nghèo liệu có phải là một cái tội?

[trungthuc]

Cách đây 4 năm có một ứng cử viên Tổng thống, gốc Tàu, tên Andrew Yang, với chương trình Universal Income, nghĩa là mỗi tháng chính phủ sẽ trả tiền tối thiểu cho người Mỹ để họ có thể có một cuộc sống tương đối đỡ khổ hơn nhưng bị các giới truyền thông "đánh sập" nên phải rút lui. Lúc đầu mình cũng thấy chương trình của ông ta khá viễn vông, hầu kiếm phiếu, xu nịnh cử tri nhưng gần đây thấy vấn nạn của người Mỹ như ở Philadelphia, San Francisco, khi rủ nhau cả nhóm đông chạy vào các tiệm lớn "hôi của" mà giới cảnh sát chỉ đứng nhìn!

Tò mò mình đọc một cuốn sách của một ông người Hoà Lan nói về kế hoạch cho mỗi người công dân số tiền tối thiểu hàng tháng, sẽ giúp cho chính phủ bớt tốn tiền, xã hội lành mạnh hơn thay vì đã để cho chuyện trộm cướp lớn nhỏ lại xảy ra liền liền. Đây không phải lần đầu tiên mà người ta nói đến vấn đề này mà trước đây người ta đã thực hiện các cuộc thử nghiệm rồi và có đem kết quả khả quan như về y tế, giảm xuống đến 8.5% chuyện trộm cướp,…

Giai cấp thống trị đều sợ những người muốn có sự thay đổi chính sách dưới bất cứ chế độ chính trị nào. Ở nhà mụ vợ bằng mọi cách ngăn trừ mọi khả năng đề kháng của mình (Minh họa)

Ra phố, chúng ta thường thấy có nhiều người đang sống vô gia cư. Việc đầu tiên là chúng ta e ngại nên sẽ tránh xa họ, thứ hai chúng ta đánh giá họ là những người chỉ biết có rượu chè, chích hút hay xa hơn là không có ý chí phấn đấu. Ít có ai hỏi ra lý do tại sao mà họ đã chọn những quyết định không tốt khiến cho cuộc đời của họ đi xuống như hôm nay. Có lần người ta phỏng vấn một thanh niên gốc Việt, vô gia cư tại Bolsa, được anh ta cho biết, đã có công ăn việc làm rồi bị mất việc, do gặp tai nạn và bị thuông tật. Sau đó đi kiếm việc lại mà không được nên gia đình đã từ bỏ nên đành ra đường mà đứng xin ăn.

Ông bán kẹo kéo đã dạy mình bài học từ bé là không bao giờ mua đồ khi trong túi không có tiền

Nhớ hồi còn nhỏ, đi học thêm ông giáo Kim, cạnh khách sạn Mimosa, đường Phan Đình Phùng, Đà Lạt, có một ông bán kẹo kéo. Cứ ra chơi là thấy ông ta đến mời mọc, nói không có tiền thì ông ta cho bán chịu. Khi mình có tiền trả thì ông ta kéo kẹo khá dầy, có đậu phộng ở trong còn khi bán chịu, ông ta kéo ra dài thiệt dài, mỏng le để bán. Cho thấy nếu bán chịu, ông ta bán ít đi, lỡ mình không trả thì ông ta "xí cô hồn bùm bum", còn mình thì thấy miếng kẹo kéo tuy nhỏ thiệt nhưng không dám nói vì có ăn được kẹo là vui. Khi nghèo, không có tiền chúng ta lấy quyết định không mấy gì khôn cho lắm để rồi khiến cho mình bị nghèo hoài!

Vấn đề khi ăn cục kẹo kéo thì thấy hạnh phúc tràn trề, những ngày sau đó không có tiền để trả thì bị ông ta dí theo đòi tiền, làm mình phải né trốn. Lúc đó mình hiểu cái nhục khi trốn nợ là như thế nào, cho nên sau này hết dám ăn chịu ai nữa. Không ăn chịu thì mình làm cách khác để có tiền. Nhớ có lần học thêm với chị tên Huy Hà cũng học chung lớp, nhà ở đường Duy Tân. Mình thèm có tiền đi ăn hàng, đánh bi- da nên kiếm cớ nghỉ học luôn, cứ lấy tiền của bà cụ đưa thay vì đi trả tiền học, lại đi chơi bi-da hay ăn hàng. Xui một cái là chị ta đi chợ gặp mẹ mình nên mét và bị ăn đòn mệt thở. Kết luận là nghèo thì đã học dốt lại còn bị dốt hơn vì lấy tiền trả học thêm để ăn chơi. Khi không có tiền, người ta hay lấy quyết định ngu ngốc như mình.

