Munich nh́n từ văn pḥng tổng thống Ukraine
HỘI NGHỊ AN NINH MUNICH : LỜI CẢNH BÁO CUỐI CÙNG CỦA MỸ.
Bởi Olga Tanasiychuk, văn pḥng tổng thống Zelensky
Cách tiếp cận mới của Hoa Kỳ giống như một "gáo nước lạnh" giáng vào EU. Liệu Lục địa Cũ có thức tỉnh không?
Đă có quá nhiều điều được nói và viết về Hội nghị An ninh Munich 2025 đến nỗi hầu như không c̣n ǵ để nói thêm ở đây nữa. Người ta chỉ có thể chia sẻ những ấn tượng từ hiện trường.
Thành thật mà nói, tôi có nhiều ấn tượng lẫn lộn. Nhưng "sự bồn chồn" lan tỏa khắp các tầng của khách sạn Bayerischer Hof , nơi "những người quyền lực trên thế giới" (hơn 50 nguyên thủ quốc gia và chính phủ, gần 150 bộ trưởng và người đứng đầu khoảng 30 tổ chức quốc tế, chưa kể những người quan trọng khác ) và những người ở "khu vực xung quanh" đi lại với vẻ mặt u ám.
Có rất nhiều chủ đề trong chương tŕnh nghị sự, nhưng điều hấp dẫn nhất tất nhiên là sự xuất hiện của JD Vance, Phó Tổng thống Hoa Kỳ.
Và hy vọng rằng đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump, Keith Kellogg, sẽ tŕnh bày ít nhất một số chi tiết về "kế hoạch ḥa b́nh" cho Ukraine.
Kỳ vọng về "ḥa b́nh" rơ ràng đă vượt quá kết quả, và châu Âu đă bị Vance dội một gáo nước lạnh đến mức họ ngay lập tức bắt đầu triệu tập các cuộc họp khẩn cấp ở nhiều cấp độ khác nhau để thảo luận về những việc cần làm tiếp theo .
SỰ SO SÁNH LỊCH SỬ NGUY HIỂM
Chủ đề về Ukraine luôn hiện diện trong các chương tŕnh của diễn đàn trong mười năm qua, nhưng lần này nó thực sự chiếm ưu thế.
Ba năm trước, vào giữa tháng 2, cảm giác đe dọa đă bao trùm không khí, nhưng các nhà lănh đạo thế giới, chính trị gia, nhà ngoại giao và nhà phân tích, những người đă họp tại Munich trong hơn 60 năm để trao đổi quan điểm về các vấn đề an ninh, vẫn ngoan cố không muốn thấy quân đội Nga ở biên giới Ukraine hoặc nghe những lời cảnh báo tuyệt vọng của Zelensky, mặc dù t́nh báo đă biết chắc chắn: sẽ có chiến tranh.
Hai năm tiếp theo, những người này đă lắng nghe tổng thống Ukraine một cách chăm chú hơn nhiều. Năm 2025, bài phát biểu của ông, diễn ra hơn một tuần trước lễ kỷ niệm ba năm ngày nổ ra cuộc chiến tranh toàn diện, được nh́n nhận theo cách đặc biệt v́ người dân châu Âu trở nên "bực bội" v́ chính họ, chứ không chỉ v́ một quốc gia láng giềng của Liên minh châu Âu.
Các nhà lănh đạo châu Âu đă "bồn chồn" trong một thời gian v́ những tuyên bố từ bên kia đại dương của vị tổng thống mới-cũ, nhưng bài phát biểu trên bục hội nghị của phó tổng thống, Phó tổng thống JD Vance, dường như đă dập tắt hy vọng cuối cùng rằng Washington cuối cùng sẽ "b́nh tĩnh lại".
Trái với mong đợi, Ukraine không được chú ư nhiều trong bài phát biểu v́ cho rằng vấn đề này không mấy quan trọng, nhưng bản thân châu Âu lại bị "mắng mỏ" hết mức. Nhân tiện, chính trị gia này không phải là người đầu tiên đến Munich, đă bắt đầu dạy người châu Âu và theo cách mà mọi người đều hiểu: Châu Âu nên chuẩn bị. Không phải ngẫu nhiên mà chủ tịch hội nghị, Christoph Heusgen, trong bài phát biểu bế mạc (và cũng là bài phát biểu chia tay khi ông rời khỏi vị trí này) đă tuyên bố : sau bài phát biểu của Phó Tổng thống Hoa Kỳ, "chúng ta nên lo ngại rằng các giá trị chung của chúng ta không c̣n được chia sẻ như vậy nữa."
Có lẽ chưa bao giờ những sự tương đồng về mặt lịch sử với Hiệp định Munich năm 1938 lại được bàn luận sôi nổi như bây giờ. Nhớ lại rằng vào thời điểm đó, số phận của Tiệp Khắc được quyết định bởi Đức, Pháp, Anh và Ư, được cho là sẽ ngăn chặn Thế chiến II, nhưng thực tế lại trở thành lời mở đầu của nó.
