Lực lượng quân sự nào của Iran nguy hiểm, quyền lực khiến Mỹ, Israel phải kiêng dè?

[therealrtz]

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran được xem là lực lượng quân sự thiện chiến, đáng sợ nhất Trung Đông và đang dẫn dắt Iran trong cuộc đối đầu trực tiếp với Mỹ, Israel.

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran: “Thanh kiếm cách mạng” ra đời từ biến động lịch sử

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) – được sinh ra từ một trong những bước ngoặt lớn nhất của Trung Đông hiện đại: cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979.

Khi chế độ của Shah Mohammad Reza Pahlavi sụp đổ, Iran rơi vào một giai đoạn tranh giành quyền lực dữ dội giữa các phe phái. Trong bối cảnh đó, lãnh tụ tối cao Ruhollah Khomeini quyết định thành lập một lực lượng quân sự mới, không phụ thuộc vào quân đội truyền thống.

Mục tiêu rất rõ ràng: Bảo vệ thành quả cách mạng. Ngăn chặn mọi nguy cơ đảo chính. Và quan trọng nhất, đảm bảo quyền lực tối cao thuộc về giới giáo sĩ.

Ngay từ đầu, IRGC đã không phải là một quân đội thông thường. Họ là một lực lượng mang tính ý thức hệ. Trung thành tuyệt đối với lãnh tụ tối cao. Đứng ngoài hệ thống chính trị dân cử.

Ngày nay, lực lượng này vẫn báo cáo trực tiếp cho lãnh tụ tối cao Iran, không cần thông qua tổng thống. Cũng không thông qua quốc hội.
Từ lực lượng bán quân sự thành cỗ máy chiến tranh hoàn chỉnh

Cuộc chiến Iran – Iraq kéo dài suốt 8 năm đã thay đổi hoàn toàn IRGC. Từ một lực lượng cách mạng, họ trở thành một đội quân thực thụ.

Iran hiếm khi công bố các con số chi tiết và đáng tin cậy về lực lượng IRGC nhưng theo American Jewish Committee (AJC) và Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (CSIS), hiện IRGC có khoảng 190.000 quân thường trực. Một số phân tích của CSIS và Lầu Năm Góc mở rộng con số lên gần 200.000 quân. Đó là những con số lớn, nhưng chưa phải là toàn bộ sức mạnh của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.

IRGC có thể huy động lực lượng dân quân Basij hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu người trong tình huống khẩn cấp.
Các thành viên của lực lượng dân quân Basij của Iran tham gia một cuộc biểu tình chống Mỹ. Nguồn ảnh: Hãng thông tấn Anadolu.

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran không chỉ là một quân đội thông thường mà là một hệ thống quân sự – an ninh – bán quân sự đa tầng, gồm nhiều nhánh riêng biệt với chức năng khác nhau.

Do đó, IRGC sở hữu đầy đủ các binh chủng. Lục quân trải rộng trên toàn lãnh thổ Iran. Hải quân chuyên tác chiến bất đối xứng tại Vịnh Ba Tư. Không quân kiểm soát chương trình tên lửa đạn đạo – vũ khí răn đe chiến lược của Tehran. Lực lượng Quds (Quds Force) - đơn vị tinh nhuệ chuyên hoạt động ở nước ngoài. Ngoài ra IRGC cũng có các đơn vị đặc biệt và an ninh nội bộ bao gồm tình báo IRGC, đơn vị tác chiến mạng và chiến tranh điện tử, lực lượng bảo vệ lãnh đạo và các cơ sở chiến lược

Điều đặc biệt là Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã chú trọng phát triển năng lực tác chiến mạng cực kỳ mạnh và đáng gờm. Đây là một mặt trận vô hình nhưng ngày càng trở nên thiết yếu.

Các binh chủng của IRGC hoạt động song song với quân đội chính quy. Hai hệ thống tồn tại cùng lúc. Nhưng IRGC mới là lực lượng có ảnh hưởng lớn hơn.

Nếu IRGC là “bộ não”, thì lực lượng Quds chính là “cánh tay vươn ra thế giới”.

Đây là đơn vị tinh nhuệ chuyên trách các chiến dịch bên ngoài lãnh thổ Iran. Từ những năm 1980, lực lượng này đã bắt đầu xây dựng mạng lưới đồng minh vũ trang khắp Trung Đông.

Các tổ chức như Hezbollah tại Lebanon hay Hamas tại Gaza đều có mối liên hệ chặt chẽ với Tehran.

Thông qua lực lượng Quds, IRGC cung cấp tiền, vũ khí, huấn luyện và cả chiến lược để các tổ chức vũ trang trong khu vực hoạt động hiệu quả.

Lực lượng Quds vì thế giúp Iran can dự sâu vào các điểm nóng mà không cần triển khai quân đội chính quy. Dưới thời tướng Qasem Soleimani (đã bị Mỹ hạ sát), mạng lưới này được mở rộng và vận hành như một hệ sinh thái quân sự phi chính quy, linh hoạt nhưng cực kỳ hiệu quả.

Mục tiêu không chỉ là hỗ trợ đồng minh mà còn là tạo ra một “vành đai ảnh hưởng” bao quanh Israel và gây sức ép lên các lợi ích của Mỹ trong khu vực Trung Đông.

Đây chính là cái gọi là “trục kháng cự”. Một mạng lưới không chính thức nhưng có sức ảnh hưởng rộng khắp.

Chính mô hình này khiến lực lượng Quds trở thành một trong những công cụ quyền lực nguy hiểm và khó lường nhất của Iran trong cuộc cạnh tranh địa chính trị tại Trung Đông.

