Ăn cá biển có tốt cho sức khỏe hay không?

[trungthuc]

Cá tuy rất tốt cho sức khỏe nhưng không phải loại nào cũng an toàn. Một số loài cá có chứa hàm lượng thủy ngân cao, có thể gây hại lớn nếu ăn thường xuyên.

Hàm lượng thủy ngân trong cá phụ thuộc vào loài cá và mức độ ô nhiễm của môi trường sống. (Ảnh: Freepik)
Thủy ngân là một dạng kim loại nặng tồn tại tự nhiên trong không khí, nước và đất. Chất này được giải thoát ra ngoài môi trường thông qua các hoạt động kỹ nghệ như đốt than, khai thác khoáng sản, cũng như các hiện tượng tự nhiên như núi lửa phun trào. Trong môi trường, thủy ngân tồn tại dưới ba dạng chính gồm thủy ngân nguyên tố (kim loại), thủy ngân vô cơ và thủy ngân hữu cơ.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, con người có thể tiếp xúc với thủy ngân theo nhiều con đường khác nhau. Phổ biến nhất là hít phải hơi thủy ngân trong quá trình khai thác mỏ hoặc làm việc trong các ngành kỹ nghệ có liên quan. Ngoài ra, việc tiêu thụ cá và động vật có vỏ sống trong môi trường nước biển hoặc sông ngòi bị ô nhiễm cũng là nguồn dễ bị phơi nhiễm đáng kể.

Trong chuỗi thức ăn, thủy ngân vô cơ có thể chuyển hóa thành metyl thủy ngân, dạng hữu cơ có độc tính cao. Chất này sẽ tích tụ dân dần trong cơ thể cá và hải sản, đặc biệt là các loài cá sống lâu năm. Khi con người ăn những thực phẩm này thường xuyên, metyl thủy ngân cũng có thể tích lũy trong cơ thể và gây ra nhiều vấn đề sức khỏe xấu rất nghiêm trọng nếu vượt ngưỡng cửa an toàn.

Cá vốn được xem là một trong những thực phẩm lành mạnh nhất nhờ có giàu protein, vi chất dinh dưỡng và axit béo omega-3 có lợi cho tim mạch và não bộ. Tuy nhiên, không phải loại cá nào cũng sẽ an toàn như nhau. Hàm lượng thủy ngân trong cá phụ thuộc vào loài và mức độ ô nhiễm của môi trường chúng sinh sống.

Thịt cá ngừ. (Ảnh: Freepik)
Các cuộc nghiên cứu tại Mỹ cho thấy mức độ đáng lo ngại của vấn đề ô nhiểm chất thủy ngân này. Trong giai đoạn 1998-2005, một cuộc khảo sát trên 291 con suối tại Hoa Kỳ đã phát hiện ra, có đến 27% số cá được cho kiểm tra có hàm lượng thủy ngân vượt mức khuyến cáo. Một cuộc nghiên cứu khác cho biết khoảng một phần ba số cá đánh bắt ven biển ở tiểu bang New Jersey có hàm lượng thủy ngân cao hơn 0,5 phần triệu (ppm), ngưỡng cửa có thể gây hại cho những người ăn cá thường xuyên.

Về nguyên tắc, những loài cá có kích thước lớn và tuổi thọ dài thường chứa nhiều thủy ngân hơn. Các loài cá như cá mập, cá kiếm, cá ngừ tươi, cá marlin hay cá thu vua đứng đầu danh sách này. Nguyên nhân là do chúng ăn nhiều cá nhỏ hơn, trong khi thủy ngân lại rất khó đào thải ra, dẫn đến hiện tượng "tích tụ sinh học" theo thời gian.

Số liệu cho thấy cá kiếm có hàm lượng thủy ngân trung bình gần 1 ppm, cá mập và cá thu vua cũng ở mức cao. Đây là những thực phẩm mà phụ nữ đang mang thai nên tránh ăn, bởi vì cá càng lớn thì nguy cơ tích lũy thủy ngân càng nhiều, có thể ảnh hưởng không tốt đến sự phát triển của thai nhi.

Ngược lại, các loài cá nhỏ và hải sản như cá hồi, cá mòi, cá cơm, tôm, sò điệp hay hàu có nồng độ thủy ngân thấp hơn nhiều, được xem là sự lựa chọn an toàn hơn cho bữa ăn hàng ngày. Những loại cá này cũng đặc biệt tốt cho phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ. Tuy nhiên, khi sử dụng các loại cá này, thai phụ cần ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được bán tại những cơ sở uy tín và có sự kiểm định của cơ quan chức năng để bảo đảm mức độ an toàn.

Ccác chuyên gia nhấn mạnh cá vẫn là nguồn omega-3 quan trọng, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Trong chế độ ăn lành mạnh, mỗi người được khuyến cáo là nên ăn ít nhất 2 khẩu phần cá mỗi tuần.

Cục An toàn Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) khuyến cáo những nhóm người có nguy cơ cao như phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú nên ăn 2-3 khẩu phần cá mỗi tuần, ưu tiên đa dạng các loại cá có hàm lượng thủy ngân thấp như cá hồi, cá tuyết, tôm và cá mòi. Đồng thời, cần nên tránh hoặc hạn chế các loài cá chứa nhiều thủy ngân như cá mập, cá kiếm hay cá thu vua.

Tham khảo thêm:

Thủy ngân, đặc biệt là dạng hơi và hợp chất hữu cơ (methyl thủy ngân), là chất kịch độc tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương, gan, thận, và phổi. Bệnh gây ra bao gồm ngộ độc cấp/mãn tính, bệnh Minamata (rối loạn thần kinh), run rẩy, tổn thương não, suy hô hấp, viêm lợi, sảy thai hoặc dị tật ở thai nhi.

Các bệnh và triệu chứng cụ thể do ngộ độc thủy ngân bao gồm:
Tổn thương hệ thần kinh: Run rẩy, mất ngủ, trầm cảm, thay đổi thị giác và thính giác, nhút nhát, giảm khả năng vận động và ngôn ngữ.
Bệnh Minamata: Hậu quả của ngộ độc methyl thủy ngân, gây rối loạn thần kinh nghiêm trọng.
Tổn thương cơ quan nội tạng:
- Phổi: Hít phải hơi thủy ngân gây viêm phổi cấp, ho, khó thở, đau ngực, suy hô hấp.
- Thận: Gây hoại tử ống thận cấp, suy thận.
- Gan: Tổn thương chức năng gan.
Ảnh hưởng đến thai nhi: Phụ nữ mang thai phơi nhiễm có thể bị sảy thai, thai nhi chậm phát triển, bại não hoặc dị tật bẩm sinh.
Triệu chứng khác: Viêm nướu lợi, chảy nước miếng, tê ngứa tay chân, và nguy cơ tử vong cao khi nhiễm độc liều lượng lớn.
Nguồn gốc gây phơi nhiễm chính: Cá biển bị nhiễm độc, hơi thủy ngân từ đèn huỳnh quang/nhiệt kế vỡ, hoặc các sản phẩm làm trắng da kém chất lượng.