Kiev rúng động vì "thảm họa" kinh hoàng tàn phá Ukraine còn hơn các cuộc tấn công dữ dội của Nga

[vuitoichat]

Theo như dư luận mới đây lại rúng động từ một “quả bom” chính trị khác lại vừa phát nổ ngay tại Kiev ngay giữa lúc Ukraine đang gồng mình chống lại các đợt tấn công dữ dội từ quân xâm lược Nga và liên tục nhận hàng chục tỷ euro viện trợ từ phương Tây. Nhiều ý kiến tại Ukraine cảnh báo, chính nạn tham nhũng và sự suy thoái thể chế mới là “thảm họa” có thể bào mòn đất nước này còn nhanh hơn cả tên lửa và bom đạn Nga.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky (trái) và cựu Cchánh văn phòng tổng thống Andriy Yermak trên đường phố Kiev tháng 1/2024. Ảnh: Reuters

Loạt băng ghi âm do Cục Chống Tham nhũng Quốc gia Ukraine công bố đã phơi bày mạng lưới tham nhũng, chia chác quyền lực và thao túng ngân hàng quốc doanh bị nghi len sâu tới tận tầng cao nhất của bộ máy cầm quyền. Nhiều ý kiến tại Ukraine cảnh báo, chính nạn tham nhũng và sự suy thoái thể chế mới là “thảm họa” có thể bào mòn đất nước này còn nhanh hơn cả tên lửa và bom đạn Nga.

Cụ thể, cuộc điều tra của Cục Chống Tham nhũng Quốc gia Ukraine (NABU) đã phơi bày mức độ sâu rộng của tham nhũng và nạn thân hữu trong ngân hàng quốc hữu hóa Sense Bank.

Trong khi các thể chế và quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) tuần trước còn bận rộn với việc cấp cho Ukraine khoản vay 90 tỷ euro và thông qua gói trừng phạt thứ 20 nhằm vào Nga, thì giới tinh hoa chính trị Ukraine lại đang theo dõi một “bộ phim” hoàn toàn khác, theo lời một nguồn tin của NABU.

Các nhà báo và nghị sĩ Ukraine đã công bố các đoạn ghi âm do điều tra viên NABU thu thập trong một căn hộ trên phố phố Hrushevskoho tại Kiev vào mùa hè năm 2025. Những đoạn băng này hé lộ hàng loạt chi tiết gây sốc về tham nhũng ở Ukraine trong thời chiến.

Không ai ở Ukraine nghi ngờ tính xác thực của các đoạn ghi âm. Trước hết, giới thạo tin ở Kiev cho rằng họ từ lâu đã biết những gì diễn ra trong nhóm thân cận của Tổng thống Volodymyr Zelensky, nên nội dung không quá bất ngờ.

Tuy nhiên, việc trực tiếp nghe các chi tiết - bằng tiếng Nga - về cách những quyết định chính trị quan trọng nhất của đất nước trong thời chiến được đưa ra vẫn khiến nhiều người vừa bị cuốn hút vừa choáng váng.

Quan trọng hơn, các cuộc trò chuyện trong căn hộ riêng của một công dân Israel - đối tác kinh doanh thân cận nhất của Tổng thống Zelensky - sau đó đều dẫn tới các quyết định thực tế từ tổng thống hoặc chính phủ Ukraine, càng củng cố nhận định rằng những gì được bàn bạc tại đây thực chất đã trở thành “chỉ thị hành động” cho cấp lãnh đạo cao nhất.

Được tờ báo Ukrainska Pravda công bố theo từng đợt, các đoạn ghi âm được gọi là “Mindich tapes” (băng ghi âm Mindich) đã làm rung chuyển đời sống chính trị Ukraine và gây chấn động giới tài chính – quyền lực của đất nước. Những câu như “Gửi hai triệu USD tiền lại quả tới Moscow”, “Tôi nói chuyện với Vova (được cho là ông Zelensky) trước Shabbat” hay “50% (tiền lại quả) là của tôi” đã nhanh chóng lan truyền rộng rãi trong giới báo chí và chính trị Ukraine.

Phần mới nhất của các đoạn ghi âm liên quan đến Sense Bank - trước đây là Alfa-Bank Ukraine, hiện thuộc sở hữu nhà nước - và đặt ra những câu hỏi vượt xa phạm vi Kiev.