Có chị bạn làm công tác xã hội tại Việt Nam kể lại, có nhiều người cha, chở con gái qua biên giới Cao Miên, bán cho thiên hạ lấy 1 hay 200 đô la. Chắc ông bố đánh bạc nên cần tiền trả nợ, bán con làm "Thúy kiều thời đại".

Nhớ có lần, mới sang Hoa Kỳ làm việc, mình có hỏi 1 ông Mỹ, làm như thế nào để đạt thành công ở xứ này. Ông ta hỏi, muốn có bao nhiêu tiền là nếu đạt đến thì mình xem như thành công. Mình nói đại 100,000 USD. Ông ta hỏi, mình lãnh lương bao nhiêu hiện nay, mình nói 40,000 USD. Ông ta giải thích, lương của mày là trung bình của 5 người mà mày thân nhất. Nếu mày muốn làm 100,000 USD/năm thì phải tìm những người làm 100,000 USD hay hơn để học hỏi họ, họ có bạn khác với giai cấp của mày, họ đọc sách khác với những sách mày đọc. Họ có suy nghĩ khác với mày. Không tin mày xem những tên bạn thân của mày đều làm tiền ngang ngửa với mức lương của mày. Ông ta lại đưa cái vấn nạn là, mày rất khó thoát khỏi môi trường của mày hiện tại vì mày không muốn bỏ bạn quên bè, chúng như mấy con cua đang kéo mày lại.

Như đoán ra cái ngốch nghếch của mình, ông ta nói, lần sau mày đi chợ, đến chỗ họ bán cua sống, mày sẽ thấy họ bỏ mấy con cua bò trong mấy cái chậu lớn, nhưng không con nào chui ra khỏi mấy cái chậu. Lý do là con nào muốn thoát ra khỏi chậu thì có con khác lấy càng kéo lại. Quả nhiên mình đi chợ Việt với vợ ở Bolsa, đến chỗ bán cua cá thì y chang như ông ta nói về mấy con cua.

Sau này mình nổi hứng lên, đọc quảng cáo về Seminar làm giàu, mua nhà trên đất Mỹ, có gọi mấy anh bạn thân, rủ đi học chung vì được 10% khuyến mải nhưng ai nấy đều từ chối. Kêu mày mới sang Mỹ không biết gì hết, sẽ bị chúng dụ dổ. Mình vẫn còn liên lạc với mấy người bạn này qua điện thoại, lâu lâu hỏi thăm tình hình chớ ít có gặp mặt. Họ thường cáo bị bận khi mình mời họ đến nhà ăn cơm như xưa.

Theo con số thống kê thì người nghèo mượn tiền nhiều hơn, ít chịu tiết kiệm, họ hút xách nhiều hơn, tập thể dục ít hơn, uống rượu nhiều hơn và ăn uống dinh dưỡng không được chuẩn lắm. Làm sao mà ăn uống điều độ khi một cái hamburger có giá $0.99 trong khi 1 cân xà lách lại có giá đến $3.99. Vì không có tiền, họ không có sự chọn lựa hợp lý.

Người ta cho rằng lý do mà họ nghèo là vì không biết quản lý tài chính, tiền bạc. Nhưng nếu mở các lớp về tài chính, người nghèo ít có ai dám tham dự. Anh có tiền thì mới nói đến chuyện tiết kiệm, đầu tư còn tháng nào cũng thiếu hụt thì tiền đâu mà bỏ ra mua cổ phiếu. Như nói chuyện ở cõi trên!

Bà cựu Thủ tướng Anh quốc Margaret Thatcher, định nghĩa nghèo khó là "personality defect" (khiếm khuyết về nhân cách). Trên thế giới, người ta đều cho rằng, muốn thoát nghèo thì con người phải tự thoát ra khỏi môi trường, nơi mình sinh ra như ông Bill Gates từng tuyên bố: "Anh sinh ra trong hoàn cảnh nghèo, không phải lỗi của anh nhưng chết trong trong sự nghèo hèn là lỗi tại anh".
Hay như trong phim The Slumplord Millionaire. Do đó họ đưa ra các chương trình xã hội, học đường, bắt buộc giới trẻ phải đi học miễn phí cho đến năm 18 tuổi vì họ nghĩ, khi có bằng cấp tối thiểu hay thậm chí vô được đại học sẽ giúp cho chúng ta có một tương lai sáng sủa hơn. Dĩ nhiên có nhiều người tuy có bằng cấp cao thất nhưng vẫn rơi vào tình trạng vô gia cư, nghèo khó.

