Mỹ thừa nhận sai lầm và ân hận

[PinaColada]

Đất nước Yemen đang trải qua những ngày vô cùng khốn khó. Nay Mỹ đã nhận ra họ quá sai lầm. Mỹ ân hận vì làm ngơ trước cái ác ở Yemen?

Mỹ thúc đẩy một nghị quyết tạo vỏ bọc, cung cấp vũ khí cho Saudi Arabia trong cuộc chiến Yemen, vốn đang gây thảm họa nhân đạo tồi tệ nhất thế giới.

Thừa nhận sai lầm

Tờ Foreign Affairs của Mỹ mới đây có bài phân tích về tác động của cuộc chiến ở Yemen đối với lợi ích của Mỹ cũng như mối quan hệ với Saudi Arabia.

Theo đó, cuộc chiến ở Yemen là tai họa đối với lợi ích của Mỹ, Saudi Arabia và trên tất cả là với mọi người dân Yemen. Xung đột gây ra thảm họa nhân đạo lớn nhất thế giới: Hàng chục nghìn dân thường đã thiệt mạng, 14 triệu người đối diện với nạn đói.

Đây cũng là sai lầm chiến lược, gây ra những hệ quả nặng nề đối với chiến dịch quân sự do Saudi Arabia dẫn đầu. Lực lượng Houthi giờ nổi lên là lực lượng có sức mạnh quân sự thiện chiến hơn, có khả năng mở các cuộc tấn công vượt khỏi biên giới Yemen tốt hơn so với thời điểm nổ ra chiến sự. Trong khi đó, Iran mở rộng ảnh hưởng, còn quan hệ giữa Houthi với phái Hezbollah ở Lebanon ngày càng được củng cố.



Hàng triệu người dân Yemen đối mặt với hiểm nguy, bệnh tật và đói nghèo do chiến tranh
Foreign Affairs thừa nhận, một thời gian dài, Mỹ cùng các cường quốc khác cơ bản đã làm ngơ trước những hệ quả do sự can thiệp của Ryiadh gây ra. Nhưng vụ sát hại nhà báo Jamal Khashoggi trong Lãnh sự quán Saudi Arabia tại Istanbul tháng 10 vừa qua đã khiến cả thế giới chú tâm vào lối hành xử thô bạo của Saudi Arabia, trong đó có cuộc chiến tàn khốc ở Yemen.

Đến tháng 10/2018, dù có chậm, nhưng cả Ngoại trưởng Mike Pompeo lẫn Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ James Mattis đều lên tiếng kêu gọi chấm dứt cuộc chiến, công khai bày tỏ ủng hộ đối với tiến trình đàm phán hòa bình do Liên hợp quốc đề xuất.

Theo Foreign Affairs, chỉ có một cách nhanh chóng để Saudi Arabia chấm dứt cuộc chiến phản tác dụng ở Yemen, đó chính là Riyadh đơn phương ngừng chiến dịch quân sự và thách thức lực lượng Houthi làm điều tương tự. Mỹ nên nhận vai trò dẫn dắt một liên minh của các siêu cường buộc Saudi Arabia phải hành động trước, thay vì cứ để Riyadh khước từ đối thoại khi cuộc chiến vẫn đang diễn ra.

Giới phân tích Mỹ cũng có lời lẽ động viên” khi cho rằng đơn phương chấm dứt chiến dịch quân sự sẽ đem lại nhiều lợi ích cho Riyadh và tất cả các bên. Không chỉ giúp chấm dứt cuộc “tắm máu” tàn khốc ở Yemen, bước đi này còn có thể giúp ngăn chặn đà suy giảm uy tín toàn cầu của Saudi Arabia.



Mỹ "ân hận" sau khi không thể giúp Saudi Arabia khuất phục lực lượng Houthi thân Iran?
Foreign Affairs cũng không quên “đe dọa” khi cho rằng nếu Riyadh chờ chấm dứt xung đột qua đàm phán để đạt được một lệnh ngừng bắn, quân Houthi có thể rút ra kết luận rằng tình trạng thù địch tiếp diễn sẽ khiến Saudi Arabia là bên chịu thiệt hại nhiều hơn. Từ đó, phái Houthi có thể sẽ chiếm ưu thế trong đàm phán, biến đàm phán thành con tin qua việc đưa ra những yêu sách không phù hợp nhằm vào Saudi Arabia.

Sau ba năm rưỡi, các mục tiêu mà liên minh do Saudi Arabia đứng đầu đề ra vẫn xa vời, trong khi tình cảnh trên thực địa ngày một xấu đi: Điều kiện nhân đạo ngày một tồi tệ, bệnh dịch bùng phát, các tay súng Houthi quyết tâm hơn bao giờ hết, còn ảnh hưởng của Iran gia tăng.

Nhân đạo kiểu Mỹ

Saudi Arabia đã đáp trả lời kêu gọi của phía Mỹ bằng các đòn không kích gia tăng. Ngay cả việc Mỹ quyết định dừng trợ giúp hoạt động tiếp liệu trên không đối với các máy bay chiến đấu trong liên minh do Saudi Arabia đứng đầu dường như đã không thay đổi được toan tính của Riyadh.

