Middle East Bên bờ vực hòa bình hay "phút bù giờ" kịch tính: Mỹ - Iran và bản ghi nhớ kết thúc chiến tranh

[Gibbs]

Sau những tuần dài tiếng súng át tiếng người, một tia sáng hy vọng vừa lóe lên khi Hoa Kỳ và Iran đang tiến gần hơn bao giờ hết đến một bản ghi nhớ ngắn nhằm kết thúc cuộc chiến vốn đã gây tổn thương sâu sắc cho cả khu vực. Tuy nhiên, trong chính trường, "Đường dài mới biết ngựa hay", và những quan chức Nhà Trắng vẫn đang nín thở dõi theo từng chuyển động, bởi lịch sử đã chứng minh các cuộc đàm phán này thường tan vỡ vào đúng "phút 89".

Bản kế hoạch một trang và "thời gian vàng" 30 ngày

Theo các nguồn tin khu vực thân cận với tiến trình đàm phán, một bản kế hoạch cô đọng chỉ trong một trang giấy đang được lưu hành nội bộ, chứa đựng những điều khoản then chốt để tháo gỡ ngòi nổ xung đột. Văn bản này không chỉ đơn thuần là một tờ giấy lộn, mà nó là chìa khóa kích hoạt giai đoạn thương lượng kéo dài 30 ngày nhằm giải quyết các "điểm nghẽn" kinh điển: từ chương trình hạt nhân, việc giải tỏa khối tài sản khổng lồ của Iran đang bị đóng băng, cho đến an ninh tương lai tại eo biển Hormuz.

Tổng thống Donald Trump dường như đang áp dụng chiến thuật "Gạn đục khơi trong", đơn giản hóa các vấn đề phức tạp để tạo điều kiện cho những người có quan điểm ôn hòa trong bộ máy chính quyền Iran có thể quay lại bàn đàm phán. Mục tiêu trước mắt là đặt bút ký vào lệnh ngừng bắn, còn những "khúc xương khó gặm" sẽ được để lại sau. "Lạt mềm buộc chặt", sự linh hoạt này của ông Trump đang mang lại những phản hồi tích cực từ các nhà trung gian Pakistan, dù những cái đầu lạnh tại Washington vẫn chưa thôi hoài nghi.

Những điều khoản ngặt nghèo trên bàn cân quyền lực

Dù chi tiết chính xác của bản kế hoạch vẫn là một ẩn số, nhưng các nguồn tin rò rỉ cho thấy Mỹ đang yêu cầu Iran tạm dừng làm giàu uranium trong hơn 10 năm – một con số "mềm mỏng" hơn so với yêu cầu 20 năm trước đó. Đổi lại, Iran buộc phải vận chuyển kho dự trữ uranium đã làm giàu cấp độ cao ra khỏi lãnh thổ.

Đáng chú ý, trong cuộc phỏng vấn với PBS News, ông Trump đã làm nóng bầu không khí khi tiết lộ Tehran phải chuyển số vật liệu này sang Mỹ và cam kết đóng cửa các cơ sở ngầm. Tuy nhiên, đây chính là "điểm tử huyệt" từng khiến các cuộc đàm phán của Phó Tổng thống JD Vance tại Pakistan đổ vỡ hồi tháng trước. Người xưa nói "Của đi thay người", nhưng với Iran, việc giao nộp "báu vật" hạt nhân cho chính đối thủ lại là một sự sỉ nhục khó chấp nhận. Hiện tại, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baghaei, xác nhận họ vẫn đang rà soát đề xuất này và sẽ phản hồi thông qua phía Pakistan vào ngày thứ Năm.

TEHRAN

Chiến lược "Cái gậy và củ cà rốt" kiểu Trump

Sự chuyển biến tích cực trong đàm phán đã khiến Tổng thống Trump tạm dừng "Chiến dịch Tự do" (Project Freedom) – hoạt động dẫn đường cho các tàu bị mắc kẹt tại eo biển Hormuz. Đây là một bước đi đầy tính toán sau khi Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố kết thúc chiến dịch "Cơn thịnh nộ sử thi" (Operation Epic Fury) để dồn toàn lực vào giải pháp ngoại giao. Các chuyên gia nhận định rằng, việc Mỹ càng ép mạnh bằng quân sự thì phe cứng rắn tại Iran càng có cái cớ để lớn tiếng.

Nhưng đừng nhầm tưởng sự mềm mỏng của Trump là sự yếu thế. "Nói ngọt lọt đến xương", nhưng nếu không nghe, ông cũng sẵn sàng ra tay cực kỳ tàn khốc. Ngay sau những lời lẽ lạc quan về đàm phán, ông Trump đã tung lên mạng xã hội Truth Social một lời đe dọa đanh thép: "Nếu Tehran không đạt được thỏa thuận, các cuộc ném bom sẽ bắt đầu với mức độ và cường độ cao hơn bao giờ hết". Đây chính là phong cách rất "Trump": một tay chìa nhành ô liu, một tay đặt sẵn trên nút bấm khai hỏa.

Hy vọng mong manh và bài học từ quá khứ

Trước khi lệnh ngừng bắn chính thức được ban bố, các quan chức Nhà Trắng bao gồm JD Vance, đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đã nỗ lực không mệt mỏi để xây dựng một khung thỏa thuận: Iran đình chỉ hạt nhân và mở cửa eo biển, Mỹ dỡ bỏ lệnh trừng phạt và trả lại hàng tỷ USD. Thế nhưng, nội bộ Iran vốn "Bằng mặt mà không bằng lòng", sự chia rẽ giữa các nhà lãnh đạo tại Tehran luôn là hòn đá tảng chặn đứng mọi tiến trình.

Cả thế giới đang nín thở chờ xem liệu Iran có thực sự muốn tìm một lối thoát ngoại giao hay không. Bản thân ông Trump cũng thừa nhận sự bấp bênh này: "Tôi cũng cảm thấy như vậy trước đây với họ rồi, nên để xem điều gì sẽ xảy ra". Cuộc đấu trí giữa Washington và Tehran không chỉ là cuộc chiến của súng đạn, mà là cuộc chiến của ý chí và những con số trên bàn đàm phán. Liệu lần này, những nỗ lực trung gian của Pakistan có thể kết thúc cuộc chiến, hay lại một lần nữa "Công dã tràng" vì những toan tính chính trị hẹp hòi? Câu trả lời có lẽ sẽ nằm ở phản hồi của Iran trong vài giờ tới.