Theo Reuters, trong tuần trước, Hải quân Mỹ đã ký hợp đồng trị giá 99,7 triệu USD để mở rộng vai trò của công ty AI Domino Data Lab trong dự án "Tăng tốc học máy cho các hoạt động hàng hải” (AMMO).

Chương trình này nhằm tăng tốc, nâng cao độ chính xác của AI trong hoạt động rà phá thủy lôi, giảm dần sự phụ thuộc vào con người trong công việc tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Hợp đồng Hải quân Mỹ ký với Domino được kỳ vọng đẩy nhanh tốc độ rà phá thủy lôi của lực lượng Mỹ. Domino được cho là đã phát triển phần mềm AI “huấn luyện” các thiết bị không người lái vận hành dưới nước (UUV) nhận diện được các loại thủy lôi mới với tốc độ nhanh chóng vượt trội.

Ông Thomas Robinson, giám đốc vận hành của Domino, nói với Reuters: “Trước đây, săn tìm thủy lôi là nhiệm vụ của tàu chiến. Giờ đây, nó đã trở thành nhiệm vụ của AI. Hải quân Mỹ đang đầu tư vào nền tảng cho phép huấn luyện AI với tốc độ nhanh vượt trội, để sớm vận hành tại các vùng biển xảy ra xung đột, gây cản trở vận tải thương mại và đe dọa thủy thủ”.

Theo ông Robinson, AI sẽ phân tích dữ liệu từ thiết bị cảm biến, cũng như hình ảnh trực quan thu về để phát hiện thủy lôi. Lực lượng Hải quân Mỹ sẽ theo dõi quá trình này để nhận định về tính chính xác và hiệu suất phát hiện thủy lôi của các mô hình AI trong điều kiện thực địa.

Qua đó, lực lượng Hải quân có thể phát hiện lỗi và cập nhật cho hệ thống, để giúp AI cải thiện khả năng hoạt động.

Điểm cốt lõi trong đề xuất của Domino, đồng thời cũng là kỳ vọng của Hải quân Mỹ, nằm ở tốc độ phát hiện thủy lôi. Trước khi có sự tham gia của Domino, việc cập nhật các mô hình AI cho UUV để nhận diện và phát hiện các loại thủy lôi mới có thể mất tới 6 tháng. Domino cho biết họ đã rút ngắn chu kỳ này xuống còn vài ngày.

Ông Robinson lấy ví dụ về tính ứng dụng của mô hình AI do Domino phát triển trong khủng hoảng tại Trung Đông hiện nay: “Các UUV tại biển Baltic vốn đã được huấn luyện để nhận diện các loại thủy lôi đặc trưng thường được thả tại vùng biển này. Sau đây, các UUV này có thể được triển khai đến eo biển Hormuz để phát hiện các loại thủy lôi đặc trưng của Iran. Với công nghệ AI của Domino, UUV có thể sẵn sàng phát hiện thủy lôi tại Hormuz chỉ trong vòng một tuần”.

Hiện người phát ngôn Hải quân Mỹ chưa đưa ra bình luận về thông tin này.

Ngày 1-5, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết nước này áp đặt lệnh trừng phạt đối với Công ty Cảng dầu Hải nghiệp Thanh Đảo của Trung Quốc như một phần trong loạt biện pháp mới nhằm vào Iran, theo hãng tin AFP.

Bộ Ngoại giao Mỹ cáo buộc công ty này đã nhập khẩu "hàng chục triệu thùng" dầu thô của Iran, giúp Tehran thu về hàng tỉ USD.

"Chừng nào Iran còn cố gắng tạo ra doanh thu từ dầu mỏ để tài trợ cho các hoạt động gây bất ổn của mình, Mỹ sẽ buộc cả Iran và tất cả các đối tác trốn tránh lệnh trừng phạt phải chịu trách nhiệm” - Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố.

Các lệnh trừng phạt sẽ hình sự hóa bất kỳ giao dịch nào liên quan đến Mỹ thông qua nhà điều hành cảng này.Các biện pháp mới được đưa ra trong bối cảnh ngoại giao bế tắc sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tạm dừng các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, và được công bố chỉ 2 tuần trước chuyến thăm dự kiến của ông Trump tới Trung Quốc.

Bắc Kinh chưa lên tiếng về động thái trên.

Cùng ngày, Đại sứ Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc Phó Thông đã chỉ trích mạnh mẽ Mỹ về hành vi cưỡng ép, việc trừng phạt các tàu và công ty Trung Quốc, cũng như việc cùng với Israel khơi mào cuộc chiến tranh với Iran, theo tờ South China Morning Post.

