Quỹ từ thiện mờ ám

[S9g*]

Từ thiện là một việc làm đầy nhân ái, xuất phát từ trái tim với lòng thương cảm muốn giúp đỡ người khác mỗi khi họ gặp khó khăn, hoặc rơi vào cảnh hiểm nghèo trong cuộc sống.

Từ thiện là một việc làm tự nguyện, không vì lợi ích riêng tư nên được cho là một hành vi đạo đức, có tính nhân đạo, nặng tình người. Và đó cũng là những đức tính cần thiết trong các tôn giáo như Kitô giáo, Phật giáo,… nơi mà các giáo dân đều được khuyến khích, ủng hộ để làm việc thiện.

Bên cạnh những tấm lòng thật thà, nhân ái, đôi khi lại xuất hiện những người tinh ranh, khôn khéo kêu gọi lòng từ thiện để trục lợi, hoặc giả mạo quỹ từ thiện để lừa đảo thiên hạ. Đặc biệt, khi kỹ thuật thông tin đang trên đà tiến bộ mạnh mẽ thì sự lừa đảo kiểu này trong xã hội ngày càng thấy gia tăng đáng kể.

(Minh họa)

Người ta thường đưa lên mạng, trang báo những hình ảnh thương tâm do thiên tai, dịch bệnh, người tật nguyền, bị tai nạn bất hạnh, ngặt nghèo để gợi ra lòng thương xót. Những kẻ xấu dựa vào lòng bác ái, vị tha, dễ gây xúc động trước những hoàn cảnh đáng thương, để lên tiếng kêu gọi đóng góp vào quỹ từ thiện, xong rồi giở trò chiếm đoạt hay biển thủ làm của riêng. Nhiều nhà hảo tâm đã động lòng trắc ẩn, không ngần ngại cho đi mà không biết rằng đã cho lầm chỗ, lầm người.

Khi thảm họa xảy ra, người ta thường đối mặt với những nỗi khủng hoảng đang đe dọa đến tính mạng nên rất cần đến sự cứu trợ. Mọi người trong cộng đồng xã hội đều có thể tham gia giúp đỡ và ủng hộ qua các hoạt động từ thiện.

Các quỹ từ thiện có trách nhiệm bảo đảm và hỗ trợ việc tiếp nhận sự đóng góp tiền và phẩm vật để đem ra phân phối, cũng như sử dụng nguồn tiền một cách công khai, minh bạch.

Nhưng không phải quỹ từ thiện nào cũng làm đúng theo trách nhiệm như vậy. Trong đó có ông Andrew Đỗ (người Mỹ gốc Việt, 62 tuổi), một luật sư, một chính trị gia từng là thành viên của Hội Đồng Giám Sát Quận Cam (Orange County, California) từ năm 2015 – 2024, đã bị tố cáo, đem ra xét xử và cuối cùng nhận về tội hối lộ, biển thủ quỹ cứu trợ và phải vào tù.

Ông Andrew Đỗ đối mặt với nhiều sự có tranh cãi liên quan đến hành vi tham nhũng trong suốt sự nghiệp chính trị của mình. Ông bị tố cáo đã nhận tiền hối lộ khoảng 550,000 USD để chuyển giao hơn 10 triệu USD tiền cứu trợ của chính phủ liên bang trong thời kỳ đại dịch COVID-19, đến hội Việt Mỹ (Viet America Society), một tổ chức bất vụ lợi do con gái của ông là Rhiannon Đỗ, 23 tuổi, trực tiếp điều hành, mà không cần qua bỏ phiếu công khai, không nêu ra tên tổ chức, không tiết lộ mối liên hệ gia đình. Ông Andrew Đỗ đã biển thủ một phần tiền để mua nhà cho con gái và sửa sang lại tư gia của ông. Phần tiền này, đúng ra là phải đem vào sử dụng để cung cấp thực phẩm cho người cao tuổi neo đơn, gặp khó khăn trong mùa dịch bệnh và xây dựng Đài Tưởng Niệm Chiến Tranh Việt Nam (Vietnam War Memorial) tại công viên Mile Square (nay vẫn chưa hoàn tất).