Chiến tranh ủy nhiệm: Vũ khí chiến lược của Iran

Iran hiểu rõ một điều. Họ không thể đối đầu trực diện với Mỹ. Vì vậy, IRGC lựa chọn một con đường khác: Chiến tranh bất đối xứng. IRGC có mạng lưới các nhóm ủy nhiệm trung thành trải khắp Trung Đông. Đó là các nhóm vũ trang địa phương hoạt động độc lập nhưng cùng mục tiêu.

Tại Iraq, các nhóm dân quân thân Iran từng bị cáo buộc tấn công lực lượng Mỹ sau năm 2003. Tại Syria, Lực lượng Quds không chỉ cố vấn mà còn từng trực tiếp tham chiến để bảo vệ chính quyền Bashar al-Assad. Tại Yemen, Iran hỗ trợ lực lượng Houthi chống lại liên minh do Ả Rập Saudi dẫn đầu.

Chiến lược này giúp Iran mở rộng ảnh hưởng mà không phải chịu toàn bộ rủi ro của chiến tranh trực tiếp.

Cuộc chiến đang diễn ra giữa Iran với Mỹ và Isael cũng cho thấy rõ vai trò quan trọng của các lực lượng ủy nhiệm trung thành với Iran.

Hezbollah tại Lebanon liên tục gây sức ép lên phía bắc Israel bằng tên lửa và các đòn tấn công xuyên biên giới, buộc Tel Aviv phải phân tán lực lượng. Ở Yemen, Houthis sử dụng UAV và tên lửa để tấn công các tuyến hàng hải và cơ sở năng lượng, làm gián đoạn dòng chảy thương mại và gây áp lực lên các đồng minh của Mỹ. Trong khi đó, Hamas tại Gaza duy trì các cuộc giao tranh trực tiếp với Israel, khiến xung đột luôn ở trạng thái leo thang.

Điểm chung của các lực lượng này là chi phí thấp nhưng hiệu quả cao, khiến đối thủ phải đối mặt với nhiều mối đe dọa phi tập trung, khó kiểm soát. Thông qua đó, Iran có thể kéo dài chiến tranh, làm suy yếu đối phương bằng cách mở nhiều mặt trận cùng lúc mà không cần trực tiếp đưa quân và định hình cục diện khu vực theo hướng có lợi cho mình mà không cần bước vào một cuộc đối đầu tổng lực.
Ảnh AI/Dân Việt
Đế chế kinh tế ngầm và sức mạnh tài chính

Ít ai ngờ rằng, IRGC không chỉ là một lực lượng quân sự. Họ còn là một “đế chế kinh tế”. Quy mô của “đế chế” này lớn đến mức nhiều chuyên gia ước tính các thực thể liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đang kiểm soát một phần đáng kể nền kinh tế đất nước, đặc biệt trong các lĩnh vực chiến lược.

Từ xây dựng, năng lượng đến viễn thông, các công ty liên quan đến IRGC có mặt ở nhiều lĩnh vực then chốt, theo CFR.

Tập đoàn xây dựng Khatam al-Anbiya được xem là cánh tay kinh tế chủ lực, tham gia hàng loạt dự án hạ tầng, dầu khí và giao thông với giá trị hàng chục tỷ USD.

Trong bối cảnh bị cấm vận, lực lượng này còn vận hành các mạng lưới tài chính và thương mại phi chính thức. Nhờ đó, họ có thể tự tạo nguồn lực mà không phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước. Đây là yếu tố giúp IRGC duy trì sức mạnh lâu dài.

Đã có những cáo buộc IRGC kiểm soát các tuyến buôn lậu và xuất khẩu dầu “ngoài sổ sách”, giúp Iran duy trì nguồn thu ngay cả khi bị trừng phạt nặng nề. Các mạng lưới tài chính phi chính thức, bao gồm công ty bình phong và hệ thống trung gian quốc tế, cho phép dòng tiền luân chuyển qua nhiều quốc gia mà khó bị truy vết.

Nhờ nguồn lực tài chính tự chủ này, IRGC không chỉ duy trì hoạt động quân sự mà còn tài trợ cho các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, qua đó củng cố ảnh hưởng địa chính trị của Tehran trong dài hạn.
Nhân tố định hình Trung Đông

Nhiều chuyên gia tin rằng IRGC đã đóng vai trò quyết định trong việc lựa chọn người kế nhiệm sau khi Đại giáo chủ Ali Khamenei thiệt mạng trong cuộc không kích của Mỹ, Israel ngày 28/2. Không chỉ vậy, nhiều cựu thành viên IRGC đã nắm giữ các vị trí quan trọng trong chính phủ. Điều này đồng nghĩa với việc ảnh hưởng của lực lượng này có thể còn tăng lên.

Từ một lực lượng bảo vệ cách mạng, IRGC đã trở thành trung tâm quyền lực của Iran.

Họ kiểm soát quân sự. Ảnh hưởng chính trị. Nắm giữ nguồn lực kinh tế. Họ chiến đấu bằng cả vũ khí truyền thống lẫn chiến tranh mạng. Cả trực tiếp lẫn ủy nhiệm.

Trong bối cảnh cuộc chiến với Mỹ và Israel chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, IRGC vẫn đứng ở tuyến đầu, khẳng định mình là một lực lượng vừa đáng gờm, vừa khó đoán và có khả năng định hình cục diện Trung Đông trong nhiều năm tới.

Lãnh tụ tối cao của Iran còn bị thịt thì còn thằng nào ở Iran mà Mỹ kiêng dè.