"Xoài nào thơm bằng xoài Cao Lănh/Gái nào bảnh bằng gái Nha Mân”, câu ca dao ấy đă có từ hàng trăm năm trước. Bây giờ, con gái Nha Mân, vùng đất nằm giữa sông Tiền và sông Hậu (xă Tân Nhuận Đông, huyện Châu Thành, Đồng Tháp) vẫn đẹp. Nhưng dường như khó t́m hơn…
Chuyện xưa kể rằng…
Qua khỏi cầu Mỹ Thuận, rẽ phải, chạy thêm gần chục cây số nữa là đến Nha Mân, vùng đất nằm gối đầu lên một bên hữu ngạn sông Tiền, rồi xoải ḿnh về hướng Sông Hậu, ngay mặt tiền QL80. Đảo xe quanh chợ Nha Mân một hồi mà không xác định được điểm dừng, tôi ngại ngùng trước những ánh mặt ṭ ṃ của người dân địa phương nên tấp vào quán café nép dưới tầng trệt của một ṭa nhà đang xây dở.
Bà chủ quán ước chừng ngoài 70 tuổi nh́n tôi hỏi: "Con ở trên thành phố xuống hả?”. Không đợi tôi trả lời, bà tiếp: “Nếu đi t́m nhà người quen ở Nha Mân này th́ nói, bà chỉ cho. Bà sống từ nhỏ ở đây nên nhà nào cũng biết”. Tôi giới thiệu, xong rồi… ấp úng nói: “Dạ, con xuống đây t́m hiểu về con gái Nha Mân đó ngoại”. Nghe vậy, bà chủ quán trấn an tôi: “Tưởng ǵ, con gái Nha Mân đẹp nổi tiếng xưa giờ. Mấy cô cậu phóng viên đến t́m hoài chớ ǵ đâu mà ngại. Nhưng giờ chỉ c̣n mấy người già như ngoại thôi chứ hổng có con gái đâu”.
Nữ sinh Nha Mân
Bà chủ quán tên Nguyễn Thị Cầm, năm nay đă 82 tuổi. Bà Cầm kể với giọng tự hào: Con biết v́ sao con gái Nha Mân đẹp không? V́ toàn cung tần mỹ nữ của chúa Nguyễn không hà. Thời trẻ bà cũng đẹp lắm chớ. Hồi đó nghe cha kể, chúa Nguyễn Ánh thua quân Tây Sơn trong trận Rạch Gầm - Xoài Mút nên cả đoàn từ tướng đến quân, tùy tùng theo sông Tiền bỏ trốn. Đến vùng Nha Mân này, bị quân nhà Nguyễn truy đuổi gắt quá nên buộc phải để bớt tùy tùng và hàng trăm thê thiếp lại để chạy cho nhẹ. Những mỹ nữ này đều có nhan sắc “hoa nhường, nguyệt thẹn” đó nghen con. Sau này, những người con gái này lấy chồng Nha Mân, cũng có khi lấy những tùy tùng của chúa Nguyễn, nhưng họ vẫn lập nghiệp ở đây. V́ thế, sau này Nha Mân toàn người đẹp. Con hổng tin cứ đi hỏi, ở đây mấy đứa con nít nó cũng thuộc chuyện này làu làu”.
Để củng cố cho những lời kể của bà Cầm, tôi tiếp tục lang thang vào những con đường thôn nhỏ rồi hỏi thăm đến UBND xă Tân Nhuận Đông. Nghe tôi tŕnh bày lư do, ông Trần Thanh Tươi, Chủ tịch UBND xă Tân Thuận Đông, cười bảo: Chắc anh đă đọc, đă nghe câu ca dao về con gái Nha Mân rồi? Đúng là như thế. Nhưng có lẽ, tôi sẽ người dẫn anh đến gặp mấy cụ cao niên để anh hỏi chuyện th́ hay hơn.
Người ông Tươi giới thiệu dẫn đường cho tôi là anh Hoàng Quân, trưởng ấp Tân Lập. Anh Quân đưa tôi đến nhà bà Huỳnh Thị Sáu, 84 tuổi. Có lẽ, xưa kia bà Sáu đẹp lắm, nét đẹp ấy c̣n phảng phất trên khuôn mặt nhăn nheo, làn da trắng lốm đốm đồi mồi, mái tóc dài bạc trắng.
Bà Sáu đưa đôi bàn tay với những ngón dài, gầy khô, rót nước mời chúng tôi rồi ngồi trầm ngâm, đưa đôi mắt mờ đục nh́n xa xăm: “Con gái đẹp th́ xứ nào cũng có, nhưng gái Nha Mân không chỉ đẹp người mà c̣n đẹp nết nữa. Chữ “bảnh” trong câu ca “Gái nào bảnh bằng gái Nha Mân” là nói đến cái “công dung ngôn hạnh” trong “tam ṭng, tứ đức” đấy. Đó cũng là nét đặc trưng của người con gái Nha Mân, đă nổi tiếng khắp vùng “Nam kỳ Lục tỉnh” thời đó. Ngày xưa, dù nhà nghèo nhưng ba má luôn dạy cho con gái lễ nghĩa. Làm phận gái sao cho ngoan hiền, thiệt thà, lời ăn tiếng nói dịu dàng, lễ phép”.
