Chuyện thời trẻ của hoa hậu xứ Mường

Từng được đưa vào cung đình Huế với danh nghĩa là mỹ nhân đem "tiến" vua Bảo Đại, làm nghiêng ngả bao quan Tây lẫn quan ta, hoa hậu xứ Mường Hà Thị Tẻo có cuộc đời ba chìm bảy nổi.

Có lẽ vì quá xúc động trước vẻ đẹp nguyên sơ, ngơ ngác của phụ nữ Mường (ở khắp Hòa Bình, Hà Tây cũ, Ninh Bình, Thanh Hóa, Sơn La...) nên trong thời gian cai trị của mình, người Pháp đã tổ chức tới 5 cuộc thi "Hoa hậu xứ Mường". Tuy nhiên, không có một hoa hậu xứ Mường nào lộng lẫy, thơ ngây và song hành cùng nhiều câu chuyện lịch sử quyến rũ, ám ảnh như Hà Thị Tẻo , "đăng quang" cách đây 76 năm. Bao nghệ sĩ đã lấy cảm hứng từ cuộc đời bà để sáng tác phim ảnh, tiểu thuyết.

Bà Tẻo từng được Chánh quan lang tỉnh Mường đưa vào cung đình Huế với danh nghĩa là mỹ nhân đem "tiến" vua Bảo Đại, từng làm ngỡ ngàng, đắm say bao vị quan người Pháp cai trị hay kinh lý xứ Mường. Rồi bà làm vợ của tri châu Lạc Sơn, con dâu của Chánh quan lang (quan đầu tỉnh, như chức Tuần phủ dưới xuôi) Hòa Bình. Song, cuộc đời bà sau khi chế độ nhà lang sụp đổ cũng lại thê thiết buồn đau đến khó tin.

Cô gái nghèo bị bán cho nhà quan

Cô Hà Thị Tẻo.

Hoa hậu Hà Thị Tẻo sinh năm 1917. Xứ Mường khi ấy là tên chung để gọi tỉnh Hòa Bình ngày nay và vùng phụ cận rộng lớn có người Mường sinh sống. Chính phủ bảo hộ Pháp lập tỉnh Hòa Bình đứng đầu là Chánh quan lang, dưới có Án sát rồi Hội đồng quan lang gồm 12 chức sắc địa phương (thổ lang người Mường). Bên trên có một viên công sứ Pháp "cầm trịch".

Vị Chánh quan lang tỉnh Mường lúc đó là Quách Vị, là dòng dõi quan lang lớn nhiều đời "ăn lộc" đất Mường Vang (huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình hiện nay), do "có công" đánh dẹp các cuộc nổi dậy chống lại người Pháp nên được cất nhắc đặc biệt. Hà Thị Tẻo được bố mẹ bán làm con nuôi Quách Vị. Bố Tẻo người Việt gốc Hoa, mẹ là người Việt ở Hà Nội. Nhiều tư liệu cho biết bố Tẻo nghiện thuốc phiện nên bán hết đàn con 4-5 đứa để lấy tiền phục dịch nàng tiên nâu, ả phù dung đàng điếm.Có người lại bảo ông là thương gia có tiếng ở Hà Nội, làm nghề buôn trâu mộng, chuyên đóng tàu chở trâu ra nước ngoài bán. Một lần, giữa trùng khơi, bão tố nổi lên, cả trăm con trâu đều xuống biển. Vỡ nợ, ông đi làm đầu bếp cho Quách Vị. Thấy cô con gái nhỏ Hà Thị Tẻo quá xinh đẹp, Quách Vị đem lòng cảm mến và mua làm con nuôi.

Anh Quách Công Phiếm, cháu đích tôn của bà Hà Thị Tẻo và chồng là ông Quách Hàm, hiện sống ở Mường Vang, còn giữ cuốn sổ ghi chép việc bán con đó. Anh nói: "Một em gái và một anh trai của bà nội tôi bị bán lên mạn Bắc Thái, Cao Bằng. Có bà Vinh ngoài 90 tuổi vẫn còn sống. Một bà nữa cũng lưu lạc mãi, sau này sang Pháp (bà Hà Thị Phúc) rồi về tạ thế ở Sài Gòn với một tâm trạng cực kỳ sầu tủi. Những người ấy đều đẹp lộng lẫy một thời, có người lấy ông đại tá, có người lấy ông lãnh đạo tỉnh, sau này con cái cũng thành đạt.

