Ngày nay, khi xă hội ngày càng phát triển, đời sống người dân càng khá giả, họ bắt đầu hướng đến những thú chơi tốn kém, trong đó có thú chơi lộc b́nh từ gỗ quư. Điều đó đồng nghĩa nhiều loại gỗ quư đang có nguy cơ bị tận diệt.
Quan niệm về thú chơi lộc b́nh
Theo một số tài liệu cổ, "lộc b́nh" đơn giản là chiếc b́nh mang lộc đến nhà. Ở một vài nơi, với những chiếc b́nh lớn, người chơi chỉ trưng bày một chiếc nên gọi là độc b́nh. Một số quan niệm phong thuỷ cho rằng, các đường vân uốn lượn và các hoa văn trên thân lộc b́nh có tác dụng thu dung khí tốt nên nó là nơi tụ hội nguồn năng lượng và vận khí lành cho gia chủ.
Những quan niệm về "tài lộc" của lộc b́nh khiến thú chơi này càng nở rộ
Đặc trưng h́nh dáng của lộc b́nh là ở giữa ph́nh to, cổ thắt lại như chất chứa tài lộc, lưu giữ sự sung túc. Miệng lộc b́nh loe ra, uốn lượn thể hiện sự sinh sôi, nảy nở, phát tài. Tuy toàn thân đặc nhưng trên miệng lộc b́nh bao giờ cũng được khoét rỗng một đoạn để giữ lộc. V́ những quan niệm trên nên lộc b́nh thường được đặt những nơi trang nghiêm trong nhà, vừa thể hiện sự quyền quư, vừa để thu dung tài lộc, an b́nh cho gia đ́nh.
Loại gỗ làm lộc b́nh phải là cây gỗ hàng chục, thậm chí hàng trăm năm tuổi và tất nhiên là gỗ quư hiếm. Một số tay chơi c̣n quan niệm rằng, lộc b́nh bằng các loại gỗ có trong sách đỏ đang trên bờ vực tuyệt chủng, đơn cử như lộc b́nh bằng gỗ thuỷ tùng, mới là chơi trội. Ngoài ra, nhiều tay chơi c̣n thể hiện đẳng cấp bằng việc đặt mua những chiếc lộc b́nh cao tới hơn 2m, được làm từ nguyên thân cây cổ thụ.
Những chiếc lộc b́nh làm từ gỗ quư có giá hàng chục triệu đồng của một tay chơi lộc b́nh Thanh Hóa.
Một đại gia chơi lục b́nh ở phường Ngọc Trạo, thành phố Thanh Hóa, cho biết ông đă phải mất vài tháng đặt mối trước mới có được đôi lục b́nh bằng gỗ nghiến.
Gần đây, trên địa bàn các huyện miền núi của tỉnh Thanh Hóa, việc "săn" lộc b́nh nu nghiến (ngọc nghiến) đang nở rộ. Nghiến là loại gỗ nổi tiếng với độ cứng và dai, có nhiều trên địa bàn các huyện miền núi Thanh Hoá. Nu nghiến chỉ có ở những cây nghiến bị thương do tác động từ bên ngoài như bị sâu đục, bị chặt... tạo thành u, sẹo. Khi được bào nhẵn, các u này sẽ tạo thành các đường vân h́nh cung rất đẹp và kỳ quái. Theo quan niệm, lộc b́nh nu nghiến thu giữ lộc khí mạnh nên được săn lùng ráo riết.
Nhiều gỗ quư bị triệt hạ
Dạo một ṿng quanh địa bàn thành phố Thanh Hoá, có tới hàng chục cửa hàng bày bán sản phẩm lộc b́nh đầy đủ các kích cỡ. Một số cửa hàng c̣n chụp ảnh những đôi lộc b́nh “cực độc” để tiếp thị, nếu khách có nhu cầu, chỉ cần đặt tiền và chờ vài ngày là có.
Tại một cửa hàng trưng bày trên đường Hạc Thành, những đôi lộc b́nh “khủng” cao hơn đầu người với đủ kiểu vân đẹp được xếp kín một bên nhà. Giá của mỗi đôi lộc b́nh cỡ lớn cũng từ vài chục đến cả trăm triệu đồng, tuỳ thuộc vào loại gỗ. Nhiều lộc b́nh được làm từ các loại gỗ quư như: trắc, cẩm, đinh hương, da báo, nghiến, sưa núi... cũng được bày bán nhiều.
Lộc b́nh, lọ hoa gỗ da báo và sưa núi được sản xuất tại một cơ sở ở Hoà B́nh, được cho là có nguồn gỗ từ Thanh Hoá.
Theo t́m hiểu của chúng tôi, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa hiện nay, những đôi lộc b́nh lớn phần nhiều được chở ra từ các tỉnh Tây Nguyên và miền Trung. Lộc b́nh hạng trung và nhỏ th́ chủ yếu có nguồn gốc từ Thanh Hoá. Điều đó đồng nghĩa, rừng Thanh Hoá vẫn bị “chảy máu” và những loài gỗ quư vẫn bị lén lút “hạ sơn”.