Ngừng một lát, bà Sáu nói tiếp: "Thời xưa, con gái tụi tui chỉ đua nhau may đồ bà ba, tóc dài cả thước. Mỗi lúc đi ruộng là khăn rằn quấn không muốn hết búi tóc trên đầu. Tối về gội đầu có má hay chị em phụ. Mà không hiểu sao hồi đó đi làm ruộng cứ phơi mặt ra chứ có che, có bịt ǵ đâu, vậy mà da đứa nào cũng trắng. Sao giờ thấy tụi nó hổng bằng!".
Đâu rồi gái đẹp Nha Mân?
Anh Quân bảo: "Con gái Nha Mân “thứ thiệt” là không son phấn, nhưng da vẫn trắng, môi vẫn hồng, mái tóc xơa dài và trên người thường trực bộ quần áo bà ba. Có lẽ, h́nh ảnh ấy giờ hơi khó kiếm”. Quả thật, lời anh Quân nói chẳng sai. Rong ruổi nhiều ngả đường, thấy căn nhà nào mở cửa tôi cũng ngó vào nhưng tuyệt không thấy bóng dáng “người con gái” Nha Mân nào.
Rất hiếm những cô gái đẹp c̣n gắn bó với khăn rằn, áo bà ba và rong ruổi trên ḍng sông thế này
Bà Nguyễn Thị Lan, 63 tuổi, một trong số những người không “hoa mắt” v́ tiền, cho con gái lấy chồng ngoại, nói: “Thời bây giờ khác xưa nhiều lắm. Chuyện “tam ṭng, tứ đức” chẳng c̣n quan trọng với tụi nhỏ nữa rồi. Giờ cứ đứa nào đẹp là t́m đường đi thành phố, lấy chồng ngoại hết. Tụi nó chê làm ruộng cực khổ, đen da, cháy tóc lại ít tiền nên chẳng đứa nào chịu làm. Ở quê giờ chỉ c̣n mấy ông bà già sống với nhau. C̣n sức th́ ra ruộng làm, không th́ bỏ phế hoặc cho người khác thuê. Từ khi rộ lên phong trào lấy chồng Đài Loan, Hàn Quốc, con gái Nha Mân lấy chồng ngoại nhiều lắm. Mấy năm trước, ở Nha Mân lúc nào cũng có mấy người trên Sài G̣n xuống túc trực. Thấy nhà nào có con gái là đến. Lúc đó cũng có mấy người môi giới đến nhà kêu tôi cho con gái lấy chồng Hàn Quốc. Thấy nhà nghèo nên họ bảo cho con gái lấy chồng sẽ có vài chục triệu để trang trải. Nhà lúc đó khó khăn, nhưng tôi nhất định không đồng ư. Họ đến thêm mấy lần nữa, nhưng thấy tôi “rắn” quá nên mới thôi”.
“Có lẽ, bây giờ ở Nha Mân không c̣n mấy cô gái đẹp nữa nhỉ?”, tôi hỏi anh Quân. “Mấy cô đến tuổi trưởng thành hầu hết là đi thành phố, lấy chồng Hàn, Đài Loan, Trung Quốc. Chỉ c̣n mấy đứa nhỏ đang học phổ thông thôi. Mà học xong tụi nó cũng đi hết hà. Trai vùng này mà không có nghề ổn định, làm ruộng th́ khó mà lấy được mấy cô đẹp”.
Nghe anh Quân gợi ư, tôi t́m đường đến Trường THPT Châu Thành 2, nằm ngay trên QL80, thuộc địa bàn thị trấn Cái Tàu Hạ lúc quá trưa. Tôi may mắn gặp được nhóm nữ sinh c̣n đang túm tụm nói chuyện chưa chịu về. Những cô gái trong bộ áo dài trắng, quần lụa đen, đặc trưng của nữ sinh miền Tây đang hồn nhiên cười đùa ríu rít, thấy người lạ đến hỏi thăm, họ nh́n từ đầu đến chân rồi tản ra. Tần ngần một hồi, tôi quay đầu xe, chợt mừng như bắt được vàng khi thấy một cô nữ sinh đang ngồi một ḿnh trên băng ghế trong sân trường. Nhưng, tôi lại một lần nữa thất vọng khi vừa bước lại gần, chưa kịp hỏi ǵ th́ cô nữ sinh đă đứng lên bước đi rất nhanh.
Đem nỗi thất vọng kể với anh bạn ở Sa Đéc, một người cũng từng có một thời đi “cua” gái Nha Mân, nhưng cuối cùng thất bại và vợ anh bây giờ là người Lai Vung, anh cười bảo: “Ông là người lạ, từ đâu sộc đến hỏi, làm sao tụi nó dám nói chuyện. Nhưng, coi vậy chứ học xong là khác nha”.
Không biết từ bao giờ, ở Nha Mân lưu truyền những câu chuyện về cô Hai Hiên, người con gái có sắc đẹp khiến “hoa nhường nguyệt thẹn”, nhưng lại vắn số, qua đời v́ bệnh khi c̣n ở tuổi trăng tṛn. Sau khi cô chết được 3 ngày, rất nhiều người dân xứ này mơ thấy cô hiển linh, hiện về thăm cha mẹ và giúp đỡ dân nghèo, những người bệnh tật. Thuyền bè gặp băo tố, họ cầu khấn cô Hai Hiên và “tai qua nạn khỏi”.
Theo Phúc Lập (Nông nghiệp Việt Nam)
Huyền thoại về một miền gái đẹp