Nhắc đến những sự kiện đó, nhà sử học nổi tiếng người Mỹ Timothy Snyder đă lưu ư trong một cuộc tṛ chuyện với tác giả rằng ông cảm thấy "tiếng vang rơ ràng của sự xoa dịu" khi đất nước được nhắc đến mà không có sự hiện diện của nó. “Và tất nhiên, ư tưởng của người Mỹ rằng bạn có thể đàm phán với Nga mà không cần đến Ukraine nhắc nhở chúng ta về điều này,” ông thừa nhận.
Trong bối cảnh hoạt động của chính quyền mới của Mỹ và các cuộc tiếp xúc với Moscow (ví dụ, Ngoại trưởng Marco Rubio có thể gọi điện trực tiếp cho Lavrov từ Munich), một câu hỏi vô lư đang được đặt ra, không đùa đâu: liệu Washington có đang có kế hoạch lôi kéo Kyiv vào các kế hoạch đàm phán của ḿnh hay đang có kế hoạch quyết định số phận của Ukraine cùng Putin...
MỘT KẾ HOẠCH KHÔNG TỒN TẠI?
Như chúng tôi đă dự đoán trước khi hội nghị bắt đầu, "kế hoạch ḥa b́nh" được thổi phồng quá mức này không nhận được bất kỳ nội dung thực chất nào, ít nhất là về mặt công khai. Nhiều người, kể cả các chính trị gia giàu kinh nghiệm, mong đợi vị tướng ít nhất cũng phải gợi ư về nội dung thực sự của kế hoạch. Vâng, nếu không phải với cộng đồng rộng lớn th́ ít nhất cũng với một nhóm đồng minh nhỏ. Bộ trưởng Ngoại giao Ba Lan Radosław Sikorski cho biết "chiến thuật đàm phán" của Hoa Kỳ đă được tŕnh bày với một nhóm các đồng minh châu Âu, nhưng từ chối tiết lộ chi tiết.
Nhưng hầu hết những người không nằm trong nhóm này đều có ấn tượng rằng đơn giản là không có kế hoạch cụ thể nào, và chính quyền đang hy vọng có thể ứng biến tùy theo diễn biến của sự kiện.
Trong số những người tin rằng “có rất nhiều câu hỏi chưa có lời giải đáp về cách thức bắt đầu, tiếp tục và kết thúc tiến tŕnh này” có Wolfgang Ischinger , chủ tịch Hội đồng Quỹ Hội nghị An ninh Munich và cựu chủ tịch , một nhà ngoại giao và chuyên gia có nhiều kinh nghiệm. Trong b́nh luận gửi tới Ukrinform, ông thừa nhận: thật không may, kỳ vọng của nhiều người rằng Munich sẽ mở đường cho các cuộc thảo luận về cách chấm dứt cuộc chiến này, con đường dẫn đến các cuộc đàm phán cụ thể, đă không có cơ sở. Tổng thống Hoa Kỳ, người đă nói rất nhiều về kế hoạch của ḿnh, thực tế chỉ thực hiện hai cuộc gọi điện thoại - cho Putin và Zelensky, và "mọi thứ khác vẫn cần phải được thảo luận và phê duyệt ".
Người tiền nhiệm của Kellogg , Kurt Volker, đă hé lộ một chút bí mật trong cuộc tṛ chuyện với tác giả . Ông tin rằng chính quyền mới của Hoa Kỳ hiện chỉ đang thu thập thông tin - từ Ukraine, nơi Kellogg sẽ đến vào tuần này, và từ châu Âu - ai sẵn sàng làm ǵ. Sau đó, đại diện đặc biệt sẽ chuyển tất cả thông tin thu thập được cho Trump, người sẽ "bắt đầu xây dựng cách thức thực hiện".
Về một trong những câu hỏi chính - liệu Ukraine, cũng như châu Âu, nơi mà cuộc chiến đẫm máu đang thực sự diễn ra, có tham gia vào các cuộc đàm phán hay không - hầu hết các chuyên gia được Ukrinform khảo sát đều bày tỏ hy vọng là sẽ có. Chúng tôi cũng hy vọng như vậy.
Trong khi đó, Hoa Kỳ và Nga đang thể hiện hoạt động mạnh mẽ khi đă quyết định được các nhà đàm phán chính. Ukraine vẫn chưa bầu ra đại diện của ḿnh và không biết về thời gian dự kiến của bất kỳ cuộc họp nào mà giới truyền thông đang đưa tin rất tích cực. Ít nhất th́ đó là những ǵ Tổng thống Volodymyr Zelensky tuyên bố .
ANSCHLAG UKRAINA
Thế giới đă quen với hoạt động và sự công khai phi thường của các nhà lănh đạo và hoạt động ngoại giao của Ukraine trong ba năm qua. Và ở Munich, công việc của các đại diện Ukraine luôn được chú ư.
Nhưng lần này, số lượng các bài phát biểu, cuộc đàm phán, cuộc họp giữa nguyên thủ quốc gia, một số phó thủ tướng và bộ trưởng (và sự hiện diện của nhiều quan chức như vậy) thực sự phi thường. “Không ngừng nghỉ,” là cách Bộ trưởng Ngoại giao Andriy Sybiga mô tả lịch tŕnh của phái đoàn trong b́nh luận gửi cho Ukrinform .
