Nhiều nhà máy xay xát đang dùng hóa chất bị cấm ở nhiều nước v́ gây suy gan, thận, ung thư, để khiến gạo trắng hơn, thổi cơm nở gấp đôi, biến gạo mốc meo trở nên trắng thơm…
Những gói bột nở luôn được bà H giấu kín.
Tại các tiệm bán gạo ở TPHCM, hỏi những người mua gạo th́ 90% trả lời chọn những loại gạo trắng để mua về ăn. Nhưng để có những hạt gạo trắng tinh như vậy, nhiều nhà máy xay xát đă dùng hóa chất độc hại để tẩy trắng gạo.
T́m hiểu thực hư chuyện gạo được tẩy trắng bằng hóa chất, chúng tôi t́m gặp P.M.D, hiện sống tại đường Lê Văn Sỹ, quận Phú Nhuận. D. có nhà máy xay xát lúa gạo M.D tại An Giang.
Phóng viên đặt vấn đề muốn được bày cho cách làm trắng gạo và tạo mùi để mở nhà máy xay xát tại Củ Chi, D. nhiệt t́nh tư vấn các quy tŕnh mà ḿnh đang áp dụng. Theo D, để tạo mùi và làm trắng gạo, trước hết phải mua loại hóa chất tạo mùi thơm cho từng loại gạo, cũng như màu cần thiết nếu muốn biến gạo trắng thành gạo màu và bột tẩy trắng nếu muốn gạo trắng và đẹp mắt.
Thông thường, nhà máy xay xát mua lúa về phải tích trữ một thời gian. Do vậy, khi xay xát sẽ không c̣n được mùi thơm như ban đầu. V́ thế, cần phải tạo lại mùi hương cho gạo. Mùi ở đây là loại hóa chất tạo mùi thơm được mua từ Trung Quốc. Mấy loại này thị trường không bán nhiều, chỉ có thể mua từ những công ty cung cấp hóa chất ở chợ Kim Biên (quận 5, TPHCM).
Ví dụ, muốn gạo Tám Thơm, gạo Hương Lài… khi nấu thành cơm có mùi thơm nồng đặc trưng th́ cần pha 1 muỗng bột tạo mùi với 5 lít nước cho 100kg gạo. Sau đó, tưới đều lên gạo ủ trong ṿng 15 phút rồi cho vào máy đánh bóng gạo, từ đó sẽ được mùi hương như cũ.
Công nhân tạo màu, tạo mùi và đánh bóng gạo.
Theo D, các loại gạo màu như Bắc Thái, gạo Thái Đỏ… bán trên thị trường Việt Nam, thực ra chỉ là loại gạo dài 5% tấm. Sau khi xay xát sẽ cho vào máy đánh bóng rồi tách màu, trộn màu bằng máy. “Màu ở đây là các loại chất tạo màu xuất xứ từ Trung Quốc.
Ví dụ, màu tím đậm của gạo Bắc Thái th́ cũng ḥa với nước thêm bột tạo mùi hương rồi cho gạo vào ngâm và đưa vào máy trộn. Sấy 10 phút, từ gạo trắng b́nh thường thành gạo màu với mùi hương như thật. Tất cả những chất này đều không có tên, mua bao nhiêu bán bấy nhiêu và chỉ cần nói màu ǵ là họ mang tới, chứ ngay như tôi cũng không hề biết là loại ǵ”, D. nói.
Cuối cùng là tẩy trắng gạo. D. ngập ngừng: “Cái này th́ mới áp dụng, loại chất tẩy trắng này không có tên, chỉ biết là hàng của Trung Quốc. Gạo được xay xát xong sẽ cho vào máy đánh bóng. Nếu muốn gạo trắng tinh th́ 100kg gạo sẽ cho 1 kg bột này vào, sau 5 phút hạt gạo trắng tinh, c̣n muốn trắng đục th́ chỉ cần 500g là được”.
Ngoài việc tẩy trắng, chất này c̣n có thể làm nở cơm hết cỡ khi nấu. Ví dụ, 10kg gạo làm trắng bằng bột này th́ khi nấu sẽ nở bằng 20kg gạo không dùng chất tẩy trắng.
D. đưa chúng tôi tới xưởng xay xát gạo anh ta mới mở tại đường Lê Văn Khương, quận 12. Đây là xưởng chuyên xử lư gạo mốc hỏng bị các đại lư gạo trả lại.
Do xưởng nhỏ nên D. chỉ đặt được một máy xay xát lúa, một máy tách gạo, tạo màu, một máy đánh bóng và tạo mùi. “Chi phí để mua những loại máy móc này khoảng 500 triệu đồng, mỗi ngày nếu hoạt động hết công suất sẽ cho ra ḷ 100 tấn gạo thành phẩm”, D. cho biết.
Xưởng chỉ có năm công nhân đảm nhiệm công việc xay xát và “hóa phép” gạo. Một công nhân thường được gọi là Tèo nói: “Xưởng chủ yếu xử lư gạo bị mốc, kém chất lượng của các đại lư gạo gửi vào. Công việc của chúng tôi là tách màu gạo, đánh bóng và tạo mùi, biến gạo mốc, hỏng thành gạo mới”.
Sau khi đổ một bao gạo có mùi hôi, mốc đen được đại lư trả về cách đây hai ngày vào, chiếc máy tách những hạt gạo bị mối mọt ăn gần hết không thể sử dụng được nữa. Sau đó, gạo tiếp tục được đưa qua máy đánh bóng. Trong quá tŕnh này, Tèo tưới nước có màu xanh nhạt vào gạo đang đánh bóng. “Đây là quy tŕnh đánh bóng và trộn mùi cho gạo”- D. cho biết. Chỉ sau 10 phút, hai bao gạo 50kg đă trắng sáng và thơm mùi gạo mới. Sau khi gạo được “hóa phép”, công đoạn cuối cùng là đóng bao với nhăn mác mới rồi chuyển ngược lại đại lư gạo để bán ra thị trường.