Ông Andrew Đỗ, ảnh chụp năm 2018 tại Mile Square Park. (Ảnh: Facebook “Andrew Do”)

Chính quyền Quận Cam đã đệ đơn kiện và sau đó FBI cho đột kích để điều tra nhà cô Rhiannon Đỗ. Sau cùng, với đầy đủ bằng chứng buộc tội, ông Andrew Đỗ đã nhìn nhận tội và xin từ chức vào ngày 22/10/2024.

Vào ngày 09 tháng Sáu năm 2025, ông Andrew Đỗ đã bị kết án 5 năm tù vì tội nhận hối lộ và biển thủ ngân sách của Quận Cam.

Sau vụ án của ông Andrew Đỗ, cư dân Quận Cam đang thắc mắc về cô con gái út Rhiannon Đỗ vừa tốt nghiệp trường Luật UC Irvine, có được chấp thuận trở thành luật sư? Để trở thành luật sư hành nghề tại California, cô Rhiannon Đỗ phải đậu kỳ thi luật cũng như bài đánh giá của luật sư đoàn xem cô có "tư cách đạo đức" tốt hay không.

"Gian lận tài chính" là một trong những vấn đề hàng đầu mà luật sư đoàn tiểu bang xem xét rất kỹ trong quá trình đánh giá ứng viên trước khi chính thức được cấp bằng.

Luật sư Martin Estrada nhận xét: "Ông Andrew Đỗ làm ngược lại với Robin Hood là một người anh hùng hiệp nghĩa, lấy của người giàu chia cho người nghèo". Những kẻ đồng lõa đã giúp cho ông Andrew Đỗ lấy cắp tiền của người nghèo để tiêu xài cho chính bản thân mình, một hành vi tồi tệ của những kẻ lạm quyền, gian xảo, tham lam đã làm cho người dân bị mất lòng tin vào chính quyền và những quỹ từ thiện.

Những người lợi dụng các hoạt động từ thiện để đưa ra thông tin gian dối, mạo danh các cơ quan chức năng hay các tổ chức An Sinh Xã Hội để nhận tiền, vật phẩm cứu trợ, hòng chiếm đoạt làm của riêng. Những hành vi phạm tội này sẽ bị xử lý theo tội phạm hình sự lừa đảo và chiếm đoạt tài sản.

Lừa đảo bằng cách kêu gọi lòng từ thiện thường xảy ra khắp nơi, ngày càng tăng, với nhiều thủ đoạn tinh vi, mới mẻ, khôn khéo khó lường. Vì thế, những nhà hảo tâm có tấm lòng nhân từ, thương người nên cẩn thận lựa chọn ra các quỹ từ thiện, các cơ quan đoàn thể có uy tín hoặc có giới chức thẩm quyền xác nhận.

Trên thế giới, những cơ quan có ngân sách từ thiện khổng lồ, viện trợ giúp đỡ cho tất cả các nước, đặc biệt chú trọng đến các nước kém phát triển. Đây là những tổ chức từ thiện bất vụ lợi tốt nhất trên thế giới, với sự đóng góp và quán xuyến minh bạch, mang sứ mạng cao cả, với những dự án nhân đạo, hỗ trợ xây dựng cuộc sống tốt lành cho tất cả các quốc gia:

- Hội Hồng Thập Tự – Red Cross

- Hội Cao Ủy Tỵ Nạn Liên Hiệp Quốc – United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR)

- Hội Bác Sĩ không biên giới – Doctors Without Borders

- Quỹ UNICEF

- Quỹ Bill và Linda Gates (Tỷ phú Warren Buffett cũng tham gia hội đồng quản trị của quỹ này với phần lớn tài sản của ông)