Riêng Hà Thị Tẻo sau khi làm con nuôi ông Quách Vị đã cải sang họ Quách của bố nuôi. Cô da trắng, mặt mũi thanh tú, dáng dong dỏng cao, tâm hồn nhạy cảm đặc biệt. Nhan sắc ấy giúp cô giành ngôi Hoa hậu xứ Mường năm 1933.

Làm điên đảo giới mày râu

Lớn lên, cô Tẻo yêu và sống như vợ chồng với con trai của chính bố nuôi mình trước khi có đám cưới. Dường như cô và Quách Hàm (con trai Quách Vị) quyết tâm đẩy ông quan đầu tỉnh Quách Vị vào cái thế sự đã rồi để được là vợ chồng.

Quách Hàm hào hoa phong nhã, lại là con trai trưởng của bà vợ cả. Theo tập tục, đó sẽ là người thừa kế chính thức dòng lang, bổng lộc, gia tài của Quách Vị. Anh ta từng về Hà Nội học trường Tây, nói tiếng Pháp nhanh hơn tiếng Mường, học đủ cả văn cả võ, ăn đồ Tây, mặc quần áo Tây, để ria con kiến. Mới ngoài 20 tuổi, Quách Hàm đã được bổ làm Tri châu Lạc Sơn, và hy vọng có ngày thay bố làm Chánh lang.

Giai nhân Tẻo bên chiếc xe hơi.

Còn giai nhân Quách Thị Tẻo sau khi đăng quang hoa hậu càng trở nên nhuận sắc bởi son phấn mà các bà đầm tặng, cùng những bộ trang phục vừa Mường vừa Pháp. Tri châu Lạc Sơn Quách Hàm từ ngày đầu mày cuối mắt với Tẻo thì rất năng ra tỉnh thăm cha, bỏ bê cả công việc. Lúc đầu Hàm và Tẻo đi chơi với nhau, rồi Tẻo lên thăm Hàm, rồi họ sống với nhau mặn nồng như vợ chồng. Quan Chánh lang Quách Vị biết tin đã nổi đóa vác ba toong toan nện gãy chân thằng con trai “đổ đốn”, nhưng việc ngăn cản tình yêu khi họ đã nếm mật ngọt từ nhau rồi chẳng khác gì đổ thêm dầu vào lửa. Đám cưới được tổ chức trong nỗi tím ruột bầm gan của người cha. Hoa hậu xứ Mường 19 tuổi trở thành vợ thứ tư của quan Tri châu hơn mình 14 tuổi.

Nhiều người cho rằng, quá đau đớn vì đám cưới trên nên sau này, nhân vụ cãi nhau với quan Công sứ Móclơva mới lên nhậm chức ở Hòa Bình, ông Quách Vị đã liều lĩnh văng tục, rồi bỏ về Đồi Thung mai danh ẩn tích cho đến cuối đời. Cuối đời, ông Vị vẫn không tha thứ cho con trai.

Cô Tẻo và chồng.

Mặc lời ra tiếng vào, cô Tẻo vẫn đẹp lồng lộng, đến mức làm cho em chồng là lang Quách Lu mê đến điên dại. Nhiều tư liệu cho thấy, mâu thuẫn anh em Hàm - Lu cực kỳ gay gắt, đến mức ông Vị phải cho họ ở riêng ra, mỗi người “hưởng lộc” một cõi thật xa nhau. Quách Lu mặt lạnh như găngxtơ, đi ghệt, ống quần bó chặt như khúc giò lụa, tướng võ quan dữ dằn, ăn chơi trác táng khét tiếng, và cũng khét tiếng phong tình với ít nhất 17 người vợ. Anh ta từng vác súng đuổi đòi bắn chết anh trai. Có lần Lu đuổi Hàm về tận tư dinh. Hàm cùng đường, phải chui vào trốn trong cái Mường rộng thùng thình trắng toát của vợ, lúc đó đang mang bầu. Sững sờ trước vẻ đẹp của chị dâu, Quách Lu chẳng nhớ gì đến ông anh nữa, xách súng lặng lẽ xuống thang gác bỏ đi...

Quách Hàm và Quách Thị Tẻo sống với nhau trong nhung lụa tột cùng. Các quan thầy người Pháp thường hôn tay, ôm hôn Tẻo rất lâu mỗi lúc có dịp gặp. Nhiều bức ảnh gia đình còn giữ được đến hôm nay cho thấy, trong các cuộc tiếp kiến người Pháp, hoa hậu Tẻo đều là một bông hoa rừng làm sang, làm mạnh cho nhà lang Quách Hàm.

Theo ANTG