Bà Thatcher cho rằng nghèo là sự khiếm khuyết nhân cách. Bà này không phải xuất thân từ giới quý tộc nhưng ông bố là người làm bánh mì thì phải.

Hồi năm 2013, có 2 vị giáo sư ở ĐH Princeton và Harvard tên Eldar Shafir, và Sendhil Mullainathan, tiến hành một cuộc nghiên cứu về cái nghèo. Họ nói theo quan điểm của một kinh tế gia, lý do của sự nghèo khó là sự khan hiếm. Đối với các kinh tế gia, mọi thứ đều xoay quanh từ sự khan hiếm. Sự khan hiếm có ảnh hưởng đến tâm trí của bạn. Mọi người đều có cách hành xử khác nhau khi họ nhận thấy một thứ gì đó bị khan hiếm. Mình bị chiêu dụ bởi ông bán kẹo kéo trong khi mấy tên bạn học chung thì tuy không có tiền nhưng chúng không có đi ăn chịu. Có lẻ bố mẹ chúng dạy dổ khác.

Cho dù là quá ít thời gian, tiền bạc, tình bạn, thức ăn, tất cả đều góp phần tạo ra "tâm lý khan hiếm". Những người trải qua cảm giác khan hiếm rất giỏi quản lý các vấn đề ngắn hạn của họ. Người nghèo có một khả năng đáng kinh ngạc trong ngắn hạn, để kiếm sống, giống như cách mà các tổng giám đốc làm việc quá sức có thể đạt để chốt được một thương vụ. Như mình lấy tiền của bà cụ trả tiền học thêm để đi ăn và đánh bi-da, thà học ngu còn hơn là thiếu tiền ăn hàng như chúng bạn. Sau này lớn lớn một chút, mấy đứa em xin bánh mì, phần ăn sáng của mình thì mình đều cho chúng chia nhau. Mình không muốn các em mình trải qua tình trạng bị đói khi bạn bè đang có đồ ăn, rồi phải đi ăn chịu. Đi học bụng đói nhưng rồi quen nên không thèm thức ăn nào khi ra chơi, không thèm đồ ăn vặt.

Tuy vậy, tâm lý khan hiếm này đã khiến cho chúng ta chỉ tập trung vào hiện tại, những gì cần được giải quyết ngay tức khắc, buổi họp sắp tới hay các biên lai tiền điện nước, bảo hiểm cần được trả trước thời hạn vào ngày mai. Chúng ta lại không nghĩ đến viễn kiến tương lai như câu chuyện hai người thợ cưa. Một người cứ ngồi cưa cả ngày, còn người kia thì lâu lâu, ngưng cưa để mài lưỡi cưa. Cuối ngày thì người luôn mài lưỡi cưa, lại cưa được nhiều gỗ hơn người cứ lo cưa không ngừng nghỉ.

Mình không nghĩ người mẹ này khiếm khuyết nhân cách. Nói lên sự hi sinh của người mẹ.

Lấy thí dụ một máy điện toán chạy cùng một lúc 10 chương trình, sẽ chạy chậm lại và cuối cùng có thể sẽ bị đứng hình luôn. Máy điện toán không phải loại xấu nhưng vì phải chạy nhiều thứ cùng một lúc như người nghèo phải lo toan mọi việc trong cùng một lúc. Gia đình khi đón tiếp hai vợ chồng mình tại Los Mochis, họ có người giúp việc, 2 người bảo vệ và một người gác dan nên họ không phải lo giặt quần áo, nấu ăn, dọn nhà, cắt cỏ, tưới cây cỏ,…như những người không có tiền. Do đó họ có thời gian để lo cho con, đầu tư cho tương lai.

Những câu hỏi như "Tối nay ăn gì?" hay "Làm cách nào để có thể trả tiền nhà cuối tháng?" rất quan trọng trong cuộc sống, từng giây phút của người nghèo mà 2 ông Shafir và Mullainathan gọi là "Băng thông tinh thần". Họ có viết: "Nếu bạn muốn tìm hiểu người nghèo, hãy tưởng tượng tâm trí của bạn ở nơi khác. Việc tự chủ giống như một thử thách. Bạn bị phân tâm và dễ bị bối rối. Và điều này đang xảy ra hàng ngày". Đây là lý do tại sao mà sự khan hiếm, dù là về thời gian hay tiền bạc, đều dẫn đến những quyết định thiếu khôn ngoan. Trong lớp mình cứ nghĩ đến ông bán kẹo kéo sẽ đòi nợ khi bước ra khỏi lớp thì khó mà chú tâm đến việc nghe ông thầy giảng bài.