Nếu chỉ nh́n bằng mắt thường th́ khó có thể nhận biết được đâu là gạo mới và đâu là gạo mốc vừa được hóa phép. Thấy chúng tôi bốc hai loại gạo, một mới, một vừa được “phù phép”, Tèo cười nói: “Không thể nh́n ra đâu anh, nhưng nếu anh ngửi thật kĩ sẽ thấy gạo bọn em làm lại có mùi thơm nồng, c̣n gạo mới b́nh thường th́ mùi thơm dịu và hơi hăng hăng”.
Sau khi hai bao gạo mốc, bốc mùi được hóa phép thành gạo mới, Tèo gọi điện thoại cho chủ tiệm gạo ở chợ G̣ Vấp tới chở về bán tiếp. Để không ai phát hiện, gạo mốc được chuyển về xưởng luôn được xử lư ngay trong ṿng 1-2 ngày và khi xử lư xong, gạo sẽ được chuyển ngay lại tiệm gạo.
“Bây giờ ở thị trường gạo TPHCM, tôi bảo đảm 100% gạo được tẩy trắng và tạo mùi. Tâm lư người dân ai cũng muốn mua gạo trắng, nấu nở và thơm nên xưởng xay xát nào cũng làm vậy hết. Riêng gạo xuất khẩu th́ không thể làm vậy bởi bên nước nhập khẩu kiểm tra chất lượng rất nghiêm ngặt”, D. nói.
Bột “trắng gạo, nở cơm”
Người tiêu dùng không biết bao nhiêu trong số gạo sạch này được phù phép từ gạo mốc. ảnh: Gia Huy.
Trong vai người t́m mối mua loại gạo trắng, rẻ để phục vụ quán cơm chuẩn bị mở, chúng tôi t́m tới tiệm gạo T.H trên đường An Nhơn, quận G̣ Vấp. Thắng, chủ vựa gạo, tư vấn cho chúng tôi lấy loại gạo Tiền Giang với giá 9.500 đồng/kg.
Thắng mách nước: “Gạo ở vựa là chúng tôi tự xay xát, trong lúc xay lần hai sẽ cho thêm bột trắng nên hạt gạo rất trắng. Khi nấu ra cơm sẽ trắng và nở gấp đôi loại gạo b́nh thường cũng như rất nhanh chín cơm”.
Cũng theo mách nước của Thắng, những chất này có thể ra chợ Bà Chiểu mua, ngày trước khi chưa có chuyện tẩy trắng gạo th́ người bán cơm thường tự cho chất này vào để cơm trắng và nở. “Để nấu 10kg gạo th́ chỉ cần một muỗng canh loại bột màu trắng này là 10kg gạo có thể thành 20kg khi nấu, bây giờ các tiệm xay xát trộn trực tiếp rồi nhưng nhiều quán cơm vẫn làm cách thủ công đó để nấu bán”, Thắng nói.
Theo giới thiệu của Thắng, chúng tôi t́m tới chợ Bà Chiểu, t́m đến sạp hàng T.H hỏi về loại hóa chất này. Bà H. chủ tiệm nói không bán nhưng khi nói “anh Thắng giới thiệu qua”, bà H. liền mở lấy từ gầm sạp ra hộp đựng các loại hóa chất. “Là loại này đây, loại này chỉ bán cho người quen biết thôi chứ không dám bán đại trà v́ loại này cấm bán”, bà H. nói.
Loại bột làm nở, trắng cơm giúp cơm mau chín là một gói nhỏ màu đỏ. Ngoài vỏ của gói bột được ghi toàn bằng chữ Trung Quốc, bà chủ H giới thiệu là nhập từ Trung Quốc. Bên trong gói là loại bột màu trắng, mịn và có mùi thơm nhẹ dịu.
“Chỉ cần ngâm 20kg với một muỗng rưỡi rồi đem nấu khoảng 45 phút gạo sẽ nở bung, cơm dẻo và nhiều gấp đôi b́nh thường và chín nhanh gấp đôi”, bà chủ sạp nói nhỏ.
Giá của mỗi gói bột này là 10.000 đồng. “Tôi không bán ở chợ đâu, hầu như bán tại nhà hoặc mang giao cho những cơ sở xay xát gạo hoặc những tiệm bán cơm”, bà H. nói.
Theo ông Trần Văn Thanh, Giám đốc Cty Hóa chất Minh Thanh (chợ Bà Chiểu, quận B́nh Thạnh), những loại hóa chất mà D, Thắng, bà H. nói tới là loại bột bezoyl peroxide và calcium peroxide chuyên để tẩy trắng gạo và ḿ mà Trung Quốc đă cấm lưu hành trong chế biến thực phẩm v́ dùng quá liều sẽ gây ra hiện tượng rối loạn tiêu hóa, gây tử vong. Loại chất chống mốc là chất deltamethrin chuyên sử dụng diệt côn trùng và khử trùng.
Theo ông Thanh, chất tạo mùi là loại hóa chất chuyên dùng cho công nghiệp thực phẩm, c̣n bột tạo màu gạo th́ chưa rơ, hầu như những loại màu đó có xuất xứ từ Trung Quốc.
TM
Hóa chất gây ung thư phù phép gạo mốc thành trắng thơm
