Trong tù giam cứu và tù cải tạo đón Tết khác nhau rất nhiều.
Tù cải tạo là đă có án, phân xuống trại tù để bắt đầu công cuộc lao động nặng nhọc mà người ta gọi là cải tạo. Trong trại cải tạo việc gặp gia đ́nh dễ dàng hơn, tù được tiếp xúc với không gian như ruộng, đồi , rừng núi sông suối,có khi c̣n được mua bán trực tiếp với dân bản xứ hoặc tự chọn mua đồ ở căng tin trại cải tạo. Cái Tết trại cải tạo có đông bạn tù, có thể được đánh bài hay uống rượu (rượu mua lậu của tù tự giác), có nơi c̣n mua được cả thuốc phiện để dùng nữa. Tù cải tạo c̣n đun nấu được, có nước sôi pha chè hay xào nấu món ăn.
Tù giam cứu là tù trong thời gian xét hỏi hay đă xét hỏi xong nhận cáo trạng chuẩn bị ra ṭa. Tù giam cứu cũng chia làm mấy loại, thường loại án không quan trọng th́ giam chung vài chục mống với nhau , gọi là buồng “chung”.
Loại án đặc biệt th́ giam ở xà lim, hai người một pḥng, có phạm nhân một ḿnh một pḥng.
Xà lim của cấp nào cũng chỉ khác nhau về cái cùm. Có xà lim cùm ở bên trong chôn liền với tường, có xà lim th́ không, công an muốn cùm họ mang suốt sắt, móng cùm, khóa đến cùm tại xà lim. Cùm gắn liền tường là loại cùm ác nhất, nó khiến phạm nhân chỉ biết nằm tại chỗ hoặc ngồi dậy là cùng.
Tết ở buồng “chung” có vài chục mống, 3 ngày Tết tù được trại cho ăn thịt lợn luộc, miến nấu với nước luộc thịt. Miếng thịt mỡ bằng nửa bao thuốc lá, c̣n miến do quá tŕnh nấu đến lúc chuyển vào buồng tù đă trương phềnh hút hết nước chỉ c̣n sợi miến không. Hôm 30 Tết tù ngồi đợi giao thừa, đêm đó là đêm duy nhất trong năm tù được thức khuya như vậy, có ǵ bỏ ra dùng đón giao thừa, sướng nhất là có nước chè nóng và thuốc lá kỳ công xoay sở được từ trước đó.
Như trong xà lim mà anh Cù Huy Hà Vũ ở bây giờ, Tết có khúc cá trôi kho, bát canh bí lơng bơng nấu, một hai miếng thịt gà công nghiệp bằng bao diêm. Nơi ấy tiêu chuẩn tươm hơn các trại tù khác, nhưng ngặt nỗi lại khắt khe về mặt nội quy. Như tù ở nơi khác có thể xoay sở kiếm chác tự nấu nướng, hay mua bán với tự giác được bao thuốc, gói chè , hớp rượu. Thế nên tưởng là sướng hóa ra lại là nơi khổ nhất, tù an ninh không có chuyện hối lộ cán bộ, móc ngoặc với tự giác như tù h́nh sự. Với tù quan trọng nhất là được ăn “tươi”, mà muốn ăn “tươi” nóng sốt th́ phải được đun nấu. Ngày Tết giá rét đồ ăn của trại mang đến buồng tù lạnh ngắt như đá, thịt đóng mỡ, ngụm canh lạnh buốt.
Buồn nhất là nhớ nhà, người trong tù nhất là những người đàn ông trụ cột trong gia đ́nh nỗi nhớ nhà mới cay đắng làm sao, người tù nhớ lại năm nao đưa con ḿnh đi chơi xuân, đứa nhỏ cơng trên vai, đứa lớn cầm tay đi chơi Tết. Tầm có con lớn như anh Hải Điếu Cày, anh Vũ c̣n đỡ chút, nhưng tầm như anh Ba Sài G̣n con nhỏ, nỗi xót xa mới da diết thấu đến tâm can.
Biết điều kiện sống trong tù mới thấy các anh là người can đảm, sự can đảm ở trong tù không phải là sự can đảm một lúc như kiểu người lính xông vào làn đạn, không phải là kiểu mà chú lính cứu hỏa lao vào biển lửa chữa cháy. Trong tù sự can đảm phải bền bỉ, v́ những thứ tấn công người tù không nhất thời như trận chiến, đám cháy, mà nó âm ỉ tấn công người tù hàng ngày, hàng giờ trong bữa ăn nguội lạnh thiếu chất hay trong đêm đông giá buốt thấu xương. Những người như anh Vũ, anh Ba, anh Điếu Cày đều có cuộc sống khá, anh Hải Điếu Cày từng qua bộ đội nhưng thời gian ấy cũng qua lâu rồi. Thế nhưng những người từng quen sống trong cảnh tương đối như các anh, ít lúc nào chịu khổ sở. Mà giờ các anh nằm trong tù thèm từng hơi thuốc, ngụm nước chè hay một miếng canh nóng bốc khói.
Hôm trước xem bài của Đông La, một gă nhà văn bồi bút hạng nặng đến nỗi thậm chí các đồng nghiệp ở hội nhà văn Việt Nam c̣n phải ghê tởm xa lánh. Tên Đông La này bới những bài báo của những tờ Công an, An ninh, Sài G̣n giải phóng… để xào xáo thành bài viết nhằm vào những chuyện gia đ́nh của anh Vũ. Thấy đời c̣n lắm kẻ đốn mạt quá.
Nhưng con người kia có cuộc sống khá giả, họ chấp nhập từ bỏ để chịu đựng cuộc sống kham khổ, thiếu thốn trong tù v́ niềm tin, v́ sự suy nghĩ mà họ thấy là đáng để hy sinh. Thế nhưng lại có kẻ chỉ v́ muốn thêm một miếng thịt, thêm dăm ba đồng như Đông La nhăm nhe rỉa rói họ để kiếm chút mồi như loại kền kền trên sa mạc.
Thế cho nên dù họ ở trong tù, là phạm nhân đấy nhưng những người như anh Vũ, anh Ba, anh Điếu và nhiều người khác nữa vẫn được đời nhắc đến một cách kính trọng. Loại như Đông La Nguyễn Huy Hùng đường đường là nhà văn, nhà báo chỉ làm cho thiên hạ thấy khinh bỉ v́ cái lương tâm táng tận đến cùng của loại bồi bút hèn mạt đó.
Chỉ c̣n ngày mai nữa qua đi, năm mới sẽ đến. Dẫu bọn bồi bút hôm nay núp được bóng kẻ mạnh để chà đạp một cách đê tiện lên h́nh ảnh những người anh hùng đă sa cơ đến đâu. Cá nhân tôi vẫn xin nói một điều, h́nh ảnh các anh luôn đẹp đẽ trong tôi.Và có khi c̣n cả trong muôn triệu người dân Việt có hiểu biết nữa.
Xin chúc các anh năm mới, quăng đường mới được an lành, giữ cho ḿnh sự tỉnh táo trước những cạm bẫy, chông gai giăng từng ngày, từng bước.
Hăy rủ bạn tù cùng hát những bài hát đón xuân. Những bài hát sẽ khích lệ tinh thần, át đi những ưu tư, nhớ nhung.
Năm mới chúc các anh sẽ gặp nhiều an lành, may mắn.
Người Buôn Gió
Theo: blog Người Buôn Gió
Tết trong tù với các anh
