Tình thế đơn thương độc mã của Iran trước sức ép từ Mỹ

[goodidea]

Iran đang gần như đơn độc đối phó sức ép quân sự ngày càng tăng từ Mỹ, khi các đối tác chiến lược của họ khó sẵn sàng đối đầu trực tiếp với Washington.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đặt ra thời hạn 10-15 ngày để Iran đạt được thỏa thuận hạt nhân, nếu không sẽ phải đối mặt với "những điều thực sự tồi tệ", khi Lầu Năm Góc điều động lực lượng hải quân, không quân hùng hậu tới các khu vực gần Iran, sẵn sàng thực hiện lệnh không kích bất cứ lúc nào.

'Lưỡi gươm' Mỹ sẵn sàng rút khỏi vỏ

Với khoảng 15 chiến hạm, trong đó có hai nhóm tác chiến tàu sân bay, cùng hơn 60 chiến đấu cơ các loại đang tập trung ở Trung Đông, quân đội Mỹ có thể tiến hành những cuộc không kích trong nhiều tuần, thay vì một cuộc tấn công chớp nhoáng như chiến dịch Búa Đêm hồi tháng 6/2025 nhắm vào các cơ sở hạt nhân của Iran.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ được cho là đang cân nhắc tiến hành đòn tấn công quân sự hạn chế để buộc Iran đáp ứng các yêu cầu về thỏa thuận hạt nhân. Đây sẽ không phải là cuộc tập kích tổng lực có thể châm ngòi cho đòn trả đũa quy mô lớn từ Tehran.

Giữa lúc Mỹ tăng cường sức ép lên Tehran, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 21/2 tuyên bố đất nước của ông sẽ không khuất phục trước áp lực từ các cường quốc thế giới. Iran cũng đang tìm cách phô diễn sức mạnh quân sự hết mức có thể, cũng như tìm kiếm sự ủng hộ và hậu thuẫn từ các đối tác lớn, nổi bật là Nga và Trung Quốc.

Iran trong nhiều năm qua đã nỗ lực xây dựng mối quan hệ quân sự chặt chẽ hơn với Trung Quốc và Nga. Hình ảnh vệ tinh cho thấy Iran đang tìm cách xây dựng lại kho tên lửa, hệ thống phòng không và các năng lực khác với sự giúp đỡ từ các đối tác này, sau khi chúng bị tàn phá trong cuộc chiến 12 ngày với Israel và Mỹ hồi tháng 6/2025.

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng mức độ ủng hộ mà Moskva và Bắc Kinh dành cho Tehran hiện chỉ dừng ở mức độ biểu tượng, và hai cường quốc này khó có thể cung cấp hỗ trợ quân sự trực tiếp nếu Tổng thống Trump ra lệnh tấn công Iran, theo David S. Cloud, nhà phân tích của WSJ.

Iran và Nga tuần trước tiến hành cuộc tập trận hải quân chung quy mô nhỏ tại Vịnh Oman. Theo truyền thông nhà nước Iran, một cuộc tập trận có sự tham gia của các tàu đến từ Trung Quốc, Nga và Iran dự kiến sớm diễn ra tại Eo biển Hormuz, nhưng các hoạt động này chủ yếu mang tính biểu tượng.


Tàu sân bay USS Gerald Ford tại Gibraltar, lãnh thổ hải ngoại của Anh, trong ảnh đăng ngày 20/2. Ảnh: AFP

Khi ông Trump rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran trong nhiệm kỳ đầu tiên, Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei đã công khai ủng hộ quan hệ chặt chẽ hơn với Nga và Trung Quốc. "Chúng ta nên nhìn về phía Đông, chứ không phải phía Tây", ông nói năm 2018.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) coi Nga là nhà cung cấp vũ khí tiên tiến tiềm năng và Trung Quốc là nguồn cung công nghệ. Tuy nhiên, chính sách này mang lại ít lợi ích hơn so với mong đợi.

"Người Iran phàn nàn về điều đó. Họ muốn Trung Quốc và Nga làm nhiều hơn, nhưng họ cũng không còn lựa chọn nào khác ngoài việc giữ mối quan hệ với hai nước này vì không có phương án thay thế tốt hơn", Ali Vaez, chuyên gia về Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), cho hay.

Phía Đông ngoảnh mặt

Trong cuộc xung đột của Iran hồi tháng 6 năm ngoái, cả Nga và Trung Quốc chỉ dừng lại ở việc lên án bằng lời nói đối với vụ không kích của Washington vào các cơ sở hạt nhân của Tehran. Họ không cung cấp hỗ trợ tài chính, vật chất hay quân sự nào cho Tehran.

"Mối quan hệ này hoàn toàn theo chủ nghĩa hòa bình và họ không muốn dính líu vào cuộc chiến của nhau".

Alexander Gaboyev, Giám đốc Trung tâm Carnegie về các vấn đề Nga và Á-Âu

Danny Citrinowicz, cựu quan chức tình báo quân đội Israel, nhận định Trung Quốc và Nga không muốn đánh đổi lợi ích quốc gia khi đối đầu với Mỹ để ủng hộ Iran. "Họ hy vọng chính quyền Iran không sụp đổ, nhưng chắc chắn sẽ không ra mặt đối đầu quân sự với Mỹ", ông Gaboyev nói.