- Quỹ Welcome, Ford, J. Paul Getty, Johnson,…

Bên cạnh những cơ quan từ thiện độc lập có quy mô lớn, thường có những tổ chức "nhỏ" được thành lập ra và tự sử dụng nguồn ngân sách từ những khoản đóng góp của các nhà hảo tâm. Như nhiều người gởi tiền cho hội từ thiện để giúp đỡ những trẻ con ở các nước nghèo khổ, chậm tiến. Khi họ được gởi biên lai chứng nhận số tiền ủng hộ với lời cám ơn, thì mới để ý có những dòng chữ nhỏ tí teo bên góc, ghi chú: phần tiền trích ra dành để "trả lương cho ban điều hành quản trị" và phần còn lại thật "bé bỏng" khoảng 5%–10% dành cho các đứa trẻ nghèo đói ở thế giới thứ ba. Điều này đã khiến cho các nhà hảo tâm cảm thấy buồn bã, thất vọng vì nhận ra rằng, kiểu từ thiện đã được "thương mại hóa" nên những quỹ này đã lần lượt "biến mất" theo thời gian.

Trước kia, ở Hoa Kỳ và Canada, trong các khu chợ, các quán hàng, cửa tiệm, thường thấy để những hộp đựng tiền từ thiện với những tên đề như: Hội Nghiên cứu Ung thư, Bệnh viện nhi đồng, Hội những người Khuyết tật,… Nhiều người có thắc mắc, liệu rằng, "những món tiền này có đưa đến tay người cần giúp đỡ hay vào túi người chủ tiệm?" Sau này, những "hộp từ thiện" và ngay cả những nhóm người đại diện các hội đoàn bưng các "thùng từ thiện đi quyên góp tiền mặt" cũng dần dần bị tan biến vì chẳng còn ai tin tưởng nữa.

Hiện nay, mong rằng mọi người nên cảnh giác với việc kêu gọi từ thiện trên mạng, nhất là đối với những người cao niên. Có người ủng hộ một hội thiện nguyện, chỉ hứa cho một lần nhưng sau đó, hội này vẫn tiếp tục "tự nhiên như máy" đều đặn rút tiền mỗi tháng qua thẻ tín dụng của họ.

Ở Việt Nam, còn có những than phiền về nạn "hối lộ và điếu đóm". Thí dụ như người đứng ra giúp làm giấy tờ, ghi danh để "nộp đơn" xin cứu trợ cho những thương phế binh, người khuyết tật,… gởi đến các hội đoàn và quỹ từ thiện rồi trích ra lấy công, gọi là tiền "ăn hoa hồng". Sau cùng, phần tiền đến tay những người đáng thương đã bị cắt xén rất nhiều. Tệ hại hơn, có người còn lợi dụng đưa ra "danh sách ma" để lừa lấy tiền của các quỹ từ thiện trong và ngoài nước.

Đi chợ ở Costco, Walmart, Safeway,… khi có chiến dịch gây quỹ, người thâu tiền cashier thường nhỏ nhẹ hỏi khách hàng có vui lòng tặng hội từ thiện (A) một ít tiền hay không? Tiền đó sẽ được đưa đến tận nơi, tận chốn. Đôi khi, công ty kinh doanh tài trợ còn cam kết sẽ ủng hộ gấp đôi, gấp ba số tiền đã quyên góp được.

Tin vào tình tương thân tương ái và sự minh bạch của quỹ từ thiện, sẽ làm cho những nhà hảo tâm, những mạnh thường quân ủng hộ, cảm thấy sự đóng góp của họ có ý nghĩa, có tác động lớn, có nhiều động lực khi kêu gọi "Lá lành đùm lá rách" và "Bầu ơi thương lấy bí cùng"!

(Tài liệu tham khảo: Justice.org; latimes.com; laist.com)