USA "Nói lời chẳng giữ lấy lời": Nghịch lý tỷ đô và canh bạc ngân sách của Donald Trump tại Nhà Trắng

[Gibbs]

Trong chính trường Mỹ, người ta vẫn thường bảo "Chân mình còn lấm bê bê, lại cầm bó đuốc mà rê chân người". Suốt nhiều tháng qua, Tổng thống Donald Trump đã không ngừng công kích Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Jerome Powell, thậm chí ám chỉ ông này phạm tội chỉ vì chi phí cải tạo trụ sở Fed tăng 30%. Thế nhưng, khi soi lại "siêu dự án" phòng khiêu vũ (ballroom) tại Nhà Trắng của chính mình, người ta mới ngỡ ngàng nhận ra một sự thật: Chi phí dự án của Trump không chỉ tăng vọt mà còn đang có nguy cơ "móc túi" người đóng thuế, dù trước đó ông luôn khẳng định là "miễn phí".

Lời hứa "không đồng" và thực tế một tỷ đô la

Từ khi khởi động dự án cách đây 9 tháng, ông Trump đã dùng mọi mỹ từ để trấn an dư luận. "Nói lời phải giữ lấy lời", ông từng tuyên bố chắc nịch vào tháng 9 năm ngoái: "Tôi trả tiền, đất nước không phải trả". Đến tháng 10, ông bồi thêm rằng chi phí sẽ do ông và "vài người bạn" gánh vác 100%. Thậm chí sang đầu năm 2026, ông vẫn khẳng định "không tốn một xu thuế của dân".

Tuy nhiên, "tin sét đánh" vừa dội xuống vào thứ Hai khi Ủy ban Tư pháp Thượng viện do phe Cộng hòa kiểm soát đã yêu cầu khoản ngân sách lên tới 1 tỷ USD cho cái gọi là "nâng cấp và điều chỉnh an ninh". Đáng chú ý, khoản tiền khổng lồ này được cài cắm khéo léo trong một dự luật về thực thi di trú, nhưng mục tiêu rõ ràng là hỗ trợ "Dự án Hiện đại hóa Cánh Đông" – mật danh của việc phá dỡ Cánh Đông cũ để xây dựng phòng khiêu vũ của Trump. Dù văn phòng Thượng nghị sĩ Chuck Grassley biện minh rằng tiền này "không dùng cho các yếu tố phi an ninh", nhưng thực tế 1 tỷ USD an ninh này còn lớn hơn gấp đôi con số 400 triệu USD chi phí xây dựng mà Nhà Trắng từng công bố.

Điệp khúc tăng giá: Khi con số "biết đi"

Người xưa có câu "Mua danh ba vạn, bán danh ba đồng", nhưng danh tiếng của dự án này lại đang được định giá ngày một leo thang. Ban đầu, khi công bố, dự án dự kiến tiêu tốn 200 triệu USD. Nhưng rồi, như một điệp khúc không hồi kết:

Tháng 9: Tăng lên 250 triệu USD.

Tháng 10: Nhảy vọt lên 300 triệu USD.

Tháng 12: Chốt ở mức 400 triệu USD.

Không chỉ dừng lại ở tiền bạc, những cam kết về kiến trúc cũng "bay theo gió". Nhà Trắng từng hứa sẽ không phá hủy Cánh Đông lịch sử, nhưng rồi vào tháng 10 năm ngoái, công trình này đã bị san phẳng trong sự ngỡ ngàng của dư luận. Một trợ lý cấp cao đã giải thích đầy bao biện rằng "quy mô dự án luôn thay đổi theo quá trình phát triển". Đúng là "Lời nói gió bay", khi những gì cử tri nhận được chỉ là những đống đổ nát của lịch sử và những hóa đơn ngày càng dày thêm.

"Bình cũ rượu mới": Hầm trú ẩn và cái bóng của an ninh

Để hợp thức hóa việc dùng tiền thuế của dân, các đồng minh của Trump như các Thượng nghị sĩ Lindsey Graham và Katie Britt đã viện dẫn lý do an ninh sau vụ nổ súng tại tiệc tối Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng tháng trước. Họ cho rằng dự án này cần được "cứng hóa" hoàn toàn.

Đằng sau phòng khiêu vũ lộng lẫy là một bí mật quân sự: Một khu phức hợp khổng lồ dưới lòng đất, bao gồm hầm trú bom và các hệ thống bảo vệ cấp độ cao. Phía Nhà Trắng đã lên tiếng hoan nghênh đề xuất 1 tỷ USD của Quốc hội, cho rằng đây là việc "đã quá hạn từ lâu". Thế nhưng, làm sao để dung hòa giữa việc chi tiêu tỷ đô này với khẩu hiệu "Tiết kiệm ngân sách" và sự ra đời của Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) vào đầu nhiệm kỳ hai của Trump?

Lòng dân nguội lạnh trước "lâu đài" của Tổng thống

Mặc kệ những lý lẽ về an ninh, niềm tin của công chúng vào dự án này đang ở mức thấp kỷ lục. Theo khảo sát của Washington Post-ABC News, tỷ lệ người phản đối dự án cao gấp đôi số người ủng hộ. Thậm chí, những người phản đối quyết liệt còn nhiều gấp ba lần phe tán thành. "Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong", nhưng ở đây, dân không chỉ không "liệu" mà còn đang kịch liệt phản đối sự "elitist" (đặc quyền đặc lợi) của dự án.

Giới trẻ tại Washington đã xuống đường biểu tình, lên án dự án là một sự lãng phí xa xỉ trong khi vấn đề nhà ở và nước sạch vẫn còn nhức nhối. Việc biến tiền túi của "người bạn" thành tiền thuế của "người dân" đang trở thành một vũng lầy chính trị cho cả Nhà Trắng và Đảng Cộng hòa.

Cuối cùng, dự án phòng khiêu vũ này có thể sẽ là một biểu tượng cho sự xa hoa của triều đại Trump, nhưng nó cũng mang theo một bài học đắt giá về sự trung thực trong chính trường. Khi những lời hứa "miễn phí" biến thành khoản nợ tỷ đô, niềm tin của cử tri chính là thứ đầu tiên bị mang ra đánh đổi.

Giờ bọn cánh tả thay phiên nhau vào phản đối. Nhưng rồi sẽ thấy mai mốt nó mà có được tổng thống dân chủ thì bọn nó sẽ đem Met Gala về, mở tiệc cho bọn trans đú đởn.