Foreign Affairs cho rằng Mỹ cần một công cụ khác để thuyết phục Saudi Arabia. Hiện có nhiều lời kêu gọi hủy các thỏa thuận bán vũ khí cho Riyadh. Tuy nhiên, việc dừng cung cấp phụ tùng, thiết bị rời mới khiến không quân Saudi Arabia bị ảnh hưởng và sẽ đem lại hiệu quả hơn. Quốc hội Mỹ hiện sẵn sàng có hành động trừng phạt nhằm vào Saudi Arabia và Chính quyền Tổng thống Trump có thể sử dụng nhân tố này để tạo sức ép.

Thừa nhận kịch bản Saudi Arabia đơn phương ngừng giao chiến cũng chứa đựng nguy cơ khiến lực lượng Houthi và Iran có thể tận dụng, giới phân tích Mỹ vẫn cho rằng đây là phương án khả thi nhất. Việc kéo dài cuộc chiến sẽ chỉ đưa đến những hệ quả tương tự ở Iraq và Lebanon: Sự hiện diện bám rễ thường trực của Iran, hoạt động thông qua các cánh quân sự ủy quyền và cuối cùng dẫn đến có khả năng hướng lái chính sách trong nước.

Tờ báo Mỹ cũng mở ra con đường “chính nghĩa” cho Saudi Arabia khi cho rằng Riyadh sẽ là bên được hưởng lợi từ việc chấm dứt chiến dịch quân sự ngay cả khi phái Houthi đáp lại bằng cách tiếp tục tấn công bằng tên lửa xuyên biên giới: Dịch chuyển vai trò sẽ theo hướng có lợi cho Saudi Arabia. Thế giới sẽ hướng sự chú ý nhằm vào Houthi như là những kẻ xâm lăng và phá hoại, còn đòn tự vệ của Saudi Arabia sẽ dễ dàng nhận được sự cảm thông.



Tổng thống Mỹ Donald Trump "khoe" các loại vũ khí bán cho Saudi Arabia
Mục đích của chiến dịch quân sự do Saudi Arabia dẫn đầu khởi động hồi tháng 3/2015 là nhằm khôi phục Chính quyền của Tổng thống Hadi được quốc tế công nhận, nhưng giờ phải sống lưu vong.

Foreign Affairs thừa nhận Saudi Arabia cùng với Mỹ thúc đẩy một nghị quyết tạo vỏ bọc để Saudi Arabia hành động thông qua Hội đồng Bảo an (Nga bỏ phiếu trắng). Nghị quyết số 2216 yêu cầu lực lượng Houthi “ngay lập tức và vô điều kiện” rút lực lượng khỏi tất cả các khu vực mà phái này chiếm giữ, giải giáp vũ trang, và “ngừng tất cả các hành động nằm trong thẩm quyền độc quyền của chính phủ hợp pháp Yemen”.

Điều này có nghĩa là đẩy Houthi vào con đường phải đầu hàng vô điều kiện, một yêu cầu chắc chắn gặp thật bại.

Tờ báo Mỹ cảnh báo, nếu chiến tranh tiếp diễn, các nguy cơ an ninh mà Riyadh phải đối mặt từ một thế lực thiện chiến cùng với hiện diện quân sự mở rộng của Iran trên khắp biên giới Saudi Arabia ngày một rõ ràng và nghiêm trọng. Lệnh ngừng bắn đơn phương do Saudi Arabia khởi xướng sẽ cứu nhiều mạng sống và có thể thay đổi chiều hướng của cuộc chiến để tập trung vào các mối đe dọa thực sự này.



Bom đạn do Mỹ bán cho Saudi Arabia giết hại nhiều dân thường trong khác cuộc không kích ở Yemen
Tuy nhiên, Foreign Affairs kết luận, Saudi Arabia sẽ chỉ làm như vậy nếu Mỹ chứng tỏ rằng chiến sự tiếp diễn sẽ khiến quan hệ Mỹ-Saudi Arabia phải trả giá.

Trong khi Mỹ đang tính toán thiệt hơn, tình hình nhân đạo tại Yemen tiếp tục diễn biến theo chiều hướng xấu mà Mỹ không thể phủi bỏ hoàn toàn trách nhiệm của mình. Mỹ không chỉ dung túng, tạo điều kiện mà còn trực tiếp cung cấp vũ khí cho Saudi Arabia.

Chánh Văn phòng Nhân đạo Liên hợp quốc (OCHA) Mark Lowcokck hồi đầu tháng này cho biết cuộc khủng hoảng nhân đạo tại Yemen, vốn là cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất thế giới, sẽ xấu hơn vào năm 2019, đồng thời cảnh báo số người cần viện trợ lương thực được cho sẽ lên tới 4 triệu người.

Theo quan chức Liên hợp quốc, vào năm 2017, Liên hợp quốc viện trợ lương thực cho 3 triệu người/tháng nhưng con số này đã tăng lên 8 triệu người/tháng trong năm nay và sẽ lên tới 12 triệu người/tháng vào năm 2019.