Hai ông giáo sư này làm thử nghiệm về trí thông minh thì kết quả cho biết, người nghèo kém 13-14 điểm IQ. Người ta làm thử nghiệm về con nít. Ở tuổi 2-5 tuổi thì 90% con nít có thể được xem là thiên tài như 5 năm sau đi học thì còn lại 50%, lên đến trung học thì chỉ còn độ 1%.

Họ còn cho nghiên cứu hai địa điểm bên Ấn Độ, Vilupuram và Tiruvannamalai, nơi vùng quê có trồng mía. Tại đây nông dân lãnh 60% lợi nhuận của năm ngay sau khi gặt hái mía, nghĩa là 1 phần trong năm của họ rủng rỉnh tiền bạc và một phần bị đói. Cái này mình nhận ra vì vào tháng 4,5,6 mỗi năm đến mùa hái bơ thì thấy có tiền rồi đến tháng 12 là hết sạch. Nhưng phải đợi thêm mấy tháng nữa mà tiền nước trả mệt thở, tiền thợ,…lo lắng đầy vơi.

Nhớ khi xưa ở Đà Lạt, các nhà làm vườn trồng rau, đâu có tiền nên họ phải bán trước mùa hái rau cải cho các chủ thầu như vợ ông Marcel ở đường Phan Đình Phùng, thường là với giá hời vì họ cần phải mua phân bón, chuẩn bị cây con cho vụ tới. Đến ngày, bà Marcel cho người đến hái hết rồi quăng lên xe hàng chở về Sàigòn hay Nha Trang bán. Vào tháng 12 trở đi là tháng cần bón phân mà giá phân rất đắt nhưng lúc đó thì tiền đã cạn. Mình mới thấm được tinh thần của người làm vườn khi xưa tại Đà Lạt. Vườn nhà mình trong Suối Tía thì không bị chuyện này vì bà cụ đi buôn bán nên có đồng vô đồng ra, có thể trả tiền phân bón trước. Tương tự như ngày nay, mình có thể châm chước mua phân bón, trả lương thợ từ cuối năm đến khi thu hoạch trái bơ. (*chỉ có 1,100 gốc thôi!)

Ở Hoa Kỳ có chương trình mua bảo hiểm do chính phủ hổ trợ. Mình mua bảo hiểm cho vườn, nếu mùa không gặt hái như mức trung bình 10 năm qua thì công ty bảo hiểm sẽ cho người xuống vườn mình để thẩm định và đền bù sự thiếu hụt nếu có. Họ đền cho 75%. Nếu không gặp năm bị thất mùa là nông dân như mình ngọng. Điển hình hôm nay ở Cali có gió Santa Ana rất mạnh, chắc chắn một số trái bơ sẽ bị rụng mà mỗi năm lại xảy ra nhiều trận gió kiểu này lám cho trái bơ rụng nhiều sẽ bị lỗ to.

Nghèo nên mặc quần bị...lũng đít! Chán Mớ Đời

Như trường hợp máy điện toán, nếu chạy chậm hay bị ngưng. Chúng ta có thể, cleanup disk hay gì đi nữa cũng sẽ trở lại tình trạng như cũ. Có người cho rằng thay vì cleanup disk, chúng ta nên mua thêm memory để gắn thêm vào máy điện toán, sẽ giúp chạy nhanh hơn và ít bị trục trặc. Hay đúng hơn là tặng tiền tươi cho người nghèo. Họ tính là mỗi năm chính phủ Hoa Kỳ tốn độ 175 tỷ đô la để xoá đói giảm nghèo. Vì nếu người Mỹ sống trong tình trạng nghèo đói thì sẽ càng tốn nhiều hơn. Nội tiền để mua súng đạn tiếp tế cho Ukraine và Do Thái là đủ nuôi dân Mỹ cả năm.

Điển hình là 500 tỷ USD mỗi năm. Trẻ em lớn lên trong nghèo đói sẽ mất 2 năm học vấn, làm việc ít giờ hơn 450 tiếng cho mỗi năm, và có gấp 3 lần bị bệnh hơn trẻ em sinh ra trong gia đình trung lưu. Đầu tư vào giáo dục ít đem lại kết quả. Họ cho thử nghiệm dạy 201 người nghèo về chi thu tài chính, quản lý gắt gao tiền bạc cũng không đưa đến kết quả tích cực nào giống như dạy họ bơi nhưng rồi thả cho họ bơi trong bão tố.