“Chúng tôi không tin rằng việc trừng phạt các tàu hoặc công ty Trung Quốc là công bằng. Cuộc chiến tranh Iran là ví dụ điển hình nhất về sự trỗi dậy của chủ nghĩa đơn phương, chính trị cường quyền và một số hành vi bắt nạt của một số đối tác. Và nó đang giáng những đòn nặng nề vào nguyên tắc pháp trị trong các vấn đề quốc tế” - ông Phó cho hay.Trước đó, vào ngày 24-4, Bộ Tài chính Mỹ tuyên bố trừng phạt nhà máy lọc dầu tư nhân của tập đoàn Hengli Petrochemical tại Đại Liên (Trung Quốc) với cáo buộc đây là một trong những khách hàng lớn nhất của dầu thô Iran trong những năm gần đây.

Mỹ cáo buộc các nhà máy lọc dầu tư nhân này của Trung Quốc đang mua phần lớn lượng dầu xuất khẩu của Iran, qua đó cung cấp nguồn thu quan trọng cho chính quyền Tehran. Bộ Tài chính Mỹ cho rằng nhà máy của Hengli đã trở thành một trong những khách hàng quan trọng nhất của Iran khi mua lượng dầu trị giá hàng tỉ USD.

Hengli cho biết họ chưa từng có bất kỳ quan hệ thương mại nào với Iran, và các nhà cung cấp của họ đã xác nhận rằng dầu thô được mua từ các khu vực không nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ. Công ty này cam kết sẽ sử dụng "tất cả các biện pháp pháp lý cần thiết" để để bảo vệ quyền lợi của mình, theo tờ Nikkei Asia.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc kêu gọi Mỹ ngừng "lạm dụng" các biện pháp trừng phạt và cam kết bảo vệ quyền lợi của các công ty Trung Quốc.

Sự xuất hiện của “binh sĩ robot” trên chiến trường Ukraine đang mở ra một kỷ nguyên chiến tranh mới, nơi máy móc không chỉ hỗ trợ mà dần tham gia trực tiếp vào các quyết định sống còn.Theo kênh Al Jazeera, một đoạn video lan truyền gần đây gợi lên hình ảnh như trong trò chơi điện tử: ba binh sĩ, khoác áo ngụy trang trắng giữa khung cảnh đổ nát, bước ra khỏi con hẻm với hai tay giơ cao đầu hàng. Trước mặt họ không phải là con người, mà là một khẩu súng máy gắn trên hệ thống robot mặt đất. Theo thông tin do công ty quốc phòng DevDroid công bố, đây là khoảnh khắc binh sĩ Nga bị bắt giữ bởi một robot điều khiển bằng trí tuệ nhân tạo (AI).

Chiến trường đang thay đổi nhanh chóng

Tháng 4 vừa qua, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cho biết lần đầu tiên kể từ khi xung đột nổ ra, một vị trí của đối phương đã bị chiếm giữ hoàn toàn bởi các nền tảng không người lái, bao gồm hệ thống mặt đất và thiết bị bay không người lái. Ông tiết lộ chỉ trong ba tháng, các hệ thống robot đã thực hiện hơn 22.000 nhiệm vụ ở tiền tuyến.

Trên thực tế, việc sử dụng robot trong quân sự không phải là điều mới. Trước đây, chúng chủ yếu phục vụ rà phá bom mìn hoặc trinh sát. Tuy nhiên, tại Ukraine, vai trò của chúng đã mở rộng đáng kể. Một số đơn vị cho biết tới 70% nhu yếu phẩm tiền tuyến như đạn dược, lương thực và thiết bị y tế hiện được vận chuyển bằng robot thay vì binh sĩ. Các hệ thống này cũng tham gia sơ tán thương binh khỏi những khu vực nguy hiểm.

Những thay đổi này phản ánh một xu hướng lớn hơn đang diễn ra trong chiến tranh hiện đại, nơi công nghệ không chỉ hỗ trợ mà dần thay thế con người trong nhiều khâu quan trọng.

Từ UAV đến chiến tranh AI

Cuộc tranh luận về vai trò của AI trong chiến tranh thực chất đã bắt đầu từ đầu những năm 2000, khi Mỹ triển khai thiết bị bay không người lái trong các chiến dịch quân sự. Năm 2002, UAV MQ-1 Predator thực hiện một trong những cuộc không kích có mục tiêu đầu tiên tại Afghanistan, mở ra bước ngoặt trong cách tiến hành chiến tranh từ xa.

Từ đó, công nghệ này nhanh chóng lan rộng, đặc biệt trong các chiến dịch tại Pakistan, Yemen và Somalia. Tuy nhiên, với sự phát triển của AI, trọng tâm đã chuyển từ điều khiển từ xa sang khả năng tự động hóa: hệ thống có thể nhận diện mục tiêu, ưu tiên tấn công và hỗ trợ ra quyết định trên chiến trường.

