Mỹ và Iran có đang ngộ nhận về nhau?

[Romano]

Cả Mỹ và Iran dường như đều tin rằng đối phương đã không còn ý chí chiến đấu, dẫn đến những lời khẳng định cứng rắn về việc sẽ tiếp tục giao tranh.Không quay trở lại bàn đàm phán, cả Mỹ và Iran đều thực sự tin rằng mình đang ở “cửa trên” so với đối phương, theo The Times. Hai bên đều khẳng định sẵn sàng nối lại giao tranh để đạt mục tiêu vì cho rằng đối phương không còn đủ ý chí tiếp tục chiến đấu.

Về phía Iran, giới lãnh đạo nước này đang cho rằng họ đã giành chiến thắng về mặt tinh thần và chính trị. Dù vậy, trưởng đoàn đàm phán Iran, ông Mohammad Bagher Ghalibaf, thừa nhận Mỹ vẫn sở hữu năng lực quân sự đáng kể.

Hải quân Mỹ hiện triển khai tới khu vực 3 nhóm tác chiến tàu sân bay, tương đương toàn bộ số tàu sân bay trong tay nhiều quốc gia khác. Tại đây, Mỹ còn có 2 đội tác chiến thủy quân lục chiến hiện diện và sở hữu ưu thế tuyệt đối trên không.

Dù vậy, theo The Times, phía Mỹ cũng thừa nhận Iran chưa bị đánh bại hoàn toàn về mặt quân sự, ít nhất là với những nhận định không xuất phát từ tài khoản mạng xã hội cá nhân của ông Trump.

Việc eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa cho thấy Iran vẫn còn năng lực tấn công. Nguyên nhân là Mỹ sẽ không còn phải e dè nếu Iran đã cạn kiệt tên lửa, máy bay không người lái và các tàu cao tốc vũ trang cỡ nhỏ có thể dùng để tấn công tàu thuyền qua lại.

Trước đó, Mỹ và Israel đã tận dụng ưu thế trên không để tấn công các bệ phóng tên lửa trên khắp Iran, nhưng phần lớn kho vũ khí của nước này được phân tán rộng và giấu dưới lòng đất.

Iran đã có thời gian hàng thập kỷ để chuẩn bị cho kế hoạch phản ứng trước kịch bản bị Mỹ hoặc Israel tấn công. Bằng chứng là trong đợt xung đột này, Iran phóng nhiều tên lửa hơn vào các quốc gia vùng Vịnh và căn cứ Mỹ tại khu vực so với Israel, nhằm bảo toàn tên lửa tầm xa.

Mỹ giữ ưu thế, Iran vẫn còn lực
Khoảng trung tuần tháng 3, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khẳng định: “Tên lửa của họ đã giảm 90%, máy bay không người lái giảm 85%, chúng tôi đang phá hủy các nhà máy sản xuất”.

Tuy nhiên, các ước tính khác cho thấy bức tranh khác biệt. Theo Trung tướng James Adams, Giám đốc Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ, tiết lộ trong phiên điều trần hôm 16/4, Iran vẫn còn “hàng nghìn” tên lửa. Khi xung đột bắt đầu, nước này được cho là có khoảng 3.000 tên lửa đạn đạo cùng nhiều loại tên lửa tầm ngắn.

Sau phiên điều trần nói trên, giới chức Mỹ tiếp tục tiết lộ với New York Times rằng khoảng một nửa trong số gần 1.000 bệ phóng tên lửa của Iran đã trúng đòn tập kích. Tuy nhiên, Iran cũng đã triển khai thêm khoảng 100 bệ phóng từ các đường hầm, phần nào bù đắp năng lực tấn công.

Iran được ước tính đã sử dụng khoảng 1/3 kho tên lửa và 60% số máy bay không người lái. Một phần trong số này vẫn nằm dưới lòng đất và có thể khó tiếp cận nếu các điểm ra vào trên mặt đất bị đánh trúng.

Theo The Times, tình hình hiện tại tạo ra cách nhìn trái chiều cho cả hai bên. Tốc độ hao hụt trong 5 tuần không kích cho thấy sức mạnh lớn của quân đội Mỹ và Israel. Đồng thời, hệ thống chỉ huy và kiểm soát của Iran cũng bị suy yếu đáng kể sau chiến lược của Israel nhằm vào các lãnh đạo của chính quyền và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).

Nhưng phần còn lại của bộ máy chỉ huy Iran vẫn là thách thức lớn đối với Mỹ - Israel. Bộ máy này hiện đã phân tán và hoạt động độc lập, đồng thời hạn chế liên lạc theo kênh thông thường để tránh bị phát hiện.

“Iran vẫn có khả năng phản công”, nhà phân tích an ninh Muhanad Seloom tại Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha nhận định.

Phong tỏa siết sức ép kinh tế
Hiện tại, việc phong tỏa eo biển Hormuz trở thành công cụ gây sức ép chính của Iran, trong khi Mỹ đáp trả bằng cách phong tỏa cảng của Iran, gây tác động tức thời đến nền kinh tế và đặc biệt là IRGC. Đáng chú ý là, hai bên cũng không nhất thiết phải quay lại chiến tranh toàn diện để tiếp tục gây áp lực, theo The Times.

Tuy nhiên, tờ báo này nhận định mức độ tác động là không cân xứng. Người dân Iran phụ thuộc vào nguồn thu từ dầu mỏ đang bị phong tỏa, trong khi quân đội cần nguồn cung để tái thiết sau những thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng và công nghiệp, bao gồm các nhà máy thép. Đồng thời, các ngành công nghiệp quốc hữu hóa, nền tảng kinh tế của IRGC, cũng bị ảnh hưởng.

Đã có một số thông tin cho thấy tình trạng thiếu bột mì và các mặt hàng thiết yếu tại Iran. Nhưng tác động thực sự đối với kinh tế và xã hội nước này có thể chỉ lộ rõ hơn khi các bên bước vào giai đoạn hòa bình tạm thời.

Người dân Iran đã quen với nền kinh tế thời chiến và việc thắt chặt chi tiêu trong khủng hoảng. Tuy nhiên, nếu hòa bình trở lại, nhu cầu tăng có thể khiến lạm phát leo thang, trong bối cảnh chi phí sinh hoạt cao từng là nguyên nhân chính dẫn đến các cuộc biểu tình quy mô lớn những năm gần đây, bao gồm hồi tháng 1.

Trong bối cảnh đó, các nhà đàm phán Iran có thể chọn đối đầu theo cách khác, chẳng hạn như yêu cầu Mỹ dỡ bỏ trừng phạt. Nếu chưa đạt được thỏa thuận, Iran có thể tìm cách nới lỏng phong tỏa để đổi lấy lệnh ngừng bắn dài hơn mà không cần thừa nhận thất bại.

“Tôi không cho rằng họ sẽ duy trì cách tiếp cận hiện tại, dù phát ngôn có thể vẫn như vậy”, ông Seloom nhận định.