Middle East "Bóng ma" quyền lực tại Tehran: Mojtaba Khamenei và ván bài sinh tử với chính quyền Trump

[Gibbs]

Giữa những ngày tháng Năm năm 2026 đầy biến động, khi tiếng súng trên chiến trường Trung Đông tạm lắng bởi lệnh ngừng bắn kéo dài hơn một tháng, thế giới lại đổ dồn sự chú ý vào một nhân vật đầy bí ẩn tại Iran: Mojtaba Khamenei. Kể từ sau cuộc tập kích kinh hoàng của liên quân Mỹ - Israel cướp đi sinh mạng của cha mình cùng hàng loạt tướng lĩnh cấp cao, vị tân Lãnh đạo Tối cao này vẫn là một dấu hỏi lớn đối với tình báo phương Tây. "Rồng thiêng uốn khúc", dù không xuất hiện trước công chúng, nhưng Mojtaba được cho là đang nắm giữ chiếc chìa khóa định đoạt số phận cuộc đàm phán với Washington giữa lúc Tehran đang rệu rã dưới gọng kìm cấm vận.

Sự im lặng đáng sợ và những vết sẹo của chiến tranh

Tình báo Mỹ nhận định rằng Mojtaba Khamenei đang đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc định hình chiến lược chiến tranh cùng các quan chức cấp cao Iran. Tuy nhiên, quyền lực thực sự trong một bộ máy chính trị đang rạn nứt này vẫn là một màn sương mờ ảo. Có nguồn tin cho rằng Mojtaba đang trực tiếp điều phối cách thức Iran quản lý các cuộc đàm phán với Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh. Điều kỳ lạ là, kể từ khi bị thương nặng trong cuộc tấn công đầu cuộc chiến, ông chưa từng xuất hiện trước công chúng. Người ta đồn đoán về sức khỏe của ông như "đoán mò trong hang tối". Mojtaba tuyệt đối không sử dụng bất kỳ thiết bị điện tử nào để giao tiếp mà chỉ tương tác qua thư tín hoặc gặp trực tiếp những người thân tín nhất.

Nguồn tin tình báo tiết lộ tân Lãnh đạo Tối cao đang phải điều trị những vết bỏng nghiêm trọng ở một bên cơ thể, ảnh hưởng đến cả khuôn mặt, cánh tay, thân mình và chân. Trái ngược với những báo cáo u ám từ phương Tây, ông Mazaher Hosseini – người đứng đầu bộ phận nghi lễ văn phòng Lãnh đạo Tối cao – lại khẳng định Mojtaba đang hồi phục thần tốc và "đang có sức khỏe hoàn hảo". Hosseini cho biết vết thương chỉ là những mảnh đạn nhỏ và yêu cầu người dân đừng vội vã, vì "vàng thật không sợ lửa", Mojtaba sẽ lên tiếng khi thời điểm chín muồi. Gần đây nhất, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng tuyên bố đã có cuộc hội đàm trực tiếp kéo dài hai giờ rưỡi với Mojtaba, đánh dấu lần đầu tiên một quan chức hàng đầu xác nhận sự hiện diện thực tế của vị lãnh đạo này.

Operation Economic Fury: Gọng kìm siết chặt và sức chống chịu của Tehran

Trong khi chính quyền Trump đang hân hoan với thành công của chiến dịch quân sự "Operation Epic Fury", họ cũng đồng thời triển khai "Operation Economic Fury" – một cuộc phong tỏa kinh tế và quân sự toàn diện. Một quan chức tình báo cấp cao nhấn mạnh: "Lệnh phong tỏa của Tổng thống đang gây ra những thiệt hại thực tế và cộng hưởng, cắt đứt thương mại, nghiền nát doanh thu và đẩy nhanh sự sụp đổ kinh tế mang tính hệ thống." Thế nhưng, "tre già măng mọc", Iran vẫn chứng tỏ một sức bền đáng kinh ngạc. Báo cáo từ CIA cho thấy Iran có thể chịu đựng thêm ít nhất 4 tháng nữa dưới lệnh phong tỏa trước khi nền kinh tế hoàn toàn sụp đổ.

