Thầy Tây trò Ta và thầy Ta trò Tây - Kỳ 1+ 2: Thầy Việt trên những giảng đường thế giới

Ngày càng có nhiều giáo viên từ Âu - Mỹ đến giảng dạy ở Việt Nam, và ngược lại, giáo viên Việt Nam sang giảng dạy ở trời Tây.

Nhiều người thầy nước ngoài hạnh phúc khi biết Việt Nam có một ngày dành riêng cho nhà giáo. Còn người thầy Việt du giảng xa xứ lại có được sự tôn trọng tinh tế từ sinh viên nước ngoài.

Thầy Chis trao đổi với đồng nghiệp.

Khách đi qua đường Bà Triệu- Hà Nội, ngay vỉa hè nơi nhà để xe của Đại học Anh quốc Việt Nam (British University Vietnam- BUV) thỉnh thoảng vẫn nhìn thấy một ông Tây cao lớn tóc bạc trắng ngồi uống trà đá. Sinh viên đi ngang qua ông Tây đều kính cẩn “Hello teacher” (Chào thầy).

Đó là thầy Christopher Jeffery đến từ Vương quốc Anh mà mọi người vẫn quen gọi là Chris: “Ngồi ở đó, sinh viên qua thấy tôi họ sẽ có cảm giác gần gũi hơn với giáo viên nước ngoài”.

Mới gặp lần đầu, cứ ngỡ ông thầy lịch lãm đến từ xứ sở sương mù có vẻ xa cách và lạnh lùng “phớt ăng lê”. Càng trò chuyện càng thấy không phải vậy. Thầy cởi cà vạt gấp lại cầm ở tay, ngồi thoải mái trên ghế, mỉm cười nói với tôi: “Ở Anh, tôi đi dạy đã 18 năm.

Nhưng khi đang nhận được lời mời của BUV sang Việt Nam để làm giám đốc Học vụ, tôi không mất quá 10 phút để quyết định. Khi tôi từ chức và rời London tới Hà Nội, bạn bè bảo tôi bị điên. Nhưng tôi biết Việt Nam là mảnh đất của những cơ hội. Rồi sau đó một năm, bạn bè bảo tôi là người may mắn nhất thế giới”.

Chỉ một năm ở VN, thầy Chris đã cùng các cộng sự gây dựng nên trường Đại học Anh quốc nề nếp, phong cách dạy và học chuyên nghiệp. Mặc dù quy trình tuyển dụng rất nghiệm ngặt, nhưng sinh viên Việt Nam theo học ngày một đông để tiếp cận chất lượng giáo dục kiểu Anh.

Song điều khiến Chris bất ngờ, cảm động lại đến từ ngày 20-11. Ngày nhà giáo Việt Nam hôm ấy, thầy được sinh viên tặng rất nhiều hoa và những lời chúc mừng. Ông thầy người Anh vốn giỏi tiết chế cảm xúc mà mắt cũng rưng rưng. “18 năm dạy học ở Anh, tôi chưa từng nhận được hoa chúc mừng như thế này.Tôi chưa được nhận sự trân trọng nghề giáo ở bất cứ nơi nào trên thế giới như ở Việt Nam”.

Sinh viên Việt Nam cũng khiến thầy Chris bất ngờ bởi sự thông minh và lúc nào cũng tràn đđầy năng lượng. Những ngày đầu lên lớp, sinh viên thường rụt rè, thậm chí tránh gặp thầy. Nhưng bằng kinh nghiệm của mình, thầy Chris đã khiến các em mạnh dạn đặt ra những câu hỏi nếu chưa hiểu vấn đề.

Chỉ hai tuần sau, sinh viên bắt đầu “quay” thầy bằng nhiều câu hỏi khó. Những câu hỏi ấy làm cả thầy và trò đều hứng khởi, giờ học trở nên sôi nổi hơn rất nhiều. Thầy Chris mang đến phong cách giáo dục Anh: học đồng thời phải nghiên cứu, đọc sách, phân tích vấn đề và báo cáo cho giáo viên.

Giáo sư Lennon và sinh viên lớp Visk trong ngày giảng đường mất điện..

Những sinh viên vốn quen cách học “thầy đọc trò ghi” thời gian đầu đã bị “sốc”. Nhưng thầy Chris thuyết phục: “Yếu tố quan trọng nhất trong việc học không phải là thời gian thầy lên lớp mà là kỹ năng. Thầy dạy cho các em kỹ năng nghiên cứu, tìm hiểu và khám phá, thuyết trình vấn đề.

Nếu các em không có những kỹ năng đó thì dù có thông minh nhất thế giới cũng không ai biết”.