Do đó các chính trị gia như ông Andrew Yang khi đưa ra chương trình Universal Income để "câu phiếu". Làm sao chúng ta có thể thuyết phục người Mỹ là nên tặng tiền tươi cho người nghèo khi đa số kêu mình đi làm mệt thở, đóng thuế trong khi mấy người ít lợi tức, được chính phủ trả 75% tiền thuê nhà, được welfare, được foods stamps,… còn người giàu có thì lo sợ chính phủ đánh thuế họ để đem cho người nghèo. Hồn ai nấy giữ và cuộc đời vẫn tiếp tục có nhiều sự khác biệt.

Chưa nói đến hoàn cảnh người Mỹ không bận tâm về cơm áo sẽ nổi loạn, xuống đường đòi hỏi đủ trò như thập niên 60 của thế kỷ trước khi Hoa Kỳ là ngọn đuốc cách mạng, giấc mơ của mọi người dân trên thế giới. Chúng ta thấy thanh niên sung sướng không lo ngại kéo nhau đến Woodstock, xuống đường đòi hỏi quyền dân sự, quyền phụ nữ. Tốt nhất là cứ để họ nghèo te tua, lo cho ngày mai. Không bạo động khiến giới cai trị lo sợ.

Trên thực tế, chương trình này đã được áp dụng từ thế kỷ trước tại thành phố Dauphin, Gia-nã-đại. Hôm nào rãnh mình sẽ kể thêm.

Câu hỏi là có cách nào để thay đổi vấn nạn này. Người ta có thể cho sinh viên tiền học bổng để giúp đỡ họ tốt nghiệp, hi vọng kiếm được công ăn việc, thay đổi cuộc đời họ và hi vọng cho cả dòng họ. Phụ giúp người nghèo tiền mướn nhà.

Có thể thấy rằng, tay "đại gia" này chỉ nói phét cho sướng miệng, tuy cũng có đưa ra ví dụ này, trích dẩn từ cuốn sách kia, thậm chí cả câu nói của người nổi tiếng như bà cựu Thủ tướng Thatcher để diển giải ra chuyện nghèo này!!
Thí dụ về anh chàng người Việt ở Bolsa nào đó, bị tai nạn nên bị mất việc làm, nhưng không biết tai nạn này do ai gây ra, thương tích như thế nào, bồi thường ra sao để rồi không thể di xin việc làm khác, cuối cùng bị gia đình xua đuổi nên đã trở thành homeless!! Dựng ra một câu chuyện không rõ đầu đuôi, cuối cùng là phán luôn, "do gia đình bỏ bê nên mới trở thành vô gia cư?", một lối giải thích ấu trỉ, lố bịch đến khó tin. Chẳng thà cho rằng anh chàng này do thương tích khá nặng, phải điều trị lâu dài để làm giảm đau nhức, cuối cùng không chịu nổi đã hút chích xì ke cho dịu cơn đau, đâm ra nghiện ngập, sinh ra đủ tật xấu nên mới bị đá đít ra khỏi nhà, thì còn tạm hiểu và thông cảm cho.

Nói tới nói lui là tay này chỉ muốn khoe thân phận mình là "đại gia hơn ngàn gốc bơ", không muốn đóng thuế nuôi đám nghèo (mà xã hội ở đâu cũng có) hoặc đem tiền của "cúng" cho Ukraine và Israel đang bị bọn ác xâm lăng, thảm sát dân lành vô tội để chiếm đoạt tài nguyên khoáng sản hay muốn tiêu diệt hết người Do Thái!!!

Một kiểu hùng biện "ba phải", ích kỹ, nhỏ nhen đến thật là mất mặt khi dám tự xem mình là công dân Hoa Kỳ!! Xin lổi, dân Mỹ không có kiểu đối nhân xử thế hèn hạ như vậy, tuy có nhiều sự chia rẻ đảng phái kéo dài, nhưng với truyền thống đáng tự hào của nền văn hóa Mỹ, Hoa Kỳ sẽ không bao giờ bỏ rơi những ai đang lâm nạn và luôn sát cánh với họ để chống trả cái ác dù có núp dưới danh nghĩa tôn giáo, CS, khủng bố bằng mọi cách, mọi biện pháp nhân đạo lẫn quân sự để đạp tan bọn ác, kẻ xấu khắp nơi!! Hãy nhớ lấy!!!