Tiêm kích 50 năm tuổi của Iran đang khiến phòng không Mỹ bối rối ra sao?

[Romano]

Những tiêm kích F-4 và F-5 đã hơn 50 năm tuổi của Iran bất ngờ trở thành tâm điểm chú ý, sau hàng loạt cuộc tấn công xuyên phá mạng lưới phòng không nhiều lớp của Mỹ và đồng minh tại Trung Đông.Cuối tháng 4, một tiêm kích F-5E thế hệ ba của Không quân Iran được cho là đã thực hiện thành công vụ ném bom vào căn cứ Buehring ở Kuwait. Điều gây sốc là chiếc máy bay cũ này đã xuyên thủng hệ thống phòng không Mỹ - Kuwait mà không bị ngăn chặn.

Đầu tháng 5, thêm một vụ việc khác tiếp tục gây chú ý khi tiêm kích F-4E của Iran tiến hành một nhiệm vụ tấn công trên không phận Saudi Arabia. Chiến dịch này bị lộ ra sau khi xảy ra cuộc chạm trán với ít nhất một tiêm kích F-16CJ của Không quân Mỹ. Tuy nhiên, các máy bay Mỹ được cho là không thể bắn hạ chiếc F-4 của Iran, cho phép nó quay trở về an toàn. Điều này làm dấy lên khả năng Tehran đã tiến hành nhiều phi vụ xuyên phá sâu hơn so với những gì được công khai.

Iran hiện sở hữu một trong những hạm đội tiêm kích lạc hậu nhất thế giới. F-4 và F-5, vốn là xương sống của không quân nước này, đều được mua từ thập niên 1970 và đã tụt hậu nhiều thế hệ so với các máy bay hiện đại. Vì vậy, việc các chiến đấu cơ cũ kỹ này vẫn có thể né tránh mạng lưới phòng không dày đặc của Mỹ và đồng minh đang đặt ra câu hỏi nghiêm trọng về năng lực phòng thủ của phương Tây tại Trung Đông.

Một trong những nguyên nhân quan trọng được cho là nằm ở việc Iran đã phá hủy nhiều radar cảnh báo sớm của Mỹ và đồng minh trước đó. Trong số này có hệ thống radar AN/FPS-132 Block 5 cực kỳ đắt đỏ cùng ba radar AN/TPY-2 băng tần X, mỗi hệ thống trị giá từ 700 triệu đến hơn 1 tỷ USD. Việc mạng lưới radar bị suy yếu không chỉ giúp tên lửa đạn đạo Iran tăng tỷ lệ xuyên thủng mà còn khiến khả năng giám sát không phận của Mỹ giảm mạnh.

Mỹ và Saudi Arabia đã cố gắng bù đắp bằng cách tăng cường hoạt động của máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry, nhưng hiệu quả được cho là khá hạn chế.

Ngoài ra, Không quân Iran có thể đã áp dụng chiến thuật bay bám địa hình ở độ cao cực thấp để tránh radar phát hiện từ xa. Dù F-4 và F-5 không có hệ thống lập bản đồ địa hình hiện đại, phi công giàu kinh nghiệm vẫn có thể thực hiện kiểu bay này bằng kỹ năng thủ công. Không gian rộng lớn của Saudi Arabia và vùng Vịnh cũng tạo điều kiện cho máy bay Iran luồn lách qua các khoảng trống phòng không trước khi đối phương kịp phản ứng.


Một giả thuyết khác đang được nhắc đến là Iran có thể đã trang bị các hệ thống tác chiến điện tử hiện đại cho những chiến đấu cơ cũ của mình. Trước đây, Không quân Ấn Độ từng dùng thiết bị gây nhiễu để giúp MiG-21 tránh bị F-15 Mỹ phát hiện trong tập trận, còn Su-34 Nga tại Syria cũng từng bị cho là "biến mất" khỏi radar phương Tây nhờ công nghệ tương tự.

Dù năng lực tự phát triển hệ thống tác chiến điện tử của Iran còn gây tranh cãi, nhiều ý kiến cho rằng Tehran có thể đã nhận công nghệ từ các đối tác thân cận.

Một yếu tố khác có thể giúp Iran hưởng lợi là việc tiêm kích F-15 Mỹ từng bị bắn nhầm gần không phận Kuwait hồi đầu xung đột. Sự cố này có thể khiến phi công Mỹ trở nên thận trọng hơn khi khai hỏa ngoài tầm nhìn, từ đó tạo thêm cơ hội cho máy bay Iran tiếp cận mục tiêu.

Các chiến dịch của Iran hiện được xem là một trong những lần hiếm hoi tiêm kích thế hệ ba tham chiến trong môi trường chiến đấu cường độ cao thời hiện đại. Trong bối cảnh nhiều nước đã hướng tới tiêm kích thế hệ năm và thậm chí chuẩn bị đưa máy bay thế hệ sáu vào hoạt động trong thập niên tới, việc F-4 và F-5 vẫn có thể gây khó khăn cho Mỹ là điều gây bất ngờ lớn.

Điều này cũng khiến giới quan sát đặt thêm câu hỏi: nếu các tiêm kích cũ kỹ của Iran đã có thể khai thác lỗ hổng phòng không như vậy, thì điều gì sẽ xảy ra nếu Tehran sớm đưa vào biên chế các chiến đấu cơ hiện đại hơn như Su-35 hoặc thậm chí là Su-57 mua từ Nga?