Phong cách học ấy đã thấm vào sinh viên từ lúc nào không hay và những bài kiểm tra của họ gửi sang London chấm thường được đánh giá rất cao.

Một ngày mới của Chris bắt đầu lúc 5 giờ sáng bằng mấy vòng chạy bộ bên Hồ Gươm. Thầy yêu khung cảnh bảng lảng sương khói và tiếng chuông từ nhà thờ Lớn vọng tới. Sau đó, Chris sẽ có một lịch làm việc dày đặc: nói chuyện trước học sinh một trường phổ thông nào đó ở Hà Nội, lên lớp dạy một vài tiết, chấm bài, nói chuyện với sinh viên. Cuối ngày, Chris thường mệt lử, nhưng luôn mỉm cười. Thầy mê bia hơi Hà Nội, phở và nem rán. Nhưng thầy ít “dám” ăn phở, vì mình quá cao, đưa thìa lên miệng thì nhiều bánh phở đã rơi “dọc đường”.

Gần đến ngày 20-11, thầy Chris có cảm giác hồi hộp. Chris tâm sự rằng mình hơi “e lệ” khi đứng giữa rất đông sinh viên, nhận hoa và lời chúc mừng. Nhưng tình cảm của những sinh viên người Việt khiến ông thầy người Anh này đã coi Việt Nam như quê hương thứ hai của mình và đã quyết gắn bó lâu dài ở đây.

Giáo sư người Mỹ được tặng hoa trong ngày 20-10

Tôi đến lớp Visk 2001 chuyên ngành quản lý-khoa Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội đúng vào lúc mất điện. Đã biết trước lịch cắt điện nhưng giáo sư Lynn Lannon- Đại học Keuka ở New York - Hoa Kỳ và các sinh viên vẫn lên lớp. Trên bảng, mấy sinh viên đang nắn nót viết dòng chữ “Happy teacher day” bằng phấn trắng.

Giáo sư Lannon cảm kích khi đọc những dòng chữ ấy. Mấy chục năm đi dạy ở nhiều nước trên thế giới, bà chưa bao giờ biết có một “Teacher day”. Cách đây mấy tuần, vào ngày phụ nữ Việt Nam 20-10, bà được sinh viên tặng hoa.

“Yếu tố quan trọng nhất trong việc học không phải là thời gian thầy lên lớp mà là kỹ năng. Tôi dạy cho các em kỹ năng nghiên cứu, tìm hiểu và khám phá, thuyết trình vấn đề. Nếu các em không có những kỹ năng đó thì dù có thông minh nhất thế giới cũng không ai biết” - Thầy Christopher Jeffery.

Sinh viên nói với bà: “Cô yêu Việt Nam, giảng dạy ở Việt Nam thì cũng là phụ nữ Việt Nam”. Năm 2005, bà du lịch Việt Nam. Rồi sau đó, đang dạy ở Côn Minh-Trung Quốc, bà chuyển tới khoa Quốc tế - Đại học Quốc gia Hà Nội theo một chương trình liên kết giữa hai nước Việt Nam và Hoa Kỳ.

Bà dạy quản trị kinh doanh, kỹ năng lãnh đạo, marketing và các sinh viên lập tức được “nếm mùi” những môn học này theo kiểu Mỹ.

Lê Mai Anh, lớp trưởng lớp Visk chia sẻ: “Giáo sư Lennon có cách dạy rất sinh động và giàu tính thực tế. Giáo sư đặt cho chúng em đề tài “Hãy làm một dự án để tạo ra sự thay đổi tích cực ở trường học của mình”. Đề tài rất khó vì sự thay đổi này phải diễn ra trong thực tế chứ không phải “vẽ” ra trên giấy”.

Cuối cùng thì nhóm của Mai Anh cũng đã chọn dự án “Nâng cao ý thức phòng cháy chữa cháy trong trường học”. Poster cảnh báo hiểm họa cháy nổ được dựng lên, những cuộc hội thảo kỹ năng phòng cháy chữa cháy được tổ chức.

Những nhóm còn lại chọn các dự án như làm sao để nâng cao hiệu quả của phòng y tế và căng tin nhà trường. Tất cả đều được giáo sư Lennon “soi” rất kỹ về tính khả thi và tư vấn cách thực hiện. Nhờ những dự án ấy mà khoa Quốc tế - Đại học Quốc gia được hưởng lợi và sinh viên thì nhận ra cách học chay xa rời cuộc sống mới “nguy hiểm” làm sao.

Trước đây, khi vào khoa Quốc tế ở làng sinh viên tôi thấy xe đạp xe máy để rất bừa bãi lộn xộn. Nhưng hôm nay, đã thấy có cổng với barie và bảo vệ giữ xe bằng máy điện tử. Đó cũng là một trong những dự án của giáo sư Lennon và các học trò.

