CHIẾN LƯỢC GÂY ÁP LỰC ĐỈNH CAO CỦA TỔNG THỐNG TRUMP: PHONG TỎA KINH TẾ THAY VÌ CHIẾN TRANH, ĐẨY IRAN TỚI SỤP ĐỔ NỘI BỘ

[nguoiduatinabc]

Quyết định của Tổng thống Donald J. Trump về việc gia hạn vô thời hạn lệnh ngưng bắn giữa Hoa Kỳ và Iran, trong khi vẫn duy trì toàn diện lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran và eo biển Hormuz, được xem là một ví dụ điển hình của chiến lược gây áp lực tối đa được thực hiện đúng cách.

Thay vì thể hiện sự yếu kém, hành động này khai thác đúng vào những điểm yếu sâu sắc nhất của Iran: một chế độ bị phân hóa, không thể đưa ra một lập trường thống nhất, và một nền kinh tế vốn đã suy yếu nghiêm trọng. Bằng cách duy trì sức ép kinh tế, theo yêu cầu trực tiếp của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Thống chế Asim Munir, Tổng thống Trump tránh được những tổn thất của một cuộc đối đầu quân sự toàn diện, đồng thời đặt nền tảng để Cộng hòa Hồi giáo Iran tự suy yếu từ bên trong. Đây được xem là cách tiếp cận thận trọng hơn so với việc vội vàng bước vào chiến tranh hoặc dỡ bỏ trừng phạt quá sớm.

Tuyên bố của Tổng thống Trump cho thấy rõ rằng chính phủ Iran “bị phân hóa nghiêm trọng,” và việc gia hạn lệnh ngưng bắn tạo thêm thời gian để lãnh đạo nước này đưa ra một “đề nghị thống nhất” dưới sức ép liên tục. Quân đội Hoa Kỳ vẫn trong tình trạng “sẵn sàng và đầy đủ khả năng,” nhưng trọng tâm chuyển sang áp lực kinh tế. So với các phương án khác, cách tiếp cận này được cho là hiệu quả hơn.

Một cuộc tấn công quân sự trực tiếp hoặc chiến dịch oanh kích kéo dài có thể làm tiêu hao nguồn lực Hoa Kỳ và tạo nguy cơ lan rộng xung đột trong khu vực. Ngược lại, lệnh phong tỏa được thực hiện với mức độ rủi ro thấp hơn, nhưng tạo ảnh hưởng lớn, dựa trên lực lượng hải quân và không quân sẵn có tại Vịnh Oman và Biển Ả Rập. Biện pháp này đã gây gián đoạn hoạt động vận tải của Iran, thể hiện qua các vụ tịch thu tàu gần đây.

Chiến lược này nhắm trực tiếp vào nguồn thu quan trọng nhất của Iran là dầu mỏ, vốn chiếm khoảng 57% ngân sách chính phủ, tương đương 35 đến 43 tỷ USD mỗi năm. Việc phong tỏa làm đình trệ thương mại đường biển, vốn chiếm phần lớn hoạt động xuất nhập khẩu của Iran. Một số ước tính cho thấy tổn thất hàng ngày có thể vượt 400 triệu USD nếu các hoạt động xuất khẩu bị ngăn chặn hoàn toàn. Trong bối cảnh thiệt hại chiến tranh đã lên tới khoảng 270 tỷ USD, tương đương 57% GDP, chính quyền Iran gặp khó khăn trong việc chi trả cho bộ máy nhà nước và lực lượng Vệ binh Cách mạng. Nhiều nhà máy ngưng hoạt động, và hàng hóa thiết yếu trở nên khan hiếm.



Ngoài ra, lệnh phong tỏa còn làm trầm trọng thêm những yếu kém kinh tế vốn đã tồn tại từ trước, bao gồm lạm phát cao trên 40%, đồng nội tệ mất giá mạnh, thất nghiệp gia tăng và tình trạng thiếu hụt điện nước. Cuộc chiến năm 2026 đã đẩy tình trạng này đến mức khủng hoảng, với các cuộc biểu tình nổ ra do chi phí sinh hoạt vượt quá khả năng của người dân.

Việc duy trì phong tỏa khiến Iran không thể nhanh chóng tiếp cận nguồn tài chính từ thương mại quốc tế. Khi nguồn thu bị hạn chế, chính quyền không còn khả năng duy trì các chính sách trợ cấp hoặc củng cố hệ thống kiểm soát.

Iran có thể suy yếu từ bên trong. Một trong những yếu tố đáng chú ý của chiến lược này là khả năng tạo ra áp lực nội tại đối với Iran. Tình trạng phân hóa trong bộ máy lãnh đạo có thể làm giảm hiệu quả quản trị và đàm phán. Những khác biệt giữa các nhóm trong chính quyền có thể làm chậm tiến trình đưa ra quyết định.

Đồng thời, áp lực kinh tế có thể dẫn đến bất ổn xã hội. Khi giá cả tăng cao và nguồn cung thiếu hụt, các cuộc biểu tình có thể gia tăng. Việc suy giảm nguồn thu từ dầu mỏ cũng ảnh hưởng đến khả năng duy trì các chương trình hỗ trợ kinh tế và an sinh xã hội.

Trong bối cảnh khu vực, một số quốc gia như Pakistan đã kêu gọi duy trì lệnh ngưng bắn, cho thấy xu hướng ưu tiên ổn định thông qua giải pháp ngoại giao và kinh tế hơn là leo thang quân sự. Điều này góp phần định hình môi trường đàm phán.

Nhìn chung, cách tiếp cận này cho thấy sự kết hợp giữa áp lực kinh tế và duy trì khả năng quân sự, nhằm tạo điều kiện cho các cuộc thương thuyết trong tương lai. Diễn biến tiếp theo sẽ phụ thuộc vào phản ứng củan Iran và tiến trình đàm phán giữa các bên liên quan.