Theo nhận định của chuyên gia AI Toby Walsh, đây là “cuộc cách mạng thứ ba của chiến tranh”, sau thuốc súng và vũ khí hạt nhân, khi máy móc ngày càng đóng vai trò trung tâm trong tác chiến.

Không chỉ trên bộ, xu hướng này còn lan sang các lĩnh vực khác. Tại Biển Đen, các UAV hải quân mang chất nổ đã làm thay đổi cục diện tác chiến trên biển. Trong khi đó, các hệ thống tự hành dưới nước đang được phát triển cho nhiệm vụ trinh sát, rà phá thủy lôi và phá hoại. Robot dạng “chó máy” cũng được thử nghiệm trong trinh sát và xử lý bom mìn, thậm chí một số phiên bản đã được trang bị vũ khí.

Sự xuất hiện của các hệ thống vũ khí tự động hoàn toàn, thường được gọi là “robot sát thủ”, đã làm dấy lên tranh luận gay gắt trên toàn cầu. Một báo cáo của Liên Hợp Quốc từng cho biết UAV Kargu-2 do Thổ Nhĩ Kỳ sản xuất có thể đã tự động phát hiện và tấn công mục tiêu tại Libya năm 2020 mà không cần sự can thiệp của con người.

Vấn đề cốt lõi nằm ở câu hỏi: máy móc có nên được trao quyền quyết định sinh mạng con người hay không. Theo giới chuyên gia, thay vì chỉ tập trung vào viễn cảnh hoàn toàn tự động, cần chú ý nhiều hơn đến các hệ thống bán tự động – nơi con người vẫn tham gia vào chu trình ra quyết định, dù ở mức độ hạn chế.

Ukraine - “phòng thí nghiệm” của chiến tranh tương lai

Các chuyên gia nhận định công nghệ và AI tự thân không mang tính nguy hiểm, mà rủi ro nằm ở cách con người sử dụng chúng. Tại Ukraine, robot không chỉ phục vụ chiến đấu mà còn được dùng để cứu hộ dân thường và hỗ trợ hậu cần trong những khu vực đầy mìn và rủi ro cao.

Tuy vậy, chiến trường Ukraine cũng đang trở thành một “bãi thử” cho các công nghệ quân sự thế hệ mới. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với cộng đồng quốc tế trong việc xây dựng khung pháp lý và quy chuẩn kiểm soát.

Các cuộc họp của Liên hợp quốc, bao gồm sáng kiến nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Giải trừ Quân bị Liên hợp quốc (UNIDIR), đang tập trung đánh giá tác động của AI đối với hòa bình và an ninh toàn cầu. Dù chưa có sự đồng thuận hoàn toàn, nhiều quốc gia, đặc biệt ở khu vực Nam bán cầu, đã bắt đầu thúc đẩy các sáng kiến kiểm soát.

Theo giới chuyên gia, lịch sử cho thấy các công nghệ quân sự mới, như vũ khí hóa học, từng gây lo ngại tương tự nhưng cuối cùng vẫn được đưa vào khuôn khổ quản lý quốc tế, dù chưa hoàn hảo. Với AI, quá trình này có thể lặp lại, nhưng tốc độ phát triển công nghệ đang khiến thách thức trở nên phức tạp hơn bao giờ hết.

Trong bối cảnh đó, những “binh sĩ robot” trên chiến trường Ukraine không chỉ là công cụ tác chiến, mà còn là dấu hiệu rõ ràng cho thấy chiến tranh tương lai đang đến gần, nơi ranh giới giữa con người và máy móc ngày càng mờ nhạt.

Bộ Y tế Lebanon cho biết 13 người đã thiệt mạng vào ngày 1-5 trong các cuộc không kích của Israel ở miền nam Lebanon, bao gồm một thị trấn nơi lực lượng Israel đã ra lệnh sơ tán bất chấp lệnh ngừng bắn, theo hãng tin AFP.

Theo Bộ Y tế Lebanon, các cuộc không kích của Israel nhằm vào Habboush - nơi Israel ban hành cảnh báo sơ tán - đã khiến 8 người thiệt mạng và 21 người bị thương.

Hãng thông tấn quốc gia NNA đưa tin rằng máy bay chiến đấu của Israel "đã tiến hành một loạt các cuộc tấn công dữ dội... chưa đầy một giờ sau" cảnh báo.Bộ này cũng báo cáo rằng các cuộc không kích ở Zrariyeh đã khiến 4 người thiệt mạng và 4 người bị thương. Cuộc không kích ở Ain Baal gần TP ven biển Tyre đã khiến 1 người thiệt mạng và 7 người bị thương.

Bộ Y tế Lebanon đã nâng số người chết do các cuộc tấn công của Israel kể từ ngày 2-3 lên hơn 2.600 người, trong đó có 103 nhân viên cấp cứu và y tá.

