Middle East Iran ‘tắt sóng’ 99% sau không kích: internet gần như biến mất, dân Tehran đổ xô tích trữ, xếp hàng mua xăng

[Gibbs]

Một đất nước bỗng hóa “ốc đảo”: internet Iran gần như biến mất
Sau các đợt không kích nhằm vào Iran, đường truyền internet của quốc gia này ra thế giới bên ngoài gần như rơi vào trạng thái tê liệt. Các đơn vị theo dõi kết nối toàn cầu mô tả tình hình như một chiếc vòi nước bị khóa chặt: chỉ còn một “dòng rỉ” rất nhỏ đủ để biết… nó vẫn còn tồn tại.

Ông Doug Madory – Giám đốc phân tích internet của Kentik (công ty chuyên giám sát lưu lượng và kết nối toàn cầu) – cho biết mức độ sụt giảm là cực đoan: Iran “down” khoảng 99%, chỉ còn lại “một chút xíu” kết nối lẻ tẻ.

Iran không lạ gì với việc hạn chế hoặc cắt kết nối. Trong những giai đoạn bất ổn, chính quyền từng chỉ đạo các nhà cung cấp giảm tốc độ, chặn nền tảng, thậm chí cắt hẳn đường ra internet toàn cầu—đặc biệt khi có biểu tình hoặc nguy cơ bùng nổ xã hội.

Trước đó, sau làn sóng bất ổn gần đây, Iran đã trải qua một đợt gián đoạn nghiêm trọng bắt đầu từ ngày 8/1, và việc khôi phục vẫn bị mô tả là chập chờn, thiếu ổn định, chưa trở lại bình thường hoàn toàn.

Khi mạng bị “kéo phanh”, những gì còn lại thường là các kênh nội bộ, các dịch vụ bị kiểm soát chặt, và một xã hội bị đẩy vào trạng thái mù thông tin—một kiểu “cô lập số” đúng nghĩa.

Đường phố Tehran: kẹt xe dài, siêu thị đông nghẹt, xăng dầu thành nỗi lo trước mắt
Cùng với bóng đen internet, đời sống thường nhật cũng chuyển sang chế độ “sinh tồn”.

Tại Tehran, hình ảnh ghi nhận cho thấy dòng xe nối dài trên các trục đường, như một cuộc di tản âm thầm hoặc ít nhất là một cơn hoảng hốt tìm đường thoát khỏi bất trắc. Những biển chỉ đường, những hàng xe kẹt cứng—tất cả tạo cảm giác thành phố đang “nín thở”.

Ở các khu dân cư, người dân đổ vào cửa hàng tạp hóa để gom những thứ thiết yếu: gạo, đồ khô, nước uống, nhu yếu phẩm. Cảnh mua bán không còn là chuyện tiện lợi, mà là một phản xạ bản năng: tích đủ để phòng khi ngày mai… không còn dễ dàng ra đường.

Và tại các điểm nhiên liệu, nhiều người chạy xe máy xếp hàng chờ mua xăng. Khi chiến sự leo thang, xăng không chỉ là nhiên liệu—mà là “tấm vé” cho khả năng di chuyển, rút lui, hoặc đơn giản là không bị mắc kẹt.


Internet sụp là “đòn vô hình”: vừa gây tê liệt, vừa siết tâm lý
Khi internet gần như tắt hẳn, tác động không chỉ nằm ở chuyện “không lướt web”.

Nó làm đứt mọi sợi dây:
mua bán online, ngân hàng số, gọi người thân, cập nhật tình hình an toàn, tìm đường tránh nguy hiểm, nhận cảnh báo…

Với người dân, mất mạng cũng đồng nghĩa mất đi cảm giác kiểm soát. Không biết chuyện gì đang xảy ra ở quận bên, không biết tuyến đường nào an toàn, không biết đợt nổ tiếp theo ở đâu—tin đồn sẽ chạy nhanh hơn sự thật, và sợ hãi sẽ chạy nhanh hơn cả tin đồn.

Trong bối cảnh đó, “cắt mạng” không khác gì dựng một bức tường vô hình quanh 92 triệu con người: ai cũng ở trong nhà mình, nhưng cảm giác như bị nhốt trong một căn phòng lớn không cửa sổ.

Nhận định từ cựu quan chức Mỹ: chiến dịch lần này “lớn hơn hẳn”, có thể kéo dài nhiều tuần
Ông Jeremy Bash – từng là Chánh văn phòng CIA và Bộ Quốc phòng Mỹ thời Obama – nhận định quy mô chiến dịch quân sự nhắm vào Iran lần này “lớn hơn những gì đã thấy trước đây” từ chính quyền Trump.

Ông so sánh với một chiến dịch trước đó ở Venezuela dẫn đến việc bắt giữ lãnh đạo nước này, và nhấn mạnh: những chiến dịch kiểu ấy thường là “one-and-done” (đánh một lần rồi xong). Nhưng với Iran, theo ông, đây có thể là một chiến dịch phối hợp, mở rộng, và “nhiều khả năng kéo dài nhiều tuần.”

Nếu đúng như vậy, câu chuyện “mất mạng – tích trữ – xếp hàng” chưa chắc là một cơn sốt ngắn. Nó có thể trở thành nhịp sống mới của người dân trong nhiều ngày, nhiều tuần—khi chiến tranh không chỉ ở bầu trời, mà chạm xuống tận bàn ăn và bình xăng.

thanks