Mexico đã soán ngôi TQ trong việc nhập cảng hàng vào Hoa Kỳ

[trungthuc]

Lần đầu tiên sau hơn hai thập niên, Mexico đã vượt qua TQ để trở thành nguồn hàng nhập cảng hàng đầu vào Hoa Kỳ hồi năm ngoái.

Việc soán ngôi này như đang đổ thêm dầu vào lửa, gia tăng sự căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh, làm cho TQ thấy bị "ngứa mắt" trước các nỗ lực của Hoa Kỳ trong việc nhập cảng hàng hóa từ các quốc gia thân thiện hơn và gần gủi hơn về khoảng cách địa lý.

Số liệu thống kê do Bộ Thương mại Hoa Kỳ công bố hôm thứ Tư 7/2/24 cho thấy giá trị hàng hóa nhập cảng vào Hoa Kỳ từ Mexico đã tăng gần 5% kể từ năm 2022 đến năm 2023, lên đến hơn 475 tỷ USD. Trong khi đó, giá trị nhập cảng từ TQ đã giảm đi 20%, xuống còn 427 tỷ USD.

Các xe tải vận chuyển container hàng hóa xuất cảng với hàng hóa do Mexico sản xuất đã sẵn sàng được chuyển đến Hoa Kỳ tại khu tổng hợp Hải quan Pantaco vào ngày 7 /6/2019 tại thành phố Mexico, Mexico. (Ảnh: Hector Vivas/Getty Images)

Như vậy, Mexico đã làm xoay chuyển được tình thế sau 21 năm, vì vào năm 2002 là năm cuối cùng mà hàng hóa của Mexico nhập cảng vào Mỹ đã vượt quá giá trị nhập cảng của TQ.

Mối giao dịch về kinh tế giữa Hoa Kỳ và TQ đã trở nên xấu đi khá nghiêm trọng trong những năm gần đây khi Bắc Kinh đấu tranh mạnh mẽ về thương mại và thực hiện những hành động quân sự đáng lo ngại ở miền Viễn Đông.

Vào năm 2018, chính phủ của ôngTrump bắt đầu áp đặt thuế suất mới đối với hàng nhập cảng từ TQ, cho rằng các hoạt động thương mại của Bắc Kinh đã vi phạm các quy tắc về giao dịch thương mại toàn cầu. Tổng thống Joe Biden vẫn giữ nguyên các mức thuế đó sau khi lên nhậm chức vào năm 2021, có nói rõ rằng sự phản đối đối với TQ sẽ là điểm chung hiếm hoi giữa đảng Đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa.

Khách ở Houston, TX, ghé mua hàng tại một cơ sở kinh doanh nhỏ nhập cảng từ Mexico, Trung và Nam Mỹ. (Ảnh minh họa: Marie D. De Jesus / Houston Chronicle via Getty Images)

Để thay thế cho việc sản xuất hàng hóa ở nước ngoài từ TQ, nơi mà các tập đoàn Hoa Kỳ đã tham gia từ lâu, chính phủ Hoa Kỳ kêu gọi các công ty tìm kiếm nơi cung cấp ở các nước đồng minh (friend-shoring) hoặc quay trở lại hoạt động sản xuất ở Hoa Kỳ ("reshoring"-đưa hoạt động sản xuất về nước). Sự gián đoạn của chuỗi cung ứng có dính líu đến đại dịch COVID-19 cũng khiến cho các công ty Hoa Kỳ phải tìm kiếm nguồn cung ở gần Hoa Kỳ hơn ("near-shoring").

Mexico là một trong những quốc gia đã được hưởng lợi ích từ sự chuyển dịch ngày càng thoát khỏi sự phụ thuộc vào các nhà máy ở TQ. Nhưng thật ra, bức tranh có vẻ tươi sáng này lại phức tạp hơn là bạn tưởng. Một số công ty sản xuất TQ đã và đang ráo riết thành lập các nhà máy ở Mexico để khai thác lợi ích từ Hiệp định Thương mại Mỹ-Mexico-Canada có tuổi đời được ba năm, cho phép sự giao dịch thương mại miễn thuế ở Bắc Mỹ đối với nhiều loại sản phẩm.

Derek Scissors, một chuyên gia về TQ tại Viện Kinh Doanh Hoa Kỳ (American Enterprise Institute) lưu ý rằng sự sụt giảm lớn nhất trong nhập khẩu của TQ là máy tính, thiết bị điện tử, hóa chất và dược phẩm, toàn là những mặt hàng rất nhạy cảm về phương diện chính trị.

Scissors nói, ông không nghĩ là Mỹ sẽ thoải mái hơn ở những lĩnh vực về máy tính, điện tử, hóa chất và dược phẩm vào năm 2024 và 2025, đồng thời dự đoán rằng việc TQ-Mexico muốn đảo ngược lại việc nhập cảng vào Hoa Kỳ cũng chẳng có gì là sáng sủa.

Ông này cho rằng, việc Mỹ cắt giảm sự phụ thuộc vào hàng hóa TQ phần nào phản ánh sự cảnh giác đối với các chính sách kinh tế của Bắc Kinh dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình. "Tôi nghĩ là chính các công ty Mỹ đã hơi muộn màng với quyết định cho rằng Tập Cận Bình là người không đáng tin cậy", ông nói.

Lệnh phong tỏa nghiêm ngặt nhằm ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh COVID-19 của ông Tập Cận Bình đã khiến cho nhiều khu chế xuất đáng kể của nền kinh tế TQ bị rơi vào tình trạng bế tắc hoàn toàn hồi năm 2022 và các viên chức của ông đã cho đột kích các công ty ngoại quốc trong các cuộc điều tra ầm ĩ dưới khẩu hiệu "chống gián điệp kinh tế"!

Nhìn chung, sự thâm hụt của Hoa Kỳ trong thương mại về hàng hóa với phần còn lại của thế giới, khoảng cách giữa giá trị của những gì Hoa Kỳ bán ra và những gì Hoa Kỳ mua vô ở ngoại quốc, đã được thu hẹp lại 10% hồi năm ngoái, xuống còn 1,06 ngàn tỷ USD.