Vì sao người xưa hay dặn dò, "mùa xuân không hở rốn, mùa đông không che đầu"?

[trungthuc]

"Mùa xuân không hở rốn, mùa đông không che đầu" vốn là kinh nghiệm dưỡng sinh trong dân gian, xuất phát từ quan niệm âm dương–khí huyết trong y học cổ truyền.

Người xưa khi muốn dưỡng thân, trước hết là phải dưỡng khí. Khí thuận thì thân an, khí nghịch thì bệnh phát sinh. Cho nên, nhìn thời tiết mà chỉnh sửa nề nếp sinh hoạt, đó không phải là mê tín, mà là hiểu được đạo Trời đất.

"Mùa xuân không hở rốn"
Mùa xuân đến, cỏ cây vừa mới nhú mầm ra, dương khí trong Trời đất mới chớm sinh. Nhìn thì tưởng ấm, nhưng gió còn sắc, hàn chưa tan. Con người cũng như cây non, rễ vừa động đậy, nhưng thân chưa vững. Lúc ấy, nếu đem phơi phần bụng trần trụi giữa gió xuân, chẳng khác gì để cho gốc cây hứng lấy sương lạnh.

Rốn (thần khuyết) là cửa ngõ của sinh mệnh. Nơi ấy nối liền tỳ vị, thông với thận khí. Nếu hở rốn khi khí xuân còn lạnh, hàn khí dễ xâm nhập, sẽ gây ra: đau bụng, tiêu chảy, lạnh tỳ vị, rối loạn kinh nguyệt (ở nữ), suy giảm dương khí vừa mới sinh.

Cho nên người xưa có dặn dò: "xuân không hở rốn" là để giữ ấm phần bụng dưới, để cho dương khí có chỗ mà hình thành lớn lên, không bị gió xuân cắt ngang, để giữ mầm sống vừa sinh ra.

(Minh họa)

"Mùa đông không che đầu"
Đến mùa đông, trời đất co mình, vạn vật ẩn tàng. Con người cũng thu dương khí vào trong, giữ ấm thân thể. Nhưng đầu lại là nơi dương khí sẽ hội tụ, cần thông thoáng để giúp cho khí huyết lưu chuyển, thì mới điều hòa được cái lạnh bên ngoài. Nếu bịt kín quá, bít quá, dương không thoát ra được, khí dễ bị uất trệ, sinh ra nhức đầu, nặng trán, chóng mặt, cảm mạo do "nội nhiệt sinh phong".

Vì vậy mới nói: "đông không che đầu", có nghĩa là không nên bưng bít quá mức, để cho dương khí còn có lối lưu thông. Giữ ấm thân mình, nhưng để cho phần đầu nhẹ thoáng, đó là biết tàng mà không bế.

Tất nhiên, gió rét buốt, mưa tuyết thì vẫn cần phải che chắn cho hợp lý, đây là nói về che quá mức, chớ không phải cứ bỏ mặc.

Dưỡng sinh không nằm ở chỗ mặc nhiều quần áo hay ít, mà ở chỗ nắm hiểu khí trời, hiểu ra cơ thể.

Xuân giữ ấm là gốc của sinh khí, đông để đầu là giúp thông dương khí, biết giữ, biết mở, đó là phép sống thuận theo Trời đất.

Người biết thuận thời, thân thể tự nhiên nhẹ nhàng. Người biết dưỡng khí, tâm trí cũng theo đó mà an hòa.