Chiến sự Nga-Ukraine năm thứ 5 đẫm máu: 3 “lá bài sinh tử” quyết định hồi kết

[therealrtz]

Chiến sự Nga-Ukraine đang tiến gần năm thứ 5 với mức độ khốc liệt chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Mỗi ngày, theo ước tính, hơn 1.000 binh sĩ thiệt mạng hoặc bị thương. Tổng số thương vong của cả hai phía kể từ ngày 24/2/2022 – thời điểm xe tăng Nga vượt qua biên giới – đến nay đã tiến sát mốc 2 triệu người, theo National News.

Các vòng đàm phán tại Abu Dhabi và Geneva để chấm dứt chiến sự Nga-Ukraine vẫn chưa mang lại đột phá vì khoảng cách lập trường giữa hai bên vẫn rất lớn. Nga duy trì yêu sách kiểm soát toàn bộ các vùng lãnh thổ đã tuyên bố sáp nhập, đồng thời muốn Ukraine cam kết trung lập, không gia nhập NATO và hạn chế quan hệ quân sự với phương Tây.

Trong khi đó, Ukraine khẳng định nguyên tắc toàn vẹn lãnh thổ và đòi bảo đảm an ninh lâu dài từ các đối tác phương Tây. Sự thiếu tin tưởng lẫn nhau và khác biệt về điều kiện tiên quyết khiến các cuộc đàm phán đến nay vẫn rơi vào bế tắc.

Tính đến đầu năm 2026, các nguồn phân tích chiến sự cho thấy Nga kiểm soát khoảng 18 - 20 % lãnh thổ Ukraine theo đường biên giới quốc tế được công nhận trước chiến tranh. Lượng lãnh thổ này tương đương khoảng 108.000 - 120.000 km2 trong tổng diện tích hơn 603.600 km2 của Ukraine.

Trong bối cảnh đó, giới chuyên gia quân sự, kinh tế và chính trị quốc tế đưa ra 3 kịch bản chính có thể định hình cục diện chiến sự Nga-Ukraine năm 2026 và thậm chí quyết định cách cuộc chiến này kết thúc.
Chiến sự Nga-Ukraine - kịch bản 1: “Yếu tố thay đổi cuộc chơi” mang tên Tomahawk

Một kịch bản có thể thúc đẩy chiến tranh kết thúc là sức mạnh hỏa lực của Ukraine thay đổi theo hướng gia tăng vượt trội, khả năng tấn công sâu vào lãnh thổ Nga được mở rộng, khiến Moscow phải hứng chịu cái giá đắt không thể chịu nổi và chấp nhận dàn xếp để kết thúc chiến tranh, các chuyên gia bình luận trên National News.

Một trong những biến số được nhắc đến nhiều nhất trong kịch bản này là khả năng Ukraine được tiếp cận tên lửa hành trình Tomahawk – loại vũ khí có tầm bắn 1.500 km, mang đầu đạn 450 kg và được thiết kế để xuyên thủng hệ thống phòng không Nga do Mỹ sản xuất.

Theo bà Orysia Lutsevych thuộc Chatham House, chỉ riêng việc Ukraine sở hữu Tomahawk cũng đủ khiến Moscow phải “tính toán lại”. Bà nhận định, đây có thể là “yếu tố thay đổi cuộc chơi”.

Nếu được triển khai, Tomahawk có thể tấn công các bệ phóng máy bay không người lái, xuyên phá trung tâm chỉ huy và buộc Nga phải điều hệ thống phòng không vào sâu trong nội địa, rời xa chiến trường.

Ông Doug Barrie từ Viện Nghiên cứu chiến lược quốc tế (IISS) cho rằng đây là một phương án để Washington gia tăng sức ép trong đàm phán. Trong khi đó, cựu sĩ quan tình báo quân đội Anh Lynette Nusbacher nhấn mạnh, Tomahawk vốn được thiết kế để bay thấp, xuyên không phận Nga và đánh trúng mục tiêu kinh tế với độ chính xác cao.

Tuy nhiên, không phải chuyên gia nào cũng tin rằng Tomahawk sẽ tạo ra khác biệt mang tính quyết định. Ông Frank Ledwidge, một cựu sĩ quan tình báo quân sự nhận định nếu Mỹ cung cấp Tomahawk cho Ukraine thì cũng sẽ chỉ cung cấp số lượng nhỏ, hạn chế và điều đó "sẽ không tạo ra nhiều khác biệt". Đầu đạn của Tomahawk cũng chỉ lớn hơn khoảng 100kg so với tên lửa Flamingo do Ukraine tự phát triển.

Tiến sĩ Olga Vlasova từ King’s College London cho rằng, Tomahawk có thể đóng vai trò “con bài mặc cả” trong đàm phán hơn là vũ khí quyết định. Bà cũng lưu ý rằng việc triển khai loại tên lửa này có thể củng cố quan điểm của Điện Kremlin rằng, phương Tây đang leo thang căng thẳng, đặc biệt vì Tomahawk có thể mang đầu đạn hạt nhân.