Ngay cả trước khi hội nghị chính thức bắt đầu, thông báo của Ukraine từ chối kư kết thỏa thuận với Hoa Kỳ về việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên của Ukraine đă trở thành một "quả bom" thông tin.
Tổng thống đă giải thích động cơ của ḿnh với các nhà báo (nhân tiện, ông đă tổ chức hai cuộc họp báo kéo dài 45 phút bên lề diễn đàn) và theo những người trong cuộc, ông đă giành được "sự tôn trọng" từ các quốc gia bạn bè v́ không để ḿnh bị gây sức ép và vội vàng kư một thỏa thuận không có lợi nhuận với một đối tác mà chúng ta phụ thuộc rất nhiều. Một lần nữa, người trong cuộc cho biết có rất nhiều khoảnh khắc khá căng thẳng trong các cuộc tiếp xúc bên lề hội nghị giữa đại diện hai bên. Điều đó có nghĩa là bạn vẫn phải "phá vỡ".
Nhiều cuộc họp khác cũng được tổ chức theo hướng hoàn toàn tích cực.
Một loạt các cuộc đàm phán ở nhiều cấp độ khác nhau với đại diện của ngành công nghiệp quốc pḥng Đức (và không chỉ thế), các cuộc tiếp xúc thông qua các bộ quốc pḥng và NATO, đều đáng chú ư .
Đồng thời, các nhà ngoại giao tập trung vào các cuộc họp không chỉ với các quốc gia vốn đă là bạn tốt của chúng ta, mà c̣n với các quốc gia có thể c̣n "do dự" - đại diện của cái gọi là Nam Bán cầu, Châu Á, v.v.
Tất nhiên, không chỉ có phái đoàn Ukraine tham gia tích cực vào diễn đàn. Ví dụ, chủ nhà, người Đức, đang trong trạng thái hơi… lo lắng, điều này không có ǵ đáng ngạc nhiên – họ sẽ bầu cử vào tuần tới.
Nhiều nhà lănh đạo châu Âu tỏ ra khó chịu rơ ràng trước tuyên bố của Mỹ. Với chúng tôi, đây là một dấu hiệu tốt khi hầu hết họ coi đây là thông điệp rằng cuối cùng chúng ta cần thực sự "thức tỉnh" chứ không chỉ nói về "điểm tới hạn" và "những mối quan ngại lớn" trong ba năm. Đó là lư do tại sao các bài phát biểu thường kêu gọi tăng viện trợ cho Ukraine và tăng cường quốc pḥng.
Nếu đây là điều Trump mong muốn th́ ông đă thành công. Chúng ta hăy xem liệu anh ta có thể thực hiện được những ư định khác của ḿnh không.
Chúng tôi hy vọng rằng các chính trị gia châu Âu, khi trở về từ Munich, sẽ giữ được tinh thần tốt và bắt tay vào làm bài tập.
Lời bàn :
Bài học lịch sử Munich- năm 1938 tại Munich các nước châu Âu đă bán một nước châu Âu cho một nước châu Âu khác : Họ ăn thịt lẫn nhau và nước Mỹ phải nhảy vào giải quyết. Munich 2022 chính họ lại bán một nước khác cho một nước châu Âu không phải châu Âu v́ cương quyết không chấp nhận Ukraine gia nhập EU - bác bỏ việc sẽ xảy ra chiến tranh dù Nga đă tập trung hơn 200 ngàn quân ở biên giới và đoàn xe tăng khổng lồ dài bằng đúng con đường từ biên giới Belarus đến Kyiv trong lời kêu cứu tuyệt vọng của Zelensky. Kế hoạch này bị chặn lại cũng nhờ nước Mỹ - năm 2017 Trump đă xé bỏ lệnh cấm bán vũ khí cho Ukraine của Obama. Hàng tỷ đô la vũ khí, chủ yếu là chống tăng đă được bí mật chuyển đến Ukraine. Khi đoàn xe tăng Nga bị biến thành cua rang muối làm cả thế giới sửng sốt th́ một video được ṛ rỉ : Trong một buổi thử nghiệm vũ khí (trước khi Nga xâm lược) một hệ thống chống tăng (bị che mờ) cho thấy 9 xe tăng đă bị tiêu diệt trong 36 giây, chỉ có tiếng ông bộ trưởng Quốc pḥng khi đó thốt lên : “ Lậy Chúa. Cái quái ǵ đang xảy ra vậy?”.
Và Munich năm 2025 , lại nước Mỹ phải giải quyết nhưng theo cách của Trump, đám lưu manh không có quyền tham dự. Học thuyết WELLES không cho phép nước Mỹ công nhận những vụ mua bán kiểu này, kẻ xâm lược không được Mỹ công nhận chủ quyền lănh thổ mà chúng chiếm bằng vũ lực. Trump không thể phá bỏ truyền thống đă gần 100 năm của Hoa Kỳ. Đám tinh hoa nên về nhà làm bài tập.
(Ngô Nhật Đăng )