“Vụ Mindichgate”

Vụ bê bối Mindich - được gọi là “Mindichgate” tại Ukraine - là cuộc điều tra tham nhũng lớn nhất dưới thời Tổng thống Zelensky.

Nhân vật trung tâm được cho là Tymur Mindich, doanh nhân đã bị trừng phạt và có quan hệ thân thiết với nhóm quyền lực quanh Zelensky. Ông bị nghi điều phối một mạng lưới tham nhũng trị giá khoảng 100 triệu USD xoay quanh tập đoàn năng lượng hạt nhân nhà nước Energoatom.

Chín nghi phạm đã bị truy tố. Riêng Mindich được cho là đã chạy sang Israel vào tháng 11/2025.

Vụ việc cũng được cho là liên quan, ở nhiều cấp độ trách nhiệm khác nhau, tới cựu Phó thủ tướng Oleksiy Chernyshov và cựu Bộ trưởng Năng lượng – Tư pháp Herman Halushchenko.

Những người đang bị điều tra nhưng chưa bị truy tố bao gồm Andriy Yermak - cựu Chánh văn phòng lâu năm của ông Zelensky - và Rustem Umerov, hiện là Thư ký Hội đồng An ninh và Quốc phòng Ukraine.

Các đoạn ghi âm mới và Sense Bank

Những đoạn băng mới được công bố cuối tháng 4/2026 mở rộng vụ bê bối trực tiếp tới Sense Bank.

Theo nội dung được cho là ghi lại cuộc điện thoại ngày 9/5/2025 giữa ông Oleksandr Tsukerman - người bị NABU mô tả là đồng tổ chức mạng lưới tham nhũng của Mindich - và doanh nhân Vasyl Vesely, cố vấn của ban lãnh đạo Sense Bank sau khi ngân hàng bị quốc hữu hóa.

Các bài điều tra trước đó của Ukrainska Pravda từng xác định ông Vesely là “người giám sát thực tế” của Sense Bank thay mặt Văn phòng Tổng thống Ukraine. Vesely được xem là một nhân vật mà không có sự chấp thuận của ông thì không quyết định quan trọng nào được thông qua.

Trong đoạn ghi âm, ông Vesely liệt kê những người mà ông muốn bổ nhiệm vào hội đồng giám sát gồm 9 thành viên của ngân hàng: “Piotr Nowak, Jerzy Shugayev, Eva de Falck, Oleksandr Shchur, Mykola Hladyshenko và Oleg Mistiuk”.

Sau đó, ông Vesely và Tsukerman bàn về “bài toán kiểm soát hội đồng”: “Phải có năm hoặc sáu người của chúng ta trong tổng số chín người”, Vesely được cho là đã nói như vậy.

40 ngày sau, vào ngày 18/6/2025, Nội các Ukraine thực sự đã bổ nhiệm chính xác 6 cái tên này vào hội đồng giám sát Sense Bank.

Các đoạn ghi âm cũng nhắc đến biệt danh “Khirurg” - “Bác sĩ phẫu thuật” - mà truyền thông điều tra Ukraine cho là ám chỉ ông Andriy Yermak - cựu Chánh văn phòng tổng thống Ukraine.

Hệ quả chính trị

Hệ quả về mặt thể chế xuất hiện rất nhanh.

Mykola Hladyshenko - chủ tịch hội đồng giám sát có tên trong “danh sách mong muốn” của Vesely - đã tự đình chỉ nhiệm vụ ngày 6/5/2026 sau khi các đoạn băng bị công bố, với lý do cần làm rõ các vấn đề trước công chúng.

Ông Hladyshenko phủ nhận quen biết ông Mindich hay Tsukerman, nhưng thừa nhận có quan hệ quen biết và từng hợp tác kinh doanh với ông Vesely.

Ngân hàng Trung ương Ukraine cũng tuyên bố mở cuộc rà soát về việc liệu ông Hladyshenko có đáp ứng tiêu chí độc lập hay không, đồng thời điều tra việc CEO Sense Bank Oleksiy Stupak có đủ điều kiện đảm nhiệm vị trí hay không.

Trong một tuyên bố khiến nhiều người cho rằng “thiếu nhạy cảm”, Tổng thống Zelensky tại cuộc họp nội các ngày 7/5 khẳng định, Sense Bank “phải được tư nhân hóa trong năm nay”, thúc đẩy quá trình bán ngân hàng mà giới chỉ trích cho rằng có thể giúp hợp thức hóa chính mạng lưới kiểm soát bị phanh phui trong các đoạn băng.