Về mặt quân sự, dù bị tàn phá nặng nề, nhưng năng lực phòng thủ của Iran vẫn còn đó. Nếu như trước đây tình báo Mỹ cho rằng chỉ một nửa số bệ phóng tên lửa của Iran còn sót lại, thì con số này hiện được điều chỉnh lên mức 2/3. Chính lệnh ngừng bắn kéo dài đã vô tình cho Tehran thời gian quý báu để "đào xới" lại những khí tài bị vùi lấp dưới đống đổ nát sau các đợt oanh tạc. Tại eo biển Hormuz, dòng chảy giao thương gần như đình trệ hoàn toàn khi cả hai bên đều tuyên bố quyền kiểm soát vùng nước này. Đây thực sự là một ván cờ vây nghẹt thở, nơi "sai một ly đi một dặm".

Ai thực sự cầm lái tại Tehran: "Phù thủy xứ Oz" hay những bóng hồng quyền lực?

Sự vắng mặt của Mojtaba dẫn đến những so sánh đầy châm biếm từ giới phân tích Mỹ, gọi tình trạng này là sự kết hợp giữa "Phù thủy xứ Oz" và bộ phim "Weekend at Bernie's". Nhiều người đặt câu hỏi liệu các quan chức cấp cao Iran có đang mượn danh nghĩa Mojtaba để thúc đẩy chương trình nghị sự cá nhân hay không. Trong khi Mojtaba chỉ thỉnh thoảng tiếp cận được tiến trình ra quyết định, thì các quan chức Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf mới là những người thực sự vận hành guồng máy hàng ngày.

Ghalibaf – một cựu chỉ huy IRGC cứng rắn nhưng lại có khả năng đàm phán với những nhà ngoại giao "mặc suit" – đã nổi lên như gương mặt đại diện chính của Cộng hòa Hồi giáo trong vòng đàm phán đầu tiên tại Islamabad. Tuy nhiên, sự rạn nứt trong nội bộ lãnh đạo Iran đã khiến Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio bày tỏ sự quan ngại sâu sắc. Ông Rubio thừa nhận: "Hệ thống của họ vẫn bị chia rẽ và rối loạn chức năng, điều đó đang trở thành trở ngại lớn cho hòa bình." Người Mỹ dường như đang rơi vào mê cung khi không biết ai mới thực sự là người có quyền ký vào bản thỏa thuận cuối cùng.

Ván bài lật ngửa của Donald Trump và viễn cảnh tương lai

Tổng thống Donald Trump, với phong cách quen thuộc, đã tuyên bố rằng Iran đã trải qua một cuộc thay đổi chế độ và mô tả những người đàm phán hiện tại của Tehran là "hợp lẽ phải". Ông tự tin rằng "Trump đang nắm giữ mọi quân bài tốt nhất" để chấm dứt giấc mơ hạt nhân của Iran một lần và mãi mãi. Tuy nhiên, các chuyên gia như Ali Vaez từ International Crisis Group lại cho rằng hệ thống Iran đang cố tình sử dụng hình ảnh Mojtaba như một "tấm lá chắn" để bảo vệ các nhà đàm phán khỏi sự chỉ trích nội bộ. Khi Mojtaba "mất tích", việc gán ghép các quyết định cho ông là cách an toàn nhất để xoa dịu những thành phần cực đoan trong nước.

"Đất có lề, quê có thói", sự hiểu lầm về tư duy và cách phản ứng của người Iran trước các mối đe dọa đang khiến chính quyền Trump gặp khó khăn. Dù Mỹ đã gia hạn lệnh ngừng bắn vô thời hạn để Iran có thời gian đưa ra một đề xuất thống nhất, nhưng con đường phía trước vẫn mịt mờ như sương giăng trên đỉnh núi Alborz. Liệu "chiến dịch kinh tế cuồng phong" của Trump có thể buộc một Iran đang chia rẽ phải đầu hàng, hay ý chí sắt đá của những người kế vị cứng rắn sẽ tiếp tục kéo dài cuộc đối đầu này? Khi các cuộc giao tranh lẻ tẻ vẫn diễn ra bất chấp lệnh ngừng bắn, thế giới hiểu rằng hòa bình ở Trung Đông chưa bao giờ là một món quà dễ dàng có được.