Nguồn: TP

GS Nguyễn Đăng Hưng (thứ hai từ phải sang) cùng đồng nghiệp và sinh viên khoa hàng không không gian, ĐH Liège, Bỉ (2006).

Sinh viên Âu- Mỹ thẳng thắn và tinh tế trong quan hệ thầy trò. Những người thầy Việt Nam ngày càng để lại dấu ấn đậm nét ở các trường đại học phương Tây. Họ chỉ mong gặp được nhiều học trò từ quê nhà trên những giảng đường ấy.

Khi sinh viên Tây cho thầy ta một “bài học”

Tiến sỹ Lê Văn Út - Đai học Oulu Phần Lan, kể: “Trong lớp tôi đang giảng có một sinh viên người Phần Lan, anh vừa tốt nghiệp thạc sĩ hạng tuyệt đối (5/5) và được chuyển tiếp làm nghiên cứu sinh tiến sĩ tại đây. Anh này lúc nào cũng ngồi bàn nhất và lúc nào cũng muốn tranh luận với người dạy. Một lần anh gặp riêng tôi và lịch sự dò hỏi liệu việc anh tranh luận “tới bến” trong lớp có làm tôi bực bội không. Tôi trả lời rằng tôi rất thích và xin mời anh cứ tiếp tục.

Có lần anh “quây” tôi liên tục vì anh cho rằng tôi quá lạm dụng việc trích dẫn tên tuổi các nhà toán học lớn khi nhắc lại các kiến thức cũ. Tôi hỏi lại: “Bạn cho tôi biết có gì sai không?”.

Anh bảo: “Tôi nghĩ thầy không sai gì về kiến thức, nhưng việc thầy trích dẫn những công cụ đơn giản mà lại kèm theo tên tuổi những nhà toán học lớn như vậy là không phù hợp cho lắm và thầy có chắc là những người mà thầy đề cập có là tác giả của những công cụ đó không?”.

Tôi nói: “Như tôi đã nói, bài giảng của tôi phần lớn là dựa theo sách của Evans ở Berkeley mà! Tôi sử dụng phần lớn ký hiệu, công thức trong quyển sách này”.

Anh phán: “Thầy đừng nên mang bất kỳ tên tuổi lớn nào ra để dọa tôi nhé (Evans hiện là giáo sư ĐH California ở Berkeley - chú giải của tôi)! Cái tôi cần là gốc gác thật sự của các tên gọi cho những công cụ mà thầy sử dụng. Dù cho Evans là một tên tuổi lớn nhưng chắc gì những thứ ông ấy viết là hoàn toàn đúng”. Tôi rút ra bài học cho mình: đừng bị “hốt hồn” bởi những cái bóng to”.

TS Toán học Lan Nguyễn, từng đoạt giải giảng dạy xuất sắc bang Ohio - Hoa Kỳ năm 2011, nhưng lần đầu tiên bước lên bục giảng vẫn “sợ” vì lúc đó kỹ năng nghe tiếng Anh chưa tốt lắm. Buổi dạy đầu tiên, TS Lan Nguyễn phải hỏi lại sinh viên: “Could you please repeat your question?” (Bạn có thể nhắc lại câu hỏi?). Nhưng không phải thế mà thầy “mất điểm” với sinh viên. Và sinh viên dù có kém thì thầy cũng không được chê.

TS Lan Nguyên kể: “Hồi ở Việt Nam, khi đang dạy ở Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội, tôi đã nhiều lần phàn nàn với sinh viên: “Các anh chị học dốt và lười quá”. Nhưng ở bên này, nói câu đó có thể bị đuổi việc”.

Tiến sỹ Út trên giảng đường Đại học Oulu, Phần Lan.

Đưa tục ngữ Việt Nam vào dạy Toán

Tôi đến Đại học Cambridge lừng danh, ngôi trường đã có 81 giải Nobel. Trở thành giảng viên của trường đại học số một thế giới dĩ nhiên cực kỳ khó và là niềm mơ ước của bất cứ người nào làm nghề dạy học.

Ở Cambridge có nột người Việt đang giảng dạy: TS Hoàng Việt Hà. Anh còn rất trẻ, dáng thư sinh, luôn mỉm cười. Anh Hà kể, bố mẹ anh đều là giảng viên đại học. 18 tuổi Hà đã được nhận học bổng AusAID du học Úc. Tốt nghiệp đại học năm 1996, anh nhận học bổng làm nghiên cứu sinh tại Cambridge. Khi bảo vệ thành công luận án tiến sỹ ngành toán, anh được giữ lại trường làm giảng viên.