Đối với Bắc Kinh, việc nghiêng quá nhiều về phía Tehran một cách công khai sẽ tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến mối quan hệ quan trọng với ông Trump, người dự kiến đến Trung Quốc vào tháng 3 để gặp Chủ tịch Tập Cận Bình.

Trung Quốc là khách hàng dầu mỏ lớn nhất của Iran và là thị trường quan trọng giúp nền kinh tế bị trừng phạt nặng nề của nước này không bị sụp đổ. Nhưng Bắc Kinh lo ngại việc liên kết quá chặt chẽ với Iran cũng có thể gây nguy hiểm cho các mối quan hệ của họ tại vùng Vịnh, theo Cloud.

Mặc dù đôi khi Trung Quốc lên tiếng về các cuộc xung đột trong khu vực, họ thường cố gắng tỏ ra trung lập để bảo vệ lợi ích của mình. Nước này trong nhiều năm qua đã mở rộng quan hệ với Arab Saudi và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), hai đối thủ khu vực mà Iran đã xung đột trong nhiều năm.

Một cuộc chiến tranh khu vực lan rộng sẽ gây nguy hiểm cho việc nhập khẩu dầu của Trung Quốc từ các quốc gia đó, vì vậy Bắc Kinh muốn làm dịu xung đột chứ không phải thổi bùng nó lên.

Hồi giữa tháng 2, truyền thông nhà nước Iran đăng một video ghi lại chi tiết từ trên không về Căn cứ Không quân Muwaffaq Salti ở Zarqa, miền bắc Jordan. Đoạn video này đi kèm với những lời đe dọa công khai về việc nhắm mục tiêu và san phẳng căn cứ trong trường hợp nổ ra một "cuộc chiến tranh toàn diện".

Một số quan chức Iran đã công khai kêu gọi trên mạng xã hội về việc "chuẩn bị chiếm giữ căn cứ quân sự Jordan và bắt sống lính Mỹ" sau khi giáng đòn tấn công bằng tên lửa vào cơ sở này.

Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh sau đó đã lên tiếng nhấn mạnh Bắc Kinh phản đối việc sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, đồng thời nêu bật sự cần thiết phải tôn trọng chủ quyền và an ninh của các quốc gia, phù hợp với luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên Hợp Quốc.

Trung Quốc cũng kêu gọi hạ nhiệt căng thẳng, thúc giục tất cả các bên thực hiện những hành động góp phần mang lại hòa bình và ổn định ở Trung Đông, đồng thời tránh để tình hình leo thang vượt tầm kiểm soát và đẩy toàn bộ khu vực vào một cuộc xung đột toàn diện.

Theo phân tích từ Viện Brookings, Moskva cũng có những vấn đề ưu tiên hơn việc giúp đỡ Tehran. Nhà phân tích Cloud cho rằng Nga không muốn làm mất lòng ông Trump và đẩy Mỹ xích lại gần hơn với Ukraine.

Viện Brookings nhận định Tổng thống Nga Vladimir Putin khó có khả năng can thiệp trực tiếp cho Tehran trong tình thế khẩn cấp, bởi Moskva không có đủ lợi ích chiến lược tại Iran để sẵn sàng gây chiến với Mỹ.

Chỗ dựa từ lực lượng ủy nhiệm

Khi không thể trông đợi nhiều vào hỗ trợ từ Nga và Trung Quốc, giới quan sát cho rằng Iran có thể dựa vào các lực lượng dân quân được họ hậu thuẫn tại Trung Đông.

"Iran có thể hành động thông qua các lực lượng ủy nhiệm để làm tăng cái giá phải trả cho bất kỳ chiến dịch quân sự nào của Mỹ", Colin P. Clarke, giám đốc điều hành công ty tư vấn và tình báo có tên Trung tâm Soufan tại New York, nhận định.

Giới tình báo và chống khủng bố cảnh báo Tehran có thể huy động lực lượng Houthi ở Yemen nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền phương Tây tại Biển Đỏ. Cũng có những lo ngại ở châu Âu rằng các thành viên Hezbollah, Al Qaeda hay các nhóm khác có thể được lệnh tấn công căn cứ hoặc đại sứ quán Mỹ.

"Nếu chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran được coi là mang tính sống còn đối với Lãnh tụ tối cao và các thành viên cấp cao nhất của IRGC, tôi dự đoán Tehran sẽ ra lệnh tấn công ở nước ngoài, bao gồm cả châu Âu", Clarke nói.

Dù các lực lượng ủy nhiệm của Iran trong khu vực, gồm Hamas, Hezbollah, Houthi, đã bị suy yếu trong năm qua, họ vẫn là mối đe dọa tiềm ẩn đối với công dân và lợi ích của Mỹ, đặc biệt tại Trung Đông, theo các quan chức Mỹ và phương Tây.

Jack Reed, thượng nghị sĩ Dân chủ đứng đầu Ủy ban Quân vụ Thượng viện, cuối tuần trước cảnh báo chính quyền ông Trump về những rủi ro nếu tấn công Iran trong những ngày tới.

"Các cuộc không kích nhằm vào Iran có nguy cơ châm ngòi một cuộc chiến khu vực rộng lớn hơn, đẩy lực lượng Mỹ tại Trung Đông vào nguy hiểm và gây bất ổn thị trường toàn cầu theo cách gây tổn hại tới người dân Mỹ", Reed nói.

VietBF@sưu tập