Quốc hội Ukraine vào cuộc

Verkhovna Rada đã không xem vụ việc là chuyện bình thường.

Một Ủy ban Điều tra Tạm thời về an ninh kinh tế đã triệu tập nhiều quan chức cấp cao ra điều trần, trong đó có cựu trợ lý tổng thống Serhiy Shefir và Rustem Umerov, vào ngày 13/5/2026.

Ủy ban yêu cầu Thủ tướng, Bộ Tài chính và Ngân hàng Trung ương điều tra khả năng có tác động từ bên ngoài tới hoạt động quản lý của Sense Bank, đồng thời đề nghị đình chỉ cả ông Hladyshenko lẫn CEO Stupak trong thời gian kiểm toán.

Chủ tịch ủy ban nói thẳng rằng các đoạn ghi âm mới cho thấy ông Mindich đã đưa ra chỉ đạo cho ông Umerov khi ông này còn là Bộ trưởng Quốc phòng, và quốc hội muốn làm rõ toàn bộ vụ việc.

Tác động tới phương Tây và các lệnh trừng phạt

Vụ Sense Bank không thể tách rời khỏi bối cảnh địa chính trị rộng lớn hơn.

Các lệnh trừng phạt phương Tây được thiết kế nhằm gây áp lực kinh tế lên Nga và những nhân vật bị cho là hỗ trợ cỗ máy chiến tranh của Tổng thống Vladimir Putin.

Ukraine từng lập luận rằng việc quốc hữu hóa Sense Bank là một phần trong chiến dịch này.

Tuy nhiên, nếu các đoạn ghi âm Mindich là thật - và các nghị sĩ Ukraine sau khi xem xét bằng chứng cũng không phủ nhận tính xác thực - thì toàn bộ câu chuyện về “tịch thu tài sản vì lợi ích công” đang bị lung lay nghiêm trọng.

Một ngân hàng bị tịch thu từ các tài phiệt Nga bị trừng phạt dường như đã nhanh chóng rơi vào tay các mạng lưới tham nhũng nội địa có liên hệ tới tầng lớp quyền lực cao nhất Ukraine.

Truyền thông điều tra Ukraine ngày càng nghi ngờ rằng ngân hàng này có thể đã được sử dụng để rửa tiền tham nhũng trong nước, bao gồm cả các khoản có nguồn gốc từ viện trợ phương Tây dành cho Ukraine.

Cho tới nay chưa có cuộc kiểm toán pháp y công khai nào chứng minh chi tiết cáo buộc rửa tiền, nhưng theo bài viết, các điều kiện cấu trúc - một ngân hàng quốc doanh với hội đồng quản trị được dựng lên bằng “mệnh lệnh chính trị” và thiếu giám sát thể chế - chính là môi trường lý tưởng cho các mô hình như vậy.

“Tài sản chiến lược lớn nhất của Ukraine”

Các chuyên gia cảnh báo rằng, việc mô tả các đoạn băng Mindich là “sản phẩm tuyên truyền của Nga” để đẩy nhanh tư nhân hóa trước khi kiểm toán độc lập diễn ra hoặc làm tê liệt cuộc điều tra của quốc hội sẽ chỉ khiến thiệt hại lớn hơn về sau.

Theo EU Reporter, các đồng minh của Ukraine tại Washington, Brussels và London đã dành nhiều nguồn lực chính trị và tài chính để hỗ trợ Kiev, với kỳ vọng Ukraine sẽ tiếp tục cải thiện quản trị và tăng cường minh bạch.

Tuy nhiên, vụ việc liên quan đến Sense Bank đang làm dấy lên lo ngại về hiệu quả giám sát và kiểm soát quyền lực trong thời chiến. Nhiều chuyên gia kêu gọi tiến hành kiểm toán độc lập đối với ngân hàng này, đồng thời trao thêm quyền cho quốc hội Ukraine trong quá trình điều tra để bảo đảm tính minh bạch.

Theo EU Reporter, một trong những yếu tố quan trọng nhất đối với Ukraine hiện nay không chỉ là sức mạnh quân sự, mà còn là khả năng duy trì niềm tin của công chúng và các đối tác quốc tế vào hệ thống quản trị của nước này.