UAE rời OPEC và toan tính địa chính trị mới

[goodidea]

Quyết định của UAE rời OPEC không chỉ làm suy yếu liên minh dầu mỏ mà còn phản ánh những toan tính địa chính trị mới tại Trung Đông, khi Abu Dhabi dần tách khỏi quỹ đạo của Saudi Arabia để theo đuổi lợi ích riêng.


Nhà máy lọc dầu ở tỉnh Wasit, Iraq. Ảnh: THX/TTXVN

Quyết định rút khỏi Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) sẽ khiến “cartel dầu mỏ” này suy yếu vào một thời điểm then chốt. Đồng thời, động thái này cũng phản ánh những căng thẳng kéo dài giữa UAE và Saudi Arabia – nhà sản xuất lớn nhất và là lãnh đạo trên thực tế của OPEC.

UAE ngày 28/4 thông báo rằng nước này sẽ rời OPEC và OPEC+, nhóm mở rộng bao gồm cả Nga, kể từ ngày 1/5, qua đó khiến các tổ chức này mất đi nhà sản xuất dầu lần lượt lớn thứ ba và thứ tư.

Dù quyết định này có vẻ đột ngột, nhưng theo quan sát lâu dài về chính trị Vùng Vịnh, việc Abu Dhabi rời OPEC thực chất đã được chuẩn bị từ trước, sau nhiều năm bất mãn với tổ chức này.

Thông báo này cũng diễn ra sau nhiều năm UAE và Saudi Arabia có quan điểm khác biệt về chính sách dầu mỏ, cũng như cạnh tranh ảnh hưởng trong các vấn đề khu vực rộng lớn hơn. Mâu thuẫn giữa hai cường quốc Sunni này bùng phát rõ rệt vào tháng 12/2025, khi những khác biệt về cách tiếp cận an ninh tại Yemen đe dọa làm bùng phát lại nội chiến.

Sự đoàn kết trước các cuộc tấn công từ Iran gần đây không thể che lấp rạn nứt sâu sắc bên dưới – mà quyết định rời OPEC của UAE chỉ là biểu hiện mới nhất.

OPEC được thành lập năm 1960 nhằm giúp các nước sản xuất dầu lớn phối hợp hạn ngạch khai thác để kiểm soát giá dầu toàn cầu. UAE là thành viên OPEC từ khi liên bang này được thành lập năm 1971, dù riêng Abu Dhabi – nơi nắm giữ 95% trữ lượng dầu của UAE – đã tham gia từ năm 1967.

Ở đỉnh cao trong thập niên 1970, OPEC đóng vai trò quan trọng trong việc tái cân bằng quyền lực giữa các nước sản xuất và tiêu thụ dầu, đồng thời thách thức sự thống trị của phương Tây.

Mặc dù một số nước đã rời OPEC gần đây như Qatar (2019) hay Angola (2024), việc UAE rút lui có tác động lớn hơn nhiều, ảnh hưởng tới khoảng 12% sản lượng dầu của OPEC.

Quan trọng hơn, sự ra đi của UAE khiến OPEC mất đi một trong số ít các “nhà sản xuất linh hoạt” (swing producer), làm suy yếu khả năng phản ứng nhanh trước biến động thị trường.

Khác biệt lợi ích vùng Vịnh

UAE đã phát tín hiệu rạn nứt ít nhất từ 5 năm trước, khi bất đồng với Saudi Arabia về chính sách sản lượng xuất hiện trước hội nghị OPEC+ tháng 11/2020 và trở nên rõ ràng hơn vào tháng 7/2021.

UAE muốn tăng sản lượng sau khi bị cắt giảm mạnh trong đại dịch COVID-19, trong khi Saudi Arabia muốn duy trì giá cao bằng cách giữ sản lượng thấp.

Điều này phản ánh sự khác biệt về cấu trúc kinh tế: Saudi Arabia phụ thuộc nhiều vào giá dầu cao để tài trợ ngân sách và các dự án lớn như Vision 2030, còn UAE có nền kinh tế đa dạng hơn và ít phụ thuộc vào dầu mỏ.

Abu Dhabi đã đầu tư mạnh để nâng công suất từ 3,4 triệu thùng/ngày lên 5 triệu thùng/ngày vào năm 2027, nhằm tận dụng tối đa trữ lượng trước nguy cơ nhu cầu toàn cầu giảm khi thế giới chuyển sang năng lượng sạch.

Khi không còn bị ràng buộc bởi hạn ngạch OPEC, UAE có thể tăng sản lượng nếu muốn, đặc biệt khi căng thẳng với Iran hạ nhiệt và eo biển Hormuz được mở lại hoàn toàn.

Rõ ràng là giới lãnh đạo UAE trước hết và trên hết đang tập trung theo đuổi lợi ích quốc gia của mình, với trọng tâm là ưu tiên quan hệ với Mỹ – và có lẽ cả Israel – hơn là với các quốc gia mà Abu Dhabi cảm thấy phản ánh một thế giới cũ mà họ đang tìm cách bỏ lại phía sau.

Cuộc chiến ở Iran có thể tạm thời làm lu mờ sự bùng phát căng thẳng giữa Saudi Arabia và UAE về Yemen và tầm nhìn đối với khu vực, nhưng sự rạn nứt này vẫn chưa được giải quyết trước khi Mỹ và Israel phát động các chiến dịch quân sự vào ngày 28/2.

Những bình luận của các nhân vật nổi bật ở UAE cho thấy các quan chức ở UAE đã chú ý kỹ đến việc quốc gia nào, theo quan điểm của họ, đã hỗ trợ UAE trong thời điểm khủng hoảng, và quốc gia nào thì không.

Do đó, quyết định của OPEC phản ánh sự tính toán của Abu Dhabi rằng việc tiếp tục là một phần của tổ chức do Saudi Arabia thống trị không còn mang lại lợi ích gì nữa. Trong tương lai, UAE có thể xem xét lại vai trò của mình trong các tổ chức khu vực khác như Liên đoàn Ả Rập, Tổ chức Hợp tác Hồi giáo hay Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh, khi khu vực bước vào giai đoạn hậu chiến đầy bất định.

VietBF@sưu tập