Vì sao các chính phủ bắt đầu coi mạng xã hội là mối nguy đối với trẻ em?

[S9g*]

Liệu rặng việc ngăn cấm trẻ em không được sử dụng mạng xã hội có thực sự bảo vệ cho các em, hay chỉ khiến cho vấn đề nan giải này chuyển sang một hình thức mới khác?

Nếu một ngày nào đó, con của bạn không còn được phép tạo tài khoản TikTok hay Instagram, bạn sẽ thấy được yên tâm hơn hay lo lắng hơn? Câu hỏi này không còn mang tính giả định, bởi vì này vấn đề này đã trở thành chính sách áp dụng thực tế ở một số quốc gia và đang lan ra trên toàn thế giới.

Khi thế giới bắt đầu nói, "đủ rồi" (ENOUGH) với mạng xã hội và trẻ em​
Úc vừa trở thành quốc gia đi đầu khi ban hành lệnh cấm hoàn toàn trẻ em dưới 16 tuổi không được sử dụng 9 mạng xã hội lớn, từ Facebook, Instagram, TikTok cho đến YouTube, Reddit hay X. Quyết định này ngay lập tức thổi bùng lên nhiều sự tranh luận trên quốc tế về việc có nên và có thể hạn chế quyền được tiếp xúc mạng xã hội của trẻ em hay không.

Không chỉ ở nước Úc, các chính phủ khác cũng bắt đầu đưa ra phản ứng. Tiểu bang New York yêu cầu các mạng dùng thuật toán như TikTok hay Instagram phải gắn thêm lời cảnh cáo về nguy cơ sức khỏe tâm thần cho trẻ em và thanh thiếu niên. Cách làm này gợi nhớ đến lời cảnh cáo trên bao thuốc lá. Ở Mỹ, các đề xuất trong luật hướng đến việc cấm tài khoản mạng xã hội cho trẻ dưới 13 tuổi và hạn chế nội dung do thuật toán chi phối với người dưới 17 tuổi cũng đang được giới lập pháp thúc đẩy. Ấn Độ, với quy mô dân số trẻ khổng lồ, ngày càng tham gia sâu hơn vào cuộc thảo luận này.

Tại Ấn Độ, vấn đề không còn nằm trên giấy. Tối cao Pháp viện Madras, khi xem xét một vụ kiện có liên quan đến việc trẻ vị thành niên tiếp cận nội dung khiêu khiêu dâm trên mạng, đã khuyến cáo chính phủ cân nhắc về mô hình cấm trẻ dưới 16 tuổi như Úc, đặc biệt với các mạngg phổ biến như Instagram, Facebook và Snapchat. Song song đó, chính quyền bang Uttar Pradesh đã cho ban hành chỉ thị buộc học sinh tiểu học và trung học công lập phải đọc báo giấy mỗi ngày ít nhất mười phút. Không phải lệnh cấm kỹ thuật số, nhưng là một nỗ lực rõ ràng nhằm kéo trẻ em ra khỏi màn hình và đưa các em trở lại với thói quen học tập truyền thống.

Điều gì đã khiến cho người lớn phải lo lắng đến như vậy​?
Những mối lo ngại này không xuất phát từ khả năng nhân thức. Ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy mạng xã hội có thể gây tác động tiêu cực đến sự phát triển nhân cách và trí tuệ của trẻ em. Ủy ban châu Âu đã cho mở cuộc điều tra trên toàn EU về ảnh hưởng của mạng xã hội đến sức khỏe, đặc biệt tập trung vào các thiết kế ứng dụng gây nghiện. Một số cuộc nghiên cứu cho thấy, chỉ cần có khoảng 30 phút dùng mạng xã hội mỗi ngày cũng đủ làm giảm khả năng tập trung và chú ý ở trẻ từ 9 đến 14 tuổi.

Việc sử dụng mạng quá mức còn liên quan đến rối loạn giấc ngủ, kết quả học tập bị sa sút và sự suy giảm giao tiếp xã hội thực tế ngoài đời. Đáng lo hơn, não bộ đang phát triển của trẻ em đặc biệt rất nhạy cảm với cơ chế thưởng phạt của mạng xã hội, nơi mà các lượt thích, bình luận và thông báo liên tục kích thích cảm xúc. Nội dung không phù hợp với lứa tuổi, từ nạn bạo lực cho tới hình ảnh dâm ô do AI ngụy tạo ra, ngày càng dễ tiếp cận hơn.

