Vì sao lại nói, "Ăn no không gội đầu, đói không tắm"?

[trungthuc]

(Minh họa)
Trong dân gian có câu nói: "Ăn no không gội đầu, đói không tắm". Nghe qua tưởng là lời dặn dò vụn vặt trong sinh hoạt thường ngày, nhưng thực ra còn ẩn chứa trong đó là kinh nghiệm dưỡng sinh được cho đúc kết qua nhiều thế hệ.

Người xưa tin rằng, thân người vốn là một chỉnh thể hoàn chỉnh, đối ứng với vũ trụ, chịu sự chi phối của khí huyết, âm dương và thời điểm. Mọi hành vi trong sinh hoạt nếu thuận theo quy luật tự nhiên thì nuôi dưỡng được thân, còn làm trái thời thì dễ sinh tổn hại.

"Ăn no không gội đầu"
Trước hết, nói về chuyện "ăn no không gội đầu". Khi vừa ăn xong, khí huyết trong cơ thể đang dồn xuống bao tử để giúp tiêu hóa thức ăn. Nếu lúc này đi gội đầu, nước lạnh hoặc sự thay đổi nhiệt độ quá đột ngột sẽ khiến cho khí huyết bị kéo lên trên, làm rối loạn sự vận hành tự nhiên của cơ thể. Nhẹ thì gây ra đầy bụng, khó tiêu; nặng hơn có thể sinh ra mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt.

(Minh họa)

Hoàng Đế Nội Kinh có ghi chép: "Trời lấy ngũ khí nuôi người, đất lấy ngũ vị nuôi người".

Ngũ khí từ trời đi vào qua đường hô hấp, ngũ vị từ đất đi vào ngã ăn uống. Điều này cho thấy, việc ăn không chỉ là nạp vô thức ăn, mà là một quá trình vận hành khí huyết thật tinh vi. Khi cơ thể đang tiếp nhận và chuyển hóa ngũ vị, nếu con người tùy tiện can thiệp qua những kích thích bên ngoài như nước lạnh hoặc sự thay đổi nhiệt độ đột ngột thì sự cân bằng ấy rất dễ bị phá vỡ.

"Đói không tắm"
"Đói không tắm", là vì khi đói, năng lượng trong cơ thể đã suy giảm, khí huyết không còn sung mãn. Lúc này nếu đi tắm rửa, nhất là tắm nước lạnh, mạch máu sẽ giãn nỡ ra, khí huyết sẽ bị tiêu hao thêm, cơ thể dễ rơi vào trạng thái suy nhược. Với người già, trẻ nhỏ hoặc người thể trạng yếu, nguy cơ bị choáng váng, cảm lạnh, tụt huyết áp càng rõ rệt hơn. Vì thế, tắm lúc bụng đói không khiến cho cơ thể khỏe khoắn hơn, mà ngược lại, là tự làm cho mình thêm hao tổn sức lực.

Người xưa nắm hiểu rất rõ điều đó nên mới nói: bậc thánh nhân không đợi bệnh phát rồi mới chữa, mà giữ cho thân đừng rơi vào chỗ bị mất cân bằng. Thuận theo bốn mùa, thích nghi nóng lạnh, điều hòa cảm xúc, sắp xếp sinh hoạt, tất cả đều quy về một chữ "thuận".

Thuận với Trời đất, thuận với âm dương, và quan trọng hơn cả là thuận với trạng thái tự nhiên của thân thể. Biết lắng nghe cơ thể mình chính là phương pháp dưỡng sinh giản dị mà bền lâu nhất.

Nhìn rộng ra, câu nói này cũng nhắc nhở con người trong đời sống: làm việc gì cũng cần đúng lúc, đúng thời. Việc tốt nếu làm sai thời điểm, không những không có ích lợi mà còn sinh ra hại thêm. Biết chậm lại một chút, quan sát và thuận theo quy luật, ấy là trí tuệ của người xưa muốn lưu truyền để lại cho đời sau.