Ngày đầu tiên đứng trên bục giảng của trường Emmanuel (Đại học Cambridge), Hoàng Việt Hà hơi run, khi ngồi dưới kia là những sinh viên xuất sắc nhất toàn nước Anh và thế giới. Rồi anh lấy lại tự tin. Sinh viên Việt Nam ở Cambridge “khét tiếng” giỏi toán: Lê Hoàng Việt Bảo, Lương Thế Vinh, Đinh Nho Tâm.

Phong cách học ở Cambridge, giảng viên đóng vai trò hướng dẫn, cố vấn, truyền cảm hứng và kỹ năng cho sinh viên. TS Hà bằng sự tận tâm của mình đã giúp nhiều sinh viên bản xứ vốn tự tin về tư duy độc lập của mình hiểu rằng “Không thầy đố mày làm nên”. Giờ toán, TS Hà minh hoạ bằng ca dao tục ngữ Việt Nam và cả truyện Kiều.

Khi tôi đến, TS Hoàng Việt Hà đang sống cảnh “cơm niêu nước lọ” một mình trong một căn hộ dành cho giảng viên ở Cambridge. Những ngày lễ tết của xứ ta, anh vẫn thường tụ họp với sinh viên Việt Nam, làm nem rán, phở, dưa hành. Anh luôn mong mỏi có nhiều sinh viên quê nhà đến học ở Cambrige hơn, bởi một đất nước có truyền thống hiếu học mà mới gần 40 người có mặt ở đại học lừng danh này thì vẫn ít so với Thái Lan, Malaysia, Singapore.

Học trò Pháp viết báo ca ngợi thầy Việt

GS - TSKH Nguyễn Đăng Hưng, người châu Á duy nhất được Vua Albert II trao tặng Huân chương Đại thần của Vương triều Bỉ, được tạp chí hàng tuần của Bỉ Le Vif - l’Express bình chọn là một trong 10 người nước ngoài “đã làm thay đổi nước Bỉ”.

Chất giọng Quảng Nam, ông kể, ông bắt đầu đứng lớp ở Đại học Liège cách đây 40. Dù tiếng Pháp của thầy lúc ấy chưa chuẩn lắm, nhưng học trò đã bị cuốn hút bởi cách cách dạy truyền cảm và kiến thức sâu rộng. Tình thầy trò cứ thế nảy nở và GS Nguyễn Đăng Hưng cùng những sinh viên của mình đã xuống đường biểu tình phản đối Mỹ gây chiến ở Việt Nam. Có những học trò được GS Hưng hướng dẫn luận án tiến sỹ và sau này trở thành cộng sự và đồng nghiệp của ông.

Một trong những người học trò ấy mới đây đã viết một bài báo bằng tiếng Pháp rất cảm động về thầy Nguyễn Đăng Hưng. Người học trò đó là Géry de Saxcé - Giáo sư, Phòng thí nghiệm cơ học Lille, trường Đại học Lille, Pháp. Bài viết được TS Châu Đình Thành, một học trò khác của GS Hưng dịch lại bằng tiếng Việt.

“Thầy Hưng là một người có lòng đam mê đặc biệt và luôn luôn bận rộn trong nghiên cứu khoa học. Thầy còn là một nhà yêu nước đáng kính phục. Tôi có cảm tưởng thầy có khả năng chuyển hóa nhiệt huyết của tuổi trẻ để hướng họ đến việc xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn”. Lời của GS Géry de Saxcé.

Bài báo viết: 17 năm qua (từ 1995 đến 2007), thầy dành gần phân nửa quĩ thời gian của mình đi đi về về giữa Bỉ và Việt Nam để góp phần đào tạo cho đất nước 400 thạc sĩ và 20 tiến sĩ có trình độ quốc tế. Thầy đã đưa rất nhiều học bổng của các trường đại học uy tín châu Âu về Việt Nam, ngặn chặn tình trạng chảy máu chất xám...

Người học trò Pháp còn biết được dự định thầm kín cuối đời của thầy mình, khi anh trích lời tâm sự của GS Nguyễn Đăng Hưng: “Tôi muốn dành phần còn lại của đời mình tiếp tục một số việc có ích để cuộc đời ý nghĩa hơn. Sau đó, tôi mong mỏi sống lại thuở ấu thơ bên dòng suối nhỏ, có nước chảy róc rách trong buổi trưa hè hay được thường xuyên nằm nghe trước khi chợp mắt, bản đàn bất tận phát ra từ thuở hoang sơ, tiếng rì rào của sóng biển ngày đêm vỗ về cát trắng...”

Nguồn: TP