Ấm no và hòa bình trên toàn cầu: Lời giải cho câu hỏi khó

[Romano]

Thế giới đang chứng kiến một bức tranh tương phản rõ rệt. Số vụ xung đột và bạo lực tăng mạnh chưa từng thấy kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, kéo chi tiêu quân sự toàn cầu lên mức cao kỷ lục, chạm mốc gần 2.900 tỷ USD. Trong khi đó, nguồn ngân sách dành cho viện trợ quốc tế giảm đột ngột, bỏ lại phía sau hàng triệu người sống trong nạn đói dai dẳng, nhiều mục tiêu phát triển bền vững có nguy cơ bị bỏ lỡ.

Trong thông điệp kêu gọi thế giới giải trừ vũ khí và không phổ biến vũ khí hạt nhân mới đây, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cảnh báo “ước mơ hòa bình của nhân loại đang bị đe dọa”. Không phải ngẫu nhiên khi người đứng đầu Liên hợp quốc đưa ra lời cảnh báo nêu trên. Trên thực tế, mối đe dọa từ vũ khí hạt nhân ở mức cao đáng báo động, vũ khí cá nhân và vũ khí hạng nhẹ tràn lan, công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI) làm gia tăng sức tàn phá của các cuộc xung đột.

Theo báo cáo Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI) vừa công bố, chi tiêu quân sự toàn cầu đã tăng 11 năm liên tiếp, đạt gần 2.900 tỷ USD vào năm 2025, tương đương 2,5% GDP toàn cầu, đánh dấu mức tăng 41% chỉ trong vòng 10 năm.

Những con số biết nói nêu trên phản ánh một thực trạng đáng lo ngại: Bức tranh an ninh toàn cầu ngày càng phức tạp, trong khi các cơ chế kiểm soát vũ khí và giải trừ quân bị đa phương đối mặt nhiều thách thức. Tình trạng xung đột vũ trang, căng thẳng leo thang và xu hướng tái vũ trang là những nguyên nhân chính đẩy nhu cầu chi tiêu cho quốc phòng tăng cao, nhất là tại châu Âu và Trung Đông. Giới chuyên gia dự báo, chi tiêu quốc phòng của các nước vùng Vịnh có thể sẽ tăng mạnh lên đến 20% trong 3 năm tới, khi môi trường an ninh bất ổn của khu vực buộc các chính phủ tăng cường đầu tư củng cố năng lực phòng thủ.

Theo Liên hợp quốc, ngân sách dành cho chiến tranh đang lớn hơn gấp nhiều lần ngân sách dành cho phát triển bền vững và kiến tạo hòa bình. Thế giới cần khoảng 93 tỷ USD/ năm để chấm dứt nạn đói trên toàn cầu vào năm 2030 và 370 tỷ USD/ năm để cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cơ bản cho tất cả người dân ở các nước thu nhập thấp, trung bình thấp.

Đây chỉ là những con số nhỏ bé so với khoản ngân sách khổng lồ 2.900 tỷ USD chi cho quân sự năm 2025, nhưng lại mang lại ý nghĩa to lớn. Đó là cơ hội để hàng triệu người dân thoát khỏi nạn đói, trẻ em tại những nước nghèo được đến trường và tiêm chủng vaccine đầy đủ. Đó là chìa khóa quan trọng để thế giới đưa các Mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc (SDG) về đích đúng hạn vào năm 2030.

Lựa chọn giữa “vũ khí và bánh mì” là một câu hỏi khó, nhất là khi môi trường địa chính trị toàn cầu đang ngày càng phức tạp, nguy cơ bất ổn an ninh tăng cao. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, lời giải không nằm ở chỗ các nước chỉ được chọn một trong hai, mà còn là việc phân bổ nguồn lực hợp lý để giải quyết hàng loạt thách thức về đói nghèo, biến đổi khí hậu, dịch bệnh... Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nhấn mạnh, đã đến lúc các nước dồn sức kiến tạo hòa bình thay vì đầu tư cho chiến tranh. Chỉ khi đó, thế giới mới có thể duy trì môi trường an ninh ổn định và vững bước đến tương lai phát triển bền vững.