Các chuyên gia lên tiếng báo động cho rằng, sự lo lắng kéo dài có thể dẫn đến những thay đổi lâu dài trong não bộ, đặc biệt ở hạch hạnh nhân, vùng có liên quan đến cảm xúc và nhận thức. Hậu quả không chỉ là bị nghiện hay khủng hoảng về tâm lý, mà còn là những mức tổn hại sâu hơn về thể chất và tinh thần. Một sự việc xảy ra ở Mỹ, nơi có một bé gái 13 tuổi bị bắt nạt nghiêm trọng sau khi bạn học cho phát tán hình ảnh khỏa thân giả mạo do AI ngụy tạo ra, đã cho thấy mức độ nguy hiểm của môi trường mạng hiện nay và những lỗ hổng trong cơ chế bảo vệ trẻ em.

Liệu việc cấm đoán này có đủ hay không, hay cần nhiều biện pháp và hình phạt năng hơn?​
Luật lệ của Úc, dù được ca ngợi là tiên phong, vẫn gây ra nhiều sự tranh cãi dữ dội. Theo luật này, trẻ dưới 16 tuổi không được đăng ký tài khoản mạng xã hội, dù vẫn có thể xem nội dung mà không cần đăng nhập. Các mạng xã hội buộc phải cho áp dụng nhiều lớp kiểm soát như xác minh tuổi, ước tính tuổi hoặc suy luận tuổi người sử dụng.

Những người phản đối lo ngại lệnh cấm có thể vô tình cắt đứt các mối liên hệ quan trọng, đặc biệt với những trẻ em yếu thế vốn tìm thấy sự hỗ trợ về tinh thần từ cộng đồng trực tuyến. UNICEF cảnh cáo rằng, việc cấm đoán hoàn toàn có thể đẩy trẻ em đến những góc tối ít được kiểm soát hơn trên internet. Một số học giả cho rằng luật tập trung vào giới trẻ, nhưng lại chưa có biện pháp cụ thể và triệt để tận gốc để truy tố những ai đưa lên nội dung độc hại và các thuật toán khuếch đại nó. Ngoài ra, việc loại bỏ mạng xã hội khỏi đời sống thanh thiếu niên có thể tạo cho cha mẹ cái cảm giác an toàn giả tạo, khiến cho họ lơ là việc tạo dựng kỹ năng số và đối thoại với con cái.

Nhiều chuyên gia đồng thuận cho rằng kiểm soát qua luật lệ là cần thiết, nhưng không thể chỉ có luật riêng lẻ một mình. Giáo dục về kỹ năng số, nuôi dạy con cái dựa trên sự tin tưởng và các chương trình giáo dục trực tuyến phù hợp với độ tuổi phải đi song hành, giống như việc học kiến thức luôn đi kèm giáo dục về nhân cách, đạo đức.

Khi các bằng chứng ngày càng rõ ràng và các mô hình trong chính sách đang được cho thử nghiệm, cuộc tranh luận đã bước sang giai đoạn thực tế hơn. Năm 2026 rất có thể sẽ là thời điểm mà các chính phủ không chỉ nói về việc bảo vệ trẻ em trên môi trường số, mà bắt đầu đưa ra các biện pháp cụ thể và hành động mạnh mẽ được phối hợp hơn. Câu hỏi còn lại là, chúng ta sẽ chọn cấm đoán, dạy dỗ hay tìm ra cách để cân bằng giữa hai điều đó, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay giới trẻ em ngày càng tiếp xúc với màn hình từ rất sớm.

Nói chung, thiên hạ thời nay luôn đợi "nước đến chân, rồi mới nhảy", dửng dưng phớt lờ mọi việc cho đến khi xảy ra chuyện mới tìm cách đăp vá, hàn gắn hậu quả! Giống như có nhiều người, máy móc thiết bị có sẳn, lại không chịu xài để đo đạc biết ra tình trạng thực tế về sức khỏe, luôn chờ căn bệnh đến giai đoạn cuối rồi mới chịu đi cấp cứu để được đưa tiển ....sang thế giới mới!!