2 làng nghề trăm năm tuổi của Việt Nam được quốc tế vinh danh "Làng thủ công thế giới"

[Cupcake01]

Tháng 1/2026, Hội đồng Thủ công thế giới (World Crafts Council - WCC) chính thức công nhận hai làng nghề truyền thống Sơn Đồng và Chuyên Mỹ của Hà Nội là "Làng thủ công thế giới".

Làng nghề Sơn Đông với hơn 800 năm hình thành và phát triển, Sơn Đồng (Hà Nội) được xem là cái nôi của nghề tạc tượng, sơn son thếp vàng và chế tác đồ thờ thủ công mỹ nghệ.

Nằm cách trung tâm Thủ đô khoảng 20km về phía Tây, Sơn Đồng từ lâu đã nổi danh là "thiên đường" của những pho tượng Phật, tượng Thánh, hoành phi, câu đối, cửa võng… mang đậm giá trị văn hóa tâm linh.

Hiện nay, trong hơn 250 hộ dân của làng, có tới trên 80% số hộ gắn bó với nghề, với hơn 1.000 thợ lành nghề và nhiều nghệ nhân tài hoa. Từ những khối gỗ vô tri, qua bàn tay khéo léo của người thợ, các tác phẩm như Đức Thánh Trần, Phật A Di Đà, Phật Thích Ca, Phật Bà nghìn tay nghìn mắt, tượng La Hán hay kiệu bát cống… hiện lên sống động, có hồn.

Đặc biệt, nhiều công trình, di tích gắn với dấu mốc 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội đều in đậm dấu ấn nghệ nhân Sơn Đồng như Văn Miếu – Quốc Tử Giám, cầu Thê Húc, Khuê Văn Các, chùa Một Cột, đền Ngọc Sơn… Sản phẩm của làng hiện chiếm hơn 50% thị phần tượng và đồ thờ sơn son thếp vàng trên cả nước, đồng thời được xuất khẩu sang nhiều quốc gia.
Cái nôi của nghề khảm trai, sơn mài xà cừ

Nếu Sơn Đồng nổi tiếng với tượng gỗ và đồ thờ tâm linh, thì Chuyên Mỹ (Hà Nội) lại được biết đến là cái nôi của nghề khảm trai, sơn mài xà cừ có lịch sử từ thế kỷ XI–XIII. Theo phả đình làng Chuôn Ngọ, ông tổ nghề là Trương Công Thành – vị tướng tài dưới triều Lý Thường Kiệt. Từ những mảnh vỏ trai, vỏ ốc nhặt bên bờ suối, ông đã sáng tạo nên những họa tiết hoa văn sinh động, đặt nền móng cho nghề khảm trai phát triển rực rỡ suốt hàng nghìn năm.

Khảm trai không đơn thuần là đục đẽo, lắp ghép, mà là hành trình nghệ thuật đòi hỏi sự kiên trì, tinh xảo. Người thợ phải tìm kiếm nguyên liệu từ nhiều địa phương trong nước, thậm chí nhập khẩu từ nước ngoài. Trai ngọc môi vàng với lớp xà cừ dày, óng ánh sắc cầu vồng hay ốc đỏ quý hiếm thường được lựa chọn để tạo nên những chi tiết sang trọng, tinh tế.

Từ hoành phi, câu đối, sập gụ, tủ chè đến các bức tranh "tùng – cúc – trúc – mai", tích truyện Tam Quốc, ngày nay nghệ nhân Chuyên Mỹ còn sáng tạo nhiều tác phẩm phong cảnh, chân dung, tranh nghệ thuật hiện đại, đáp ứng thị hiếu đa dạng. Sản phẩm đã có mặt tại nhiều thị trường như Anh, Nga, Mỹ, Hà Lan, Nhật Bản…

Để hoàn thiện một sản phẩm khảm trai, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ, trong đó công đoạn "cẩn xà cừ" – đục gỗ theo nét vẽ rồi gắn từng mảnh trai – được xem là linh hồn của tác phẩm. Từ những mảnh vỏ vô tri, qua bàn tay tài hoa, các nghệ nhân đã thổi vào đó giá trị văn hóa và chiều sâu thẩm mỹ.
Từ danh hiệu toàn cầu đến chiến lược dài hạn

Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, hiện Thủ đô có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 337 làng nghề truyền thống đã được công nhận. Việc các làng nghề tiêu biểu được WCC ghi danh không chỉ góp phần định vị thương hiệu thủ công Hà Nội trên bản đồ sáng tạo toàn cầu, mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch, xuất khẩu và công nghiệp văn hóa.

Tuy nhiên, danh hiệu "Làng thủ công thế giới" được đánh giá lại định kỳ 4 năm/lần, đòi hỏi các làng nghề phải liên tục đổi mới, sáng tạo và duy trì tiêu chí khắt khe về chất lượng, tính cộng đồng, bảo tồn di sản. Thành phố Hà Nội đang xây dựng Đề án bảo tồn, phát triển làng nghề giai đoạn 2025–2030, tầm nhìn 2050, với các giải pháp đồng bộ từ hỗ trợ tín dụng, xúc tiến thương mại, chuyển đổi số đến đào tạo thế hệ trẻ.

Từ những làng nghề nghìn năm tuổi, Sơn Đồng và Chuyên Mỹ hôm nay không chỉ kể câu chuyện gìn giữ di sản, mà còn cho thấy khát vọng vươn xa. Khi truyền thống song hành cùng sáng tạo, thủ công mỹ nghệ Hà Nội đang từng bước trở thành "đại sứ văn hóa" trên trường quốc tế, mở ra tương lai mới cho làng nghề Thủ đô.