Bí ẩn 510 tấn vàng Tây Ban Nha sang Nga

[Romano]

Từ nguồn lực sống còn trong Nội chiến đến tài sản ổn định của hệ thống tài chính hiện đại, vàng tiếp tục giữ vai trò đặc biệt khi dự trữ của Tây Ban Nha lập đỉnh mới.Cuối năm 2025, Ngân hàng Trung ương Tây Ban Nha ghi nhận tổng giá trị dự trữ vàng và ngoại hối xấp xỉ 94 tỷ euro (111 tỷ USD) - mức cao nhất kể từ khi hệ thống thống kê được thiết lập, theo Euronews.

Đà tăng này chủ yếu đến từ nhu cầu vàng bùng nổ trên thị trường quốc tế. Bất chấp những nhịp điều chỉnh ngắn hạn, kim loại quý tiếp tục được nhà đầu tư toàn cầu coi là “hầm trú ẩn” an toàn trong một năm thế giới chao đảo vì bất ổn địa chính trị và tài chính.

Song với Tây Ban Nha, vàng không đơn thuần là một chỉ tiêu tài chính. Nó còn gắn liền với ký ức lịch sử, đặc biệt là câu chuyện “vàng Moscow” - một trong những chương gây tranh cãi sâu sắc nhất của lịch sử kinh tế - chính trị nước này trong thế kỷ XX.

Trước năm 1936, dự trữ vàng mang lại cho Madrid một dư địa nhất định trong các tính toán đối ngoại, dù vai trò đó vẫn khiêm tốn nếu so với các cường quốc kinh tế hàng đầu.

Dư địa ấy nhanh chóng bị xóa sổ khi Nội chiến Tây Ban Nha (1936-1939) nổ ra. Nền Cộng hòa Thứ hai rơi vào thế cô lập ngoại giao, trong khi chính sách không can thiệp của cộng đồng quốc tế khiến chính phủ gần như cạn kiệt nguồn lực tài chính để mua sắm vũ khí và vật tư.

Trong bối cảnh ngặt nghèo đó, chính phủ Cộng hòa quyết định chuyển phần lớn dự trữ vàng của Ngân hàng Trung ương ra nước ngoài, chủ yếu sang Liên Xô, nhằm thanh toán cho vũ khí, vật tư và các hình thức hỗ trợ quân sự phục vụ chiến tranh.

Việc chuyển vàng này là có thật và được ghi nhận đầy đủ trong tài liệu lịch sử. Tháng 10/1936, khoảng 510 tấn vàng được vận chuyển từ kho Algameca ở Cartagena ra nước ngoài. Đây không phải là hành động tự phát hay bí mật, mà là quyết sách có tính toán của chính quyền hợp pháp trong bối cảnh chiến tranh toàn diện.

Các nghiên cứu của những sử gia như Ángel Luis Viñas và Pablo Martín Aceña chỉ ra rằng số vàng này đã được chi tiêu trong chiến tranh, qua đó giúp phe Cộng hòa cầm cự gần ba năm trước cuộc nổi dậy quân sự.

Theo cách tiếp cận này, “vàng Moscow” thực chất là một cơ chế tài trợ chiến tranh trong những hoàn cảnh đặc biệt. Một phần vàng cũng được bán cho Pháp với cùng mục đích, dù sự kiện này không mang sức nặng biểu tượng như việc chuyển vàng sang Liên Xô.

Gần 90 năm trôi qua, câu hỏi “vàng của Tây Ban Nha hiện ở đâu?” vẫn liên tục được nhắc lại.

Theo số liệu của Hội đồng Vàng Thế giới, hiện Tây Ban Nha đang nắm giữ khoảng 281 tấn vàng, được phân bổ giữa Ngân hàng Trung ương và các kho lưu ký tại Mỹ, Anh và Thụy Sĩ.

Lượng vàng này không liên quan đến số vàng từng chuyển sang Liên Xô, mà là kết quả của nhiều thập kỷ điều hành chính sách tiền tệ, tiến trình hội nhập châu Âu và hoạt động quản lý tài sản trong khuôn khổ Hệ thống tiền tệ Eurosystem.