Gần đây, lộc b́nh gỗ da báo xuất hiện nhiều tại gia đ́nh một số người có điều kiện kinh tế hạng trung. Để t́m hiểu nguồn gốc của loại gỗ quư này, chúng tôi đă t́m về các xă vùng sâu Trung Thành, Trung Sơn và Thành Sơn của huyện Quan Hoá.
Một số người dân bản Phai xă Trung Thành cho biết cách đây ít năm, ven ḍng suối Quưt, gỗ da báo phân bổ nhiều trên các triền núi. Từ khi có “cơn lốc” khai thác gỗ da báo làm lộc b́nh th́ loài cây quư này gần như đă tuyệt chủng ở nơi đây. Anh Phạm Bá Ngọc, người thường xuyên đi rừng cho biết: “ Gỗ da báo, người Thái chúng tôi gọi là c̣ mừ có vân rất đẹp. Vài tháng lại đây, chúng tôi đi rừng không gặp cây da báo nào nữa v́ đă bị khai thác kiệt quệ. Trên một số ngọn núi đá hiểm trở người rất khó lên, may ra c̣n một số cây nhỏ”.
Được biết, da báo là loài cây dây leo, loại cây trăm năm. Đường kính cũng chỉ bằng cái phích nên lộc b́nh gỗ này không to. Những đôi lộc b́nh to nhất bằng gỗ này th́ đường kính cũng chỉ 30cm.
Anh T, một giáo viên gắn bó với vùng sâu này gần 20 năm đă t́nh nguyện dẫn chúng tôi t́m hiểu “đường đi” của các loài gỗ quư đă và đang bị khai thác nơi đây. Theo anh, nhiều loài gỗ quư từ những cánh rừng của cả Thanh Hoá lẫn Hoà B́nh “chảy” về các cơ sở chế tác lộc b́nh ở Hoà B́nh giáp ranh Thanh Hoá.
Lộc b́nh làm từ gỗ nu nghiến sản xuất tại một cơ sở ở Hoà B́nh.
Theo chân anh T, chúng tôi được đưa đến một xưởng sản xuất lộc b́nh ở xă Vạn Mai, huyện Mai Châu (Hoà B́nh). Trong vai một khách hàng đi sưu tầm lộc b́nh bằng gỗ sưa núi và da báo loại trung và nhỏ, ông chủ xưởng dẫn chúng tôi lên nhà sàn xem sản phẩm. Hàng chục đôi lộc b́nh đă hoàn thiện, láng bóng được trưng bày. Nhiều lộc b́nh, b́nh hoa cỡ nhỏ làm bằng gỗ sưa núi màu đen quánh cũng được trưng bày nơi đây.
Cách đó khoảng 5m, ngay trên triền sông Mă, một xưởng chế tác với gần 10 thợ đang miệt mài làm việc. Những khúc gỗ được cưa khoảng 1 đến 2m cùng hàng chục chiếc lộc b́nh mới được đục đẽo sơ tác vứt ngổn ngang như băi chiến trường. Chỉ vào những lộc b́nh nu nghiến đang chế tác, ông chủ xưởng giới thiệu sản phẩm: “Hàng của anh chủ yếu xuất đi Hà Nội. Các đại gia ở đó xem mẫu rồi đặt hàng trực tiếp, có người điện thoại về cho bọn anh sản xuất. Em đă đến đây rồi, anh để cho đôi nu nghiến với giá hữu hảo...”.
Rơ ràng, việc thu mua gỗ quư và sản xuất lộc b́nh, b́nh hoa ở đây là rất công khai. Theo t́m hiểu của chúng tôi, xă Cổ Lũng (Bá Thước) và một số xă lân cận cũng là lănh địa của gỗ da báo. Thời gian gần đây, loại cây này gần như không c̣n.
Ngoài da báo, gỗ đinh hương hiện đang bị săn lùng để làm lộc b́nh. Vào tháng 6 vừa qua, Hạt Kiểm lâm Quan Sơn cùng Ban Quản lư rừng pḥng hộ Sông Ḷ đă phát hiện 3 cây đinh hương cổ thụ bị khai thác trộm tại lô C, K1, tiểu khu 234, khu rừng suối Mán thuộc xă Sơn Hà (Quan Sơn).
Một xưởng làm lục b́nh tại huyện Mai Châu (Ḥa B́nh)
Ở hầu hết các huyện miền núi của tỉnh đều có cơ sở sản xuất lộc b́nh. Một khó khăn cho ngành kiểm lâm khi chưa có chế tài xử lư việc buôn bán hay vận chuyển loại hàng hoá từ gỗ thành phẩm này và những cây gỗ quư vẫn c̣n bị lén lút đốn hạ.
Những điều tốt lành về lộc b́nh của người xưa suy cho cùng cũng chỉ là quan niệm. Tác dụng của việc chơi lộc b́nh th́ chưa ai chứng minh được, nhưng có một điều ai cũng thấy là từ khi có trào lưu chơi lộc b́nh gỗ th́ những cây cổ thụ trong rừng bị "săn" trộm ngày càng nhiều, việc phá rừng và nguy cơ xoá sổ nhiều loài gỗ quư ngày càng đáng báo động.
Nguyễn Thùy - Duy Tuyên
Theo DânTrí
Gỗ quư bị tận diệt phục vụ thú chơi lộc b́nh