Lực lượng Phòng vệ Dân sự Lebanon đã tìm kiếm trong đống đổ nát sau “loạt không kích dữ dội phá hủy một khu dân cư”, theo phóng viên Obaida Hitto của kênh Al Jazeera đưa tin từ TP Tyre.

“Những hình ảnh từ đó thực sự rất kinh hoàng, với nhiều tòa nhà bị san phẳng hoàn toàn. Đã có những cuộc không kích khiến nhiều người thiệt mạng và bị thương ở ít nhất 6 địa điểm khác ở miền nam Lebanon ngày hôm nay (1-5), trong đó có phụ nữ và trẻ em” - theo phóng viên Hitto.

Israel tuyên bố các cuộc tấn công của họ nhắm vào nhóm Hezbollah ở Lebanon.

Israel vẫn tiếp tục các cuộc tấn công gây chết người vào Lebanon bất chấp thỏa thuận ngừng bắn ngày 17-4 nhằm chấm dứt hơn 6 tuần giao tranh giữa Israel và Hezbollah. Tuy nhiên, thỏa thuận ngừng bắn trao cho Israel quyền hành động chống lại "các cuộc tấn công đã được lên kế hoạch, sắp xảy ra hoặc đang diễn ra".

Đáp lại, Hezbollah cho biết nhóm đã tiến hành một loạt cuộc tấn công nhằm vào binh lính và các địa điểm của Israel ở miền nam Lebanon, nói rằng cuộc tấn công là để đáp trả việc Israel vi phạm lệnh ngừng bắn.

Một quan chức Mỹ ngày 1-5 cho biết tàu sân bay USS Gerald R. Ford đã rời Trung Đông sau hơn 10 tháng triển khai, để lại hai tàu sân bay khác là USS Abraham Lincoln và USS George H.W. Bush tiếp tục hiện diện tại khu vực.

Theo quan chức giấu tên, tàu USS Gerald R. Ford hiện đang trong khu vực chịu trách nhiệm của Bộ Tư lệnh Mỹ tại châu Âu. Sau khi rời Trung Đông, số tàu hải quân Mỹ còn lại tại khu vực là 20 chiếc, gồm hai nhóm tác chiến tàu sân bay Abraham Lincoln và George H.W. Bush.Trong hơn 10 tháng qua, tàu Ford tham gia các hoạt động của Mỹ tại Caribe, tấn công tàu bị nghi buôn lậu ma túy, chặn tàu chở dầu bị trừng phạt và tham gia chiến dịch bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro.

Quân đội Mỹ cho biết ngày 12-3, một vụ hỏa hoạn bùng phát tại phòng giặt là trên tàu này khiến 2 thủy thủ bị thương và làm hư hỏng nặng khoảng 100 giường. Tàu cũng gặp sự cố nghiêm trọng với hệ thống vệ sinh khi đang trên biển, khiến thủy thủ đoàn phải xếp hàng dài chờ sử dụng.

Cùng ngày 1-5-2026, Tổng thống Donald Trump gửi thư thông báo với Quốc hội rằng cuộc chiến chống Iran đã “chấm dứt”, khi thời hạn pháp lý 60 ngày cho phép tiến hành chiến dịch quân sự kết thúc.

Theo Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh năm 1973, Tổng thống Mỹ sau khi thông báo với Quốc hội về việc sử dụng vũ lực phải chấm dứt chiến dịch trong 60 ngày, trừ khi Quốc hội cho phép tiếp tục. Tổng thống Trump thông báo với Quốc hội về hành động quân sự với Iran vào ngày 2-3, do đó thời hạn 60 ngày kết thúc là ngày 1-5 (giờ Mỹ).

Politico nhận định động thái này nhằm xoa dịu tranh cãi về việc liệu Quốc hội có cần phê chuẩn việc tiến hành xung đột hay không.

Dù tuyên bố chiến dịch chấm dứt, ông Trump nhấn mạnh cuộc chiến ở Trung Đông “có thể còn lâu mới kết thúc”. Ông cho rằng chiến dịch chống Iran đã thành công và đang nỗ lực đảm bảo hòa bình lâu dài, song “mối đe dọa mà Tehran gây ra cho Mỹ và lực lượng vũ trang nước này vẫn còn rất đáng kể”.

Thỏa thuận ngừng bắn Mỹ - Israel với Iran được công bố ngày 8-4 sau hơn một tháng giao tranh. Tuy nhiên, đàm phán ngoại giao về chương trình hạt nhân Iran và kiểm soát eo biển Hormuz vẫn bế tắc.

Trước đó, Bộ Quốc phòng Israel cho biết Mỹ đã chuyển 6.500 tấn đạn dược tới Israel trong 24 giờ. Tư lệnh CENTCOM Brad Cooper được cho là đã trình ông Trump kế hoạch có thể nối lại hành động quân sự với Iran nếu đàm phán thất bại.