ASEAN Khi quyền lực không thể che lấp tội ác: Toàn cảnh vụ xét xử Rodrigo Duterte tại Tòa án Hình sự Quốc tế

[Gibbs]

Những tưởng quyền lực tột đỉnh có thể trở thành tấm khiên vĩnh cửu che chắn cho mọi sai lầm, nhưng lịch sử đã nhiều lần chứng minh rằng công lý có thể đến muộn, nhưng nhất định sẽ đến. Câu chuyện về Rodrigo Duterte – vị cựu Tổng thống đầy tranh cãi của Philippines – đang bước sang một chương tối tăm nhất khi ông phải đối mặt với những phán quyết đanh thép từ công lý quốc tế.

Phán quyết lịch sử tại The Hague: Khi sự thật được phơi bày

Thứ Năm vừa qua, một sự kiện chấn động đã diễn ra tại trụ sở Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) ở The Hague. Hội đồng gồm ba thẩm phán đã thống nhất xác nhận các cáo buộc về tội ác chống lại nhân loại đối với Rodrigo Duterte. Sau quá trình xem xét kỹ lưỡng, hội đồng thẩm phán tuyên bố có "cơ sở thực tế vững chắc" để tin rằng cựu lãnh đạo 81 tuổi này phải chịu trách nhiệm cho hàng chục vụ giết người không ghê tay. Những tội ác này không chỉ diễn ra trong nhiệm kỳ Tổng thống (2016–2022) mà còn kéo dài từ thời ông còn là Thị trưởng thành phố Davao. Bản quyết định dài 50 trang của ICC đã chỉ ra rằng ông Duterte đã "xây dựng, phổ biến và thực thi" một chính sách mang tính hủy diệt nhằm "vô hiệu hóa" những người bị nghi ngờ là tội phạm. Đây không còn là cuộc chiến chống ma túy đơn thuần, mà theo lời Phó công tố viên Mame Mandiaye Niang, nó đã trở thành một "hình thức thi đấu biến thái" của những kẻ thủ ác.

Những con số biết nói và nỗi đau của những người ở lại

Người ta thường nói: "Nhất sĩ nhì nông, hết gạo chạy rông, nhất nông nhì sĩ", nhưng với những nạn nhân trong cuộc chiến của Duterte, sự sống mới là điều xa xỉ nhất. Các số liệu thống kê về số người chết dưới thời ông Duterte khiến bất cứ ai cũng phải rùng mình. Trong khi cảnh sát quốc gia báo cáo con số hơn 6.000 người, các tổ chức nhân quyền lại đưa ra con số kinh hoàng lên tới 30.000 nạn nhân. Tại Philippines, những gia đình có người thân bị sát hại đã vỡ òa trong hạnh phúc khi nghe tin từ ICC. Đối với họ, đây là tia sáng cuối đường hầm sau bao năm chung sống với nỗi đau bị vùi dập. Randy delos Santos, chú của thiếu niên Kian delos Santos – người bị cảnh sát bắn chết trong một con hẻm năm 2017 – nghẹn ngào chia sẻ rằng đây là cơ hội để những nạn nhân "không tên, không tiếng" được lên tiếng, để những câu chuyện bị bóp méo trong báo cáo cảnh sát được đưa ra ánh sáng. Công lý lúc này không chỉ là hình phạt, mà còn là sự công nhận cho những linh hồn đã khuất.

Cuộc chiến pháp lý cam go: Những quân bài cuối cùng

Dù bị bắt giữ tại Philippines vào năm ngoái và dẫn giải tới The Hague, Duterte vẫn kiên quyết phủ nhận mọi cáo buộc. Đội ngũ luật sư của ông, đứng đầu là Nick Kaufman, đã bày tỏ sự thất vọng và cho rằng phán quyết dựa trên lời khai của những "kẻ giết người tự thú". Trước đó, phía Duterte đã tìm mọi cách để thoát thân, bao gồm cả việc rút Philippines khỏi ICC vào năm 2018 nhằm trốn tránh trách nhiệm. Tuy nhiên, "Vàng thật không sợ lửa", và tội ác cũng không sợ những rào cản hành chính. Vào thứ Ba, các thẩm phán phúc thẩm đã bác bỏ yêu cầu hủy bỏ vụ án, khẳng định ICC vẫn có thẩm quyền xét xử dù quốc gia đó đã rút lui. Ngay cả những rắc rối nội bộ của tòa án, như việc truất quyền của Công tố viên trưởng Karim Khan do nghi ngại về sự thiên vị và cáo buộc cá nhân, cũng không thể ngăn cản bánh xe công lý tiếp tục lăn bánh.

Thông điệp đanh thép cho tương lai: Không ai đứng trên pháp luật

Dù ngày bắt đầu phiên tòa chính thức vẫn chưa được ấn định và tình trạng sức khỏe của vị cựu Tổng thống 81 tuổi vẫn là một ẩn số, nhưng việc xác nhận cáo trạng đã là một cột mốc quan trọng. Maria Elena Vignoli từ Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) khẳng định: Phiên tòa này sẽ gửi đi một thông điệp mạnh mẽ rằng bất kể bạn là ai, dù ở Philippines hay bất kỳ nơi nào khác, một khi đã nhúng tay vào tội ác nghiêm trọng, công lý rồi sẽ đuổi kịp bạn. Người dân Philippines và thế giới đang nín thở chờ đợi những bước đi tiếp theo. Suy cho cùng, quyền lực chỉ là nhất thời, còn đạo đức và nhân tính mới là vĩnh cửu. Đúng như câu tục ngữ: "Ăn mặn thì khát nước", những gì ông Duterte đã gieo xuống trong quá khứ giờ đây chính là bản án mà ông phải đối mặt trước tòa án lương tâm và luật pháp quốc tế.