Huyền thoại opera thế giới José van Dam vừa qua đời

[PinaColada]

José van Dam không chỉ là một giọng ca đoạt nhiều giải thưởng cao quý mà còn được giới mộ điệu tôn vinh là một trong những tượng đài lớn nhất của làng nhạc cổ điển thế giới. Sự ra đi của ông để lại niềm tiếc thương sâu sắc cho cộng đồng opera quốc tế.

Nam danh ca opera người Bỉ José van Dam, người từng giành nhiều giải thưởng danh giá và đóng đinh tên tuổi với vai diễn chính trong kiệt tác Saint François d’Assise của Olivier Messiaen, đã qua đời ở tuổi 85. Thông tin được Viện Âm nhạc Hoàng gia Bỉ công bố ngày 19/2.

Vai diễn trong kiệt tác Saint François d’Assise không chỉ khẳng định kỹ thuật điêu luyện mà còn cho thấy tư duy nghệ thuật bậc thầy của nam nghệ sĩ quá cố.

Bà Natsumi Krischer, đại diện Học viện Âm nhạc Queen Elisabeth (Bỉ), cho biết người nghệ sĩ tài hoa đã trút hơi thở cuối cùng vào hôm 17/2 tại Croatia. Ông chính là người đặt nền móng cho khoa Thanh nhạc của Học viện vào năm 2004 và giữ cương vị giáo sư tại đây.


Nam danh ca opera người Bỉ Jose van Dam, người từng đoạt nhiều giải thưởng cao quý và là chủ nhân vai diễn chính trong kiệt tác “Saint François d’Assise” của Messiaen, đã qua đời ở tuổi 85. (Nguồn: ABCnews)
Từ cậu bé Brussels đến ngôi sao toàn cầu
Sinh ngày 25/8/1940 tại Brussels với tên khai sinh là Joseph van Damme, ông theo học tại Nhạc viện Hoàng gia Brussels. Nghệ danh José van Dam chính thức được ông sử dụng từ buổi ra mắt vào năm 1960 với vai Don Basilio trong vở Người thợ cạo thành Seville (Rossini) tại Nhà hát Opéra Royal de Wallonie-Liège.

Sự nghiệp của ông thăng hoa rực rỡ khi lần đầu xuất hiện tại Nhà hát Opera Paris hai năm sau đó. Đến cuối thập niên 60 và đầu thập niên 70, tên tuổi Van Dam tỏa sáng rực rỡ tại Nhà hát Deutsche Oper Berlin dưới sự dẫn dắt của nhạc trưởng Lorin Maazel, và đặc biệt là màn trình diễn kinh điển tại Liên hoan Phục sinh Salzburg năm 1971 cùng huyền thoại Herbert von Karajan.

Đỉnh cao của những vai diễn để đời
Trong thập niên 70, José van Dam liên tục chinh phục các “thánh đường” nghệ thuật thế giới như La Scala (Milan), Covent Garden (London) và Metropolitan Opera (New York). Ông đặc biệt được giới phê bình tán dương qua các vai diễn nặng ký trong các tác phẩm của Verdi, Mozart, Wagner và Mussorgsky.

Chia sẻ về bí quyết giữ gìn giọng hát, ông từng tâm sự trên Tạp chí Opera (2010):

“Trước khi nhận một vai diễn mới, tôi luôn nghiên cứu kỹ âm vực (tessitura). Ở tuổi 20, tôi thiên về giọng bass, nhưng nhờ rèn luyện kiên trì, quãng giọng của tôi đã mở rộng về cả hai đầu, đặc biệt là các nốt cao. Tôi chưa bao giờ gặp khó khăn về kỹ thuật thanh nhạc, nhưng tôi luôn cực kỳ cẩn trọng”.

Từ thánh đường Opera đến dấu ấn điện ảnh
Dù nổi danh trên sân khấu opera, Van Dam từng chia sẻ sự ưu tiên dành cho các buổi hòa nhạc (concert) vì ở đó ông được là chính mình. “Khi diễn trên sân khấu, tôi là Figaro hay Don Giovanni, chứ không phải José van Dam”, ông chia sẻ năm 1981.

Dấu ấn chói lọi nhất trong sự nghiệp của José van Dam chính là việc khai sinh vai diễn trong kiệt tác Saint François d’Assise tại Paris vào năm 1983. Cây bút phê bình John Rockwell của tờ The New York Times từng hết lời ca ngợi màn trình diễn này là “một sự mẫu mực cả về kỹ thuật lẫn tư duy diễn giải”.

Sau khi chính thức giã biệt sân khấu opera vào năm 2010 với vở Don Quichotte tại quê nhà Brussels, José van Dam để lại một di sản đồ sộ với 10 đề cử và 3 lần đoạt giải Grammy.

Các giải thưởng danh giá này ghi dấu sự cộng tác giữa ông và các nhạc trưởng bậc thầy: từ bản thu thanh nhạc của Ravel (1984) cùng nhạc trưởng Pierre Boulez, đến các vở opera kinh điển của Strauss (1992) và Wagner (1997) cùng nhạc trưởng Georg Solti.

Không chỉ tỏa sáng trên sân khấu, ông còn lấn sân điện ảnh đầy ấn tượng với vai diễn trong phim Don Giovanni (1979) và tác phẩm từng nhận đề cử Oscar The Music Teacher (1988).

VietBF@ sưu tập