Chuyên gia Keir Giles của Chatham House cảnh báo rằng yếu tố thời điểm quan trọng không kém năng lực vũ khí. Ông cho rằng sự chậm trễ và cách tiếp cận “cung cấp vừa đủ để tồn tại nhưng không để chiến thắng” đã làm giảm hiệu quả của nhiều hệ thống vũ khí trước đây.
Chiến sự Nga-Ukraine - kịch bản 2: Sức ép kinh tế buộc Moscow nhượng bộ?

Một hướng đi khác là tác động từ kinh tế. Các lệnh trừng phạt nhằm hạn chế khả năng tài trợ chiến sự của Nga. Dù Moscow hiện vẫn duy trì được sự ổn định tương đối – phần lớn nhờ vai trò điều hành của Thống đốc Ngân hàng Trung ương Elvira Nabiullina – nhưng nhiều chuyên gia cho rằng nền kinh tế đang chịu áp lực ngày càng lớn.

Ông Charles Hecker, chuyên gia tại Royal United Services Institute, mô tả kinh tế Nga đang ở “bước ngoặt”. Ông cho biết nhiều dự báo cho thấy tăng trưởng GDP năm tới có thể chuyển sang âm và nền kinh tế rơi vào suy thoái.

Theo bà Lutsevych, doanh thu dầu mỏ của Nga đã xuống mức thấp nhất trong 5 năm, lạm phát tăng và thanh khoản eo hẹp. Moscow ngày càng dựa vào nguồn vàng khai thác trong nước và tại châu Phi để cân đối tài chính.

Tuy nhiên, mối liên hệ giữa khó khăn kinh tế và quyết định chính trị không hề đơn giản. Ông Hecker cảnh báo, không nên cho rằng Tổng thống Vladimir Putin sẽ tự động ngồi vào bàn đàm phán chỉ vì kinh tế suy yếu.

Ông Giles cũng cho rằng, dù Nga gặp “rắc rối kinh tế nghiêm trọng”, điều đó chưa chắc khiến chiến sự chấm dứt. Theo bà Nusbacher, kinh tế Nga đã được tái cấu trúc thành một nền kinh tế thời chiến lâu dài, và quy mô sản xuất lớn khiến việc làm nó sụp đổ không phải chuyện có thể thực hiện ngay lập tức.
Chiến sự Nga-Ukraine - kịch bản 3: Lá bài tình báo và hệ thống Patriot

Kịch bản thứ ba phụ thuộc nhiều vào Washington. Mỹ hiện chia sẻ lượng lớn thông tin tình báo với Kiev - yếu tố được xem là then chốt trong việc Ukraine lựa chọn mục tiêu trên chiến trường.

Ông Frank Ledwidge nhận định, Mỹ thống trị lĩnh vực trinh sát không gian, và nếu Ukraine mất nguồn này, họ sẽ rơi vào tình trạng “mù lòa”. Bà Nusbacher cũng cho rằng nếu dòng hỗ trợ này bị cắt, Ukraine sẽ không còn khả năng tấn công chính xác và lợi thế chiến trường có thể biến mất.

Ngoài tình báo, nguồn cung tên lửa đánh chặn Patriot được đánh giá là đặc biệt quan trọng trước các đợt tấn công dồn dập nhằm vào đô thị và hạ tầng năng lượng. Nếu nguồn cung này bị gián đoạn, Ukraine có thể phải đối mặt với tổn thất lớn hơn, thậm chí dẫn đến việc kết thúc chiến sự theo điều kiện của Moscow.

Dù vậy, bà Lutsevych cho rằng, Ukraine sẽ không lập tức chấp nhận thất bại nếu Mỹ rút hỗ trợ. Bà cũng nhấn mạnh rằng, trên thực tế Washington cũng hưởng lợi từ thông tin chiến trường, nên có lợi ích trực tiếp trong việc duy trì hợp tác.
Cuộc chiến tiêu hao chưa có hồi kết rõ ràng

Các chuyên gia đều cho rằng, cục diện khó có thể được quyết định chỉ trên tiền tuyến. Ông Giles nhận định kết cục có thể xoay quanh hai khả năng: Hoặc Nga khiến đời sống đô thị tại Ukraine trở nên không thể duy trì, hoặc một bên thứ 3 đủ sức ép buộc Moscow tạm dừng chiến sự.

Một yếu tố quan trọng là vai trò của Tổng thống Mỹ Donald Trump, người được cho là đã có những thay đổi lập trường đối với việc tiếp tục hỗ trợ Ukraine và thể hiện thiện cảm với Moscow.

Khi năm thứ 5 của cuộc chiến bắt đầu, viễn cảnh rõ ràng nhất vẫn là sự kéo dài và tiêu hao. Ba kịch bản – Tomahawk, suy thoái kinh tế hay “lá bài” tình báo – đều có thể định hình hồi kết. Nhưng câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ: bên nào sẽ là phía chùn bước trước?