"Chạy án" trong thời Trump 2.0

[S9g*]

Giới lập pháp Dân Chủ đang cho khởi xướng cuộc điều tra nhằm xác định liệu rằng, các lệnh ân xá và giảm án do Tổng Thống Trump ban hành có bị chi phối bởi cơ chế "đổi tiền lấy ân xá" (pay-to-play) hay không. Ngày 7/5 vừa qua, nhóm nghị viên Dân Chủ nói trên đã gửi thư đến hơn 10 người được cho "đặc xá" một cách bất thường, yêu cầu họ phải đáp trả yêu cầu này trước ngày 22/5 tới đây.

Changpeng Zhao, cựu giám đốc điều hành sàn tiền số Binance, người được Tổng Thống Trump ký lệnh ân xá. (Ảnh: Jason Redmond/AFP)

Có rất nhiều "dân oan" thời Trump
Một hiện tượng rất không bình thường khi có nhiều người được TT Trump ân xá là những kẻ tội phạm có máu mặt. Họ được cho "đặc xá" không phải vì họ bị hàm oan và Trump rủ lòng nhân từ khi xem xét lại sự việc một cách công bằng. Đơn giản hơn, những kẻ gọi là "dân oan" này sẳn sàng chi ra rất đậm, biết cách chi và dĩ nhiên có đường dây để làm sao cho mọi việc được trót lọt. Chuyện những tưởng chỉ có xảy ra ở các quốc gia độc tài nhưng giờ lại thấy nhan nhản ở Mỹ, trước sự tảng lờ của Bộ Tư Pháp.

"Lincoln chắc cũng phải đội mồ mà dậy!", công tố viên đặc biệt Patrick Fitzgerald đã phát biểu như vậy khi nói về vụ "mua quan, bán tước" gây chấn động Washington, khi Thống đốc tiểu bang Illinois, ông Rod Blagojevich, bị tố cáo về tội danh bán chiếc ghế trống trong Thượng Viện mà Tổng thống Tân cử Barack Obama lúc bấy giờ đã để lại. "Chiếc ghế" này được đem bán với giá nửa triệu đô la. Sự việc này đã xảy ra hồi năm 2008.

Trong phiên xử hồi năm 2011, Blagojevich bị kết án 14 năm tù. Tuy nhiên, khi đang thụ án gần 8 năm, vào năm 2020, Blagojevich được Tổng Thống Trump (ở nhiệm kỳ một) ký lệnh cho giảm án và tiếp tục được Trump (ở nhiệm kỳ hai) cho xóa án hoàn toàn vào năm 2025. "Một tối ngày thứ Bảy ngay sau lễ nhậm chức, tổng thống gọi điện và thông báo ông ấy đã ký lệnh ân xá cho tôi", Blagojevich kể lại.

Giờ đây, Blagojevich là chuyên gia vận động hành lang trong "đường dây xin ân xá". Như được thuật từ The New Yorker ("Donald Trump’s Pardon Economy"), khách hàng hiện tại của Blagojevich là bà Anne Pramaggiore. Từng được xem là một trong những phụ nữ có quyền lực cao nhất ở Chicago, với cương vị giám đốc điều hành công ty Commonwealth Edison, chủ tịch Hội Đồng Quản Trị Ngân Hàng Dự Trữ Liên Bang Chicago; nhân vật bảo trợ Viện Nghệ Thuật Chicago, Vườn thú Lincoln Park,… bà Pramaggiore đã bị bắt với tội lập hồ sơ ma để khai khống bảng lương nhân viên.

Lúc bị bắt, bà Pramaggiore xoay sở "chạy án" nhưng bất thành. Trong thời đại Trump 2.0, việc "chạy án" không nhất thiết phải đi qua cửa pháp đình. Uy lực tổng thống mới là thứ cần tìm đến. Thế là bà Pramaggiore liên lạc với Blagojevich và chi ra gần 500,000 USD. Theo hồ sơ vận động hành lang liên bang được cho cung cấp công khai, 230,000USD trong số đó đã chạy vào túi của Blagojevich. Tháng 4/2026, bà Pramaggiore đã ra tù.

Dưới thời các tổng thống tiền nhiệm, những người xin ân xá thường được yêu cầu chờ ít nhất là 5 năm sau khi (nhấn mạnh: "sau khi") đã thụ án xong và phải chứng minh sự ăn năn, hối cải (thông thường, sau khi thụ án xong, phạm nhân ra tù phải chịu sự giám sát; do đó, nếu được ân xá, quá trình như vậy sẽ không được thực hiện).

Với Trump, "dân oan" không cần phải chờ đợi lâu. Quy trình điều tra vốn được FBI thực hiện như một tiêu chuẩn bắt buộc đã bị cho bãi bỏ. Ngày 20 tháng Giêng, 2025, ngày đầu tiên khi trở lại nắm quyền,TT Trump đã lập tức ban lệnh ân xá cho các bị cáo liên quan đến sự kiện gây bạo loạn đập phá Quốc Hội ngày 6/1/2021. Gọi họ là "những con tin vĩ đại của chúng ta", Trump ký lệnh ân xá cho khoảng 1,500 người, trong đó có cả kẻ thụ án 20 năm vì tội xịt thuốc đuổi gấu vào mặt nhân viên công lực và dùng nạng nện vào đầu một viên cảnh sát khác. Một kẻ bạo loạn khác bị tuyên 12 năm rưỡi tù tội dùng súng điện tấn công cảnh sát, cũng được cho ân xá.

Ngày hôm sau, Trump tipe61 tục ký lệnh ân xá cho Ross Ulbricht. Bị kết án rất nặng (hai án chung thân và 40 năm tù), Ross Ulbricht là tay giang hồ máu mặt, can tội phân phối ma túy và rửa tiền. Nhìn chung, gần như các vụ án nghiêm trọng đã được điều tra và được xử thời ông Joe Biden đều được Trump ân xá, từ cựu Cố vấn An ninh Quốc gia Michael Flynn, cựu chủ tịch chiến dịch tranh cử Paul Manafort, đến cựu chiến lược gia Tòa Bạch Ốc Steve Bannon…

Vấn đề ân xá thường gây ra nhiều tranh cãi gần như với bất cứ vị tổng thống nào. Thời ông Joe Biden, ông đã khiến cho nhiều người bất bình khi ân xá cho con trai Hunter. Tuy nhiên, như nhận định của Liz Oyer, cựu luật sư đặc trách về ân xá (Pardon Attorney) trong Tòa Bạch Ốc, tiến trình xét ân xá thời Trump rất tùy tiện và hoàn toàn không theo luật lệ. Thông thường, luật sư ân xá xem xét các đơn xin ân xá và giảm án rồi chuyển lên tổng thống. Trong khi đó, trong chính quyền Trump, tổng thống là người trực tiếp đưa ra yêu cầu. Trump "đảo lộn hoàn toàn hệ thống ân xá theo cách chúng ta từng biết", luật sư Liz Oyer cho biết.

Dịch vụ "chạy" ân xá
Với người dân bình thường, họ không có cơ hội để xin cho ân xá dựa trên yếu tố thuần túy đòi hỏi thực thi công lý. Cùng lúc, lại xuất hiện một "nền kinh tế ân xá", nơi mà người ta có mối giao du nội bộ, có đủ tiền thuê đúng luật sư hoặc chuyên gia vận động hành lang. Các lệnh ân xá của Trump không chỉ gây ra tổn hại về mặt đạo đức mà còn khiến bị thiệt hại lớn về mặt tài chính. Trên trang Substack của mình, luật sư Liz Oyer cho biết các lệnh ân xá mà Trump ban hành đã xóa ít nhất 1,5 tỷ USD khoản nợ trách nhiệm về tài chính của những kẻ từng bị kết án hình sự nặng.

Lân la đến Mar-a-Lago và đóng góp tài chính là một trong những cách thức hiệu quả để được cho ân xá. Năm 2023, Trevor Milton, người sáng lập công ty Nikola, bị kết án 4 năm tù vì tội lừa đảo giới đầu tư và đối mặt khoản bồi thường 600 triệu USD. Trong thời gian tại ngoại, Trevor Milton đã tìm cách để "chạy án".

Mùa bầu cử 2016, đương sự quyên góp 1,500 USDcho Trump; mùa bầu cử 2020 – 1,000 USD; mùa bầu cử 2022 – 10,000 USD. Đến mùa Thu 2024, khi đang kháng cáo, Milton chi đậm với 3,6 triệu USD cho Trump cùng các ứng cử viên Cộng Hòa khác, chưa kể gần 1 triệu USD cho Robert F. Kennedy Jr. Đại diện pháp lý của Milton không ai khác hơn là luật sư Brad Bondi (em trai cựu Bộ trưởng Tư Pháp Pam Bondi). Cuối cùng, Milton nhận được lệnh ân xá do Trump đã ký vào tháng 3/2025.

Ngày 15/11/2024, Paul Walczak, cựu giám đốc điều hành hệ thống viện dưỡng lão ở Florida, bị cáo buộc trốn thuế, đối mặt 5-6 năm tù và khoản bồi thường 4,4 triệu USD. Theo cáo trạng, Walczak cho "sử dụng số tiền đó để làm giàu bản thân", trong đó có việc mua chiếc du thuyền với giá 2 triệu USD, chưa kể các chuyến mua sắm hàng xa xỉ khác.

Đầu năm 2025, khi Trump sắp nhậm chức, nhóm luật sư của Walczak soạn sẵn đơn xin ân xá. Trong đơn, họ nhắc, Elizabeth Fago, mẹ của Paul Walczak, từng quyên góp hàng triệu USD cho chiến dịch tranh cử của Trump cũng như nhiều ứng cử viên Cộng Hòa. Họ kể thêm, chính bà Fago là kẻ đứng ra "phá thối" chiến dịch tranh cử năm 2020 của Joe Biden khi tung ra cuốn nhật ký ghi chép những năm tháng bị nghiện ngập của Ashley Biden (con gái Joe Biden).

Tháng Hai, 2025, bà Fago được mời đến tiệc gây quỹ tại Mar-a-Lago với mức lệ phí tham dự 1 triệu USD/người. Chưa đầy ba tuần sau bữa tiệc này, Trump đã ký lệnh ân xá toàn diện và vô điều kiện cho Paul Walczak (tham chiếu theo "Trump Pardoned Tax Cheat After Mother Attended $1 Million Dinner"/The New York Times).

"Đường dây" bên trong… Tòa Bạch Ốc
Ân xá, nhìn chung, là dịch vụ đang phất lên rất mạnh. Nó hoạt động công khai. Giới luật sư và chuyên gia vận động hành lang luôn cho quảng cáo rầm rộ các mối giao du với chính quyền. Trong nhiều trường hợp, họ chủ động tìm kiếm "con mồi", cam kết giúp giải quyết dứt điểm mọi rắc rối về pháp lý. Ches McDowell là một trong những kẻ như vậy.

Là dân vận động hành lang chuyên nghiệp xuất thân từ North Carolina, McDowell mở văn phòng mang tên Checkmate tại Washington D.C. vào Tháng Năm, 2023, nhưng doanh thu đã đạt 22 triệu USD trong cùng năm. Khách hàng toàn là các đại gia, từ các công ty thuộc nhóm Fortune 500 như Eli Lilly, General Dynamics và Philip Morris, đến những cái tên mới nổi như GEO Group (chuyên vận hành các trung tâm giam người nhập cư bị ICE truy bắt).

McDowell là bạn thân của Trump Jr. (cậu ấm nhà tổng thống). Trong đội ngũ nhân sự của McDowell, có cháu trai của Bộ trưởng Y Tế Robert F. Kennedy Jr, và con trai của Chris LaCivita (người phụ trách chiến dịch tranh cử của Trump). Vụ "chạy án" nổi bật của McDowell là giúp cho Changpeng Zhao (Triệu Trường Bằng), tỷ phú sáng lập ra sàn giao dịch tiền mã hóa Binance bị chính quyền Biden cáo buộc vi phạm Đạo Luật Bảo Mật Ngân Hàng và Đạo Luật Kinh Tế Khẩn Cấp Quốc Tế. Binance phải nộp phạt 4,3 tỷ USD. Tháng 4/2024, Zhao bị tuyên án bốn tháng tù cùng với tiền phạt cá nhân là 50 triệu USD.

Tháng 9/2025, Binance thuê công ty Checkmate của McDowell để vận động chính quyền Trump cấp lệnh ân xá cho Zhao. Để thực hiện vụ "chạy án" này, McDowell nhận tiền thù lao hơn 1,3 triệu USD. Không cần phải tiếp cận Ed Martin (luật sư phụ trách ân xá trong Tòa Bạch Ốc) hay Alice Johnson (chủ tịch ủy ban ân xá Tòa Bạch Ốc), McDowell đi thẳng đến Bo Hines, giám đốc điều hành Hội Đồng Tiền Mã Hóa của Trump. Khác với thời ông Biden, TT Trump rất ủng hộ loại tiền mã hóa.

Cùng với việc nhờ McDowell "chạy cửa sau", Binance cũng "đi cửa trước", khi cho thành lập đội "đặc nhiệm" đảm nhận việc xúc tiến làm ăn với World Liberty Financial, dự án tiền mã hóa do chính gia đình Trump đứng ra thành lập và điều hành. Cuối cùng, một ngày nọ, sau khi cùng cậu ấm Trump Jr. đi săn về, McDowell tạt vào Tòa Bạch Ốc để dự lễ trao Huân Chương Tự Do Tổng Thống cho Charlie Kirk. Dịp này, McDowell tiện thể "nói nhỏ" với Trump về vụ Changpeng Zhao. Bảy ngày sau, Trump ký lệnh ân xá cho Zhao ("How a Billionaire Felon Boosted Trump’s Crypto Company en Route to a Pardon"/Wall Street Journal).

Trở lại việc nhóm nghị viên Dân Chủ đang cho lật lại hồ sơ ân xá, khi gửi thư đến một số đối tượng nổi cộm (trong đó có Changpeng Zhao) và yêu cầu họ cho giải trình. Tất nhiên chẳng có ai dại gì mà giải trình. Phe Dân Chủ biết chắc như vậy nhưng chính việc im lặng của các đối tượng khi được truy hỏi sẽ trở thành cái cớ để cho phe Dân Chủ thêm phần chắc nịch khẳng định rằng các vụ ân xá của Trump là không bình thường và tất cả sẽ được truy xét một khi cờ đến tay Dân Chủ, có thể là sau cuộc bầu cử giữa